وجه امری در آلمانی (Imperativ): Komm!، Kommt!، Kommen Sie!
امر آلمانی سه شکل دارد و فعل اول جمله می‌آید: du → Komm!، ihr → Kommt!، Sie → Kommen Sie!؛ تغییر e → i در امر می‌ماند (Gib!)، اما Umlaut نه (Fahr!).
قاعده
وجه امری (Imperativ) برای فرمان، راهنمایی و خواهش است. آلمانی سه شکل دارد، یکی برای هر شیوهٔ خطاب: du، ihr و Sie. در هر سه، فعل اول جمله می‌آید؛ واژه‌ای مانند bitte یا نام شخص می‌تواند پیش از آن بیاید. فارسی هم امر مفرد و جمع را جدا می‌کند («برو» / «بروید»)، اما «بروید» هم جمع است هم محترمانه؛ آلمانی این دو را جدا می‌کند (Kommt! / Kommen Sie!) و در شکل Sie ضمیر اجباری است. سه شکل:
- شکل du (تو): ستاک زمان حال، بدون پایانه و بدون ضمیر: Komm!، Geh!، Mach! (فعل‌های e → i مصوت را عوض می‌کنند؛ پایین‌تر را ببینید).
- شکل ihr (شما، جمع): همان شکل ihr در زمان حال، فقط بدون ضمیر: Kommt!، Arbeitet!، Nehmt!
- شکل Sie (شما، محترمانه): مصدر + Sie؛ ضمیر اجباری است و بلافاصله پس از فعل می‌آید: Kommen Sie!، Warten Sie bitte!
سه نکته شکل du را تعیین می‌کند:
- پایانهٔ -e شکل معیار است وقتی ستاک به -d یا -t (Arbeite!، Warte!، Rede!، Antworte!) یا به -ig (Entschuldige!) ختم شود — شکل‌های کوتاهی مانند Red nicht! گفتاری‌اند — و پس از -m/-n با همخوانی دیگر پیش از آن لازم است (Öffne!، Atme!، Rechne!)؛ اما اگر -m/-n پس از l، r، h یا دوتایی باشد، نه (lernen → Lern!). فعل‌های مختوم به -eln پایانهٔ -e را نگه می‌دارند و e ستاک را حذف می‌کنند: sammeln → Sammle!، lächeln → Lächle!
- فعل‌هایی که در شکل du مصوت e → i/ie را عوض می‌کنند، همان مصوت را در امر نگه می‌دارند و -e نمی‌گیرند: geben → Gib!، nehmen → Nimm!، essen → Iss!، lesen → Lies!، sehen → Sieh!، sprechen → Sprich!، helfen → Hilf!، vergessen → Vergiss!
- فعل‌هایی که در شکل du زمان حال Umlaut می‌گیرند (a → ä، au → äu)، در امر آن را ندارند: fahren → Fahr!، schlafen → Schlaf!، tragen → Trag!، laufen → Lauf!
در بقیهٔ فعل‌ها -e اختیاری است (Sag! / Sage!) و در گفتار روزمره معمولاً حذف می‌شود.
فعل sein بی‌قاعده است: Sei! – Seid! – Seien Sie! فعل‌های جداشدنی پیشوند را به پایان جمله می‌فرستند (Steh auf!، Ruf mich an!، Rufen Sie an!) و فعل‌های انعکاسی ضمیرشان را بلافاصله پس از فعل نگه می‌دارند (Setz dich! – Setzt euch! – Setzen Sie sich!).
برای امر منفی، فارسی پیشوند «نـ» را به فعل می‌افزاید («نرو»)؛ آلمانی اما شکل امر را نگه می‌دارد و nicht را پس از فعل و مفعول‌هایش، ولی پیش از پیشوند جداشدنی، می‌آورد (Ruf mich nicht an!، Vergiss das nicht!)؛ پیش از اسم kein می‌آید (Mach keinen Lärm!). واژه‌های کوچک bitte، mal و doch لحن را نرم‌تر می‌کنند. برای «بیایید …» (پیشنهاد) شکل wir به کار می‌رود: Gehen wir! درخواست‌های مؤدبانه‌تر مانند Könnten Sie …? درس جداگانه‌ای دارند.
مثال‌ها
- Komm bitte um acht! — لطفاً ساعت هشت بیا!
- Wartet hier auf mich! — اینجا منتظرم بمانید! (جمع)
- Nehmen Sie bitte Platz! — بفرمایید بنشینید! (محترمانه)
- Sprich bitte langsamer! — لطفاً آهسته‌تر حرف بزن!
- Fahr nicht so schnell! — این‌قدر تند نران!
- Öffne bitte das Fenster! — لطفاً پنجره را باز کن!
- Ruf mich morgen an! — فردا به من زنگ بزن!
- Setzen Sie sich bitte! — لطفاً بنشینید! (محترمانه)
- Sei bitte pünktlich! — لطفاً سر وقت باش!
- Vergiss deinen Ausweis nicht! — کارت شناسایی‌ات را فراموش نکن!
جدول
| فعل | du | ihr | Sie |
|---|---|---|---|
| kommen (الگوی عادی) | Komm! | Kommt! | Kommen Sie! |
| arbeiten (ستاک مختوم به -t) | Arbeite! | Arbeitet! | Arbeiten Sie! |
| öffnen (همخوان + n) | Öffne! | Öffnet! | Öffnen Sie! |
| geben (e → i) | Gib! | Gebt! | Geben Sie! |
| lesen (e → ie) | Lies! | Lest! | Lesen Sie! |
| fahren (a → ä، بدون Umlaut) | Fahr! | Fahrt! | Fahren Sie! |
| anrufen (جداشدنی) | Ruf an! | Ruft an! | Rufen Sie an! |
| sich setzen (انعکاسی) | Setz dich! | Setzt euch! | Setzen Sie sich! |
| sein (بی‌قاعده) | Sei! | Seid! | Seien Sie! |
اشتباهات رایج
- ❌ Gebe mir bitte das Buch! → ✅ Gib mir bitte das Buch! — فعل‌های e → i مصوت تغییریافته را نگه می‌دارند و -e نمی‌گیرند.
- ❌ Fähr langsamer! → ✅ Fahr langsamer! — در امر، Umlaut شکل du نمی‌آید.
- ❌ Arbeit nicht so viel! → ✅ Arbeite nicht so viel! — شکل بدون -e گفتاری است؛ در آلمانی معیار ستاک مختوم به -t یا -d پایانهٔ -e می‌گیرد.
- ❌ Warten bitte einen Moment! → ✅ Warten Sie bitte einen Moment! — در شکل Sie ضمیر اجباری است و درست پس از فعل می‌آید.
- ❌ Anruf mich heute Abend! → ✅ Ruf mich heute Abend an! — فعل‌های جداشدنی پیشوند را به پایان جمله می‌فرستند.
پرسش‌های متداول
امر با du در آلمانی چگونه ساخته می‌شود؟
از شکل du در زمان حال، پایانهٔ شخصی و ضمیر را بردارید؛ یعنی -st، یا پس از ستاک مختوم به -s/-ß فقط -t: du kommst → Komm!، du sprichst → Sprich!، du liest → Lies!؛ اگر Umlaut باشد، حذف می‌شود (du fährst → Fahr!). ستاک‌های مختوم به -d، -t، -ig یا به -m/-n پس از همخوانی دیگر جز l، r یا h -e می‌گیرند: Arbeite!، Öffne!؛ و فعل‌های -eln شکل Sammle! و Lächle! دارند.
چرا می‌گوییم Gib! اما Fahr!؟
تغییر مصوت e → i/ie به امر هم می‌رسد، اما Umlaut (a → ä، au → äu) نمی‌رسد: geben → Gib!، fahren → Fahr!
امر محترمانه با Sie چگونه ساخته می‌شود؟
مصدر + Sie، با فعل در آغاز جمله؛ ضمیر هیچ‌گاه حذف نمی‌شود: Warten Sie bitte! فعل sein شکل Seien Sie …! دارد و bitte فرمان را به خواهش نزدیک می‌کند.
کدام درست است: Komm! یا Komme!؟
هر دو درست‌اند: -e در بیشتر فعل‌ها اختیاری است و در گفتار معمولاً حذف می‌شود؛ پس از ستاک‌های مختوم به -d، -t و -ig شکل معیار است (Warte!؛ Red nicht! گفتاری است)، پس از -m/-n که همخوانی دیگر جز l، r یا h پیش از آن باشد لازم است (Öffne!، اما Lern!) و در فعل‌های e → i ممکن نیست (Gib!).
«… نکن» را در آلمانی چگونه بگویم؟
شکل امر را نگه دارید و nicht را پس از فعل و مفعول‌هایش بیاورید (Vergiss das nicht!)، اما پیش از پیشوند جداشدنی (Ruf mich nicht an!)؛ پیش از اسم kein می‌آید (Mach keinen Lärm!).