دستور زبان آلمانی، با توضیح روشن
درس‌های کوتاه و روشن از A1 تا C1: اول قاعده، بعد مثال‌های ترجمه‌شده، جدول‌ها و اشتباهاتی که باید از آن‌ها پرهیز کرد. هر موضوع را در اپلیکیشن BRAGIflash تمرین کنید.
A1 مبتدی
- Bestimmter Artikel
حرف تعریف معین der، die، das در آلمانی: جنس دستوری، پایانه‌ها و حالت‌ها
در آلمانی der برای اسم مذکر، die برای مؤنث، das برای خنثی و die برای جمع است؛ پایانهٔ اسم اغلب جنس را نشان می‌دهد و حرف تعریف با حالت عوض می‌شود.
- Unbestimmter Artikel
حرف تعریف نامعین ein، eine، einen در آلمانی: شکل‌ها، پایانه‌ها و کاربرد
در آلمانی ein با مذکر و خنثی و eine با مؤنث می‌آید؛ مذکر در Akkusativ einen است و در Dativ مذکر و خنثی einem و مؤنث einer؛ حرف تعریف ein جمع ندارد.
- Plural
جمع اسم در آلمانی: پنج پایانهٔ جمع و کاربرد هر کدام
اسم آلمانی در جمع -e، -(e)n، -er یا -s می‌گیرد یا اصلاً پایانه نمی‌گیرد، اغلب با Umlaut؛ حرف تعریف جمع در حالت فاعلی و مفعولی die است.
- Zählbare und unzählbare Nomen
اسم‌های شمارش‌پذیر و شمارش‌ناپذیر در آلمانی: viel یا viele؟
اسم شمارش‌پذیر ein/eine و جمع می‌گیرد (ein Apfel – zwei Äpfel)؛ اسم شمارش‌ناپذیر بدون حرف تعریف و با viel می‌آید: viel Milch، ein Glas Wasser.
- Personalpronomen
ضمیرهای شخصی در آلمانی (Personalpronomen): ich، mich، mir و همهٔ شکل‌ها
هر ضمیر شخصی آلمانی سه شکل دارد: ich → mich → mir، du → dich → dir، er → ihn → ihm؛ نقش فاعل، مفعول یا گیرنده تعیین می‌کند کدام شکل به کار رود.
- Possessivpronomen / Possessivartikel
ضمیرهای ملکی در آلمانی (mein، dein، sein، ihr): شکل‌ها و پایانه‌ها
مالک ستاک را تعیین می‌کند (ich → mein، sie → ihr) و اسمِ مملوک پایانه را: mein Buch، meine Tasche، meinen Bruder.
- Verbkonjugation im Präsens
صرف فعل در زمان حال آلمانی (Präsens): پایانه‌ها و تغییر مصوت ستاک
ستاک + پایانه‌های -e، -st، -t، -en، -t، -en؛ فعل‌های قوی در صیغهٔ du و er/sie/es مصوت ستاک را هم عوض می‌کنند (a→ä، e→i، e→ie).
- sein, haben & möchten
فعل‌های sein، haben و möchten در آلمانی: صرف زمان حال و کاربرد هر کدام
فعل sein می‌گوید کسی کیست، haben چه دارد و möchten چه می‌خواهد: bin/bist/ist، habe/hast/hat، möchte/möchtest.
- Modalverben
فعل‌های وجهی آلمانی (Modalverben): können، müssen، dürfen، sollen، wollen، mögen
فعل وجهیِ صرف‌شده در جایگاه دوم می‌آید و فعل دوم بدون zu، به‌صورت مصدر، به پایان جمله می‌رود: Ich kann gut schwimmen.
- Nominativ
حالت فاعلی (Nominativ) در آلمانی: فاعل جمله، حرف‌های تعریف و پرسش wer/was
حالت فاعلی (Nominativ) فاعل را نشان می‌دهد و به Wer?/Was? پاسخ می‌دهد: der، das، die، die (جمع)، ein/eine؛ پس از sein، werden، bleiben و heißen هم می‌آید.
- Akkusativ
حالت مفعولی (Akkusativ) در آلمانی: کاربرد و تغییر حرف‌های تعریف
حالت مفعولی (Akkusativ) مفعول مستقیم را نشان می‌دهد و به Wen?/Was? پاسخ می‌دهد؛ فقط مذکر تغییر می‌کند: der → den، ein → einen، mein → meinen.
- Negation: nicht, kein, nein
نفی در آلمانی: nicht، kein و nein — کدام و کجا؟
واژهٔ kein اسمِ دارای ein یا بدون حرف تعریف را منفی می‌کند، nicht بقیهٔ اجزا را، و nein فقط پاسخ پرسش بله‌خیر است.
- W-Fragen
پرسش با واژهٔ پرسشی در آلمانی: wer، was، wo، wann، wie، warum و ترتیب واژه‌ها
پرسش باز با واژهٔ پرسشی آغاز می‌شود: واژهٔ پرسشی در جایگاه ۱، فعل صرف‌شده در جایگاه ۲ و پس از آن فاعل — Wann beginnt der Kurs?
- Satzbau I: Hauptsatz, Fragen, Verbklammer
ترتیب واژه‌ها در جملهٔ آلمانی: فعل در جایگاه دوم، پرسش و قاب فعلی
در جملهٔ اصلی آلمانی فعل صرف‌شده عنصر دوم است؛ در پرسش بله‌خیر فعل اول می‌آید و بخش دوم فعل جمله را می‌بندد.
A2 مقدماتی
- Dativ
حالت داتیو (Dativ) در آلمانی: حرف‌های تعریف، ضمیرها و کاربرد آن
حالت داتیو (Dativ) گیرنده را نشان می‌دهد و به Wem? پاسخ می‌دهد: der → dem، die → der، das → dem و در جمع den با n در پایان اسم (نه پس از -n/-s).
- Präpositionen: Überblick nach Kasus
حرف‌اضافه‌ها در آلمانی بر اساس حالت: مفعولی (Akkusativ)، داتیو (Dativ)، دوحالته و اضافی (Genitiv)
حرفاضافه حالت را تعیین می‌کند: durch، für، gegen، ohne، um با حالت مفعولی (Akkusativ)؛ aus، bei، mit، von، zu با حالت داتیو (Dativ)؛ in، an، auf با هر دو.
- Lokalpräpositionen
حرف‌اضافه‌های مکانی در آلمانی: wo، wohin، woher — zu، nach، in، aus، von
پرسشهای Wo? (جا)، Wohin? (جهت) و Woher? (مبدأ): nach برای شهرها، zu برای اشخاص، in برای کشورهای دارای حرف تعریف، aus یا von برای مبدأ.
- Wechselpräpositionen
حرف‌اضافه‌های دوحالته (Wechselpräpositionen) در آلمانی: حالت مفعولی (Akkusativ) یا داتیو (Dativ)؟
نُه حرف an، auf، hinter، in، neben، über، unter، vor، zwischen برای جهت (wohin?) حالت مفعولی (Akkusativ) و برای جا (wo?) حالت داتیو (Dativ) میگیرند.
- Lokaladverbien
قیدهای مکان در آلمانی (Lokaladverbien): wo، wohin، woher و جفت‌های hin/her
قید مکان به wo? (hier، dort، oben)، wohin? (dorthin، hinaus، nach oben) یا woher? (von dort) پاسخ می‌دهد؛ hin یعنی دور از گوینده و her به سوی گوینده.
- Perfekt & Partizip II
زمان Perfekt در آلمانی: haben یا sein + Partizip II و ساخت آن
زمان Perfekt یعنی haben یا sein در جایگاه دوم + Partizip II در پایان جمله: gemacht، gefahren، angerufen، besucht؛ sein برای حرکت و تغییر وضعیت است.
- Trennbare und untrennbare Verben
فعل‌های جداشدنی و جدانشدنی در آلمانی: aufstehen، anrufen، verstehen
در جملهٔ اصلی پیشوند تکیهدار جدا می‌شود و به پایان جمله می‌رود (Ich rufe dich morgen an)؛ پیشوندهای be-، ver-، er- … جدا نمیشوند و ge- نمیگیرند.
- Reflexive Verben
فعل‌های انعکاسی در آلمانی: mich، dich، sich و انتخاب Akkusativ یا Dativ
فعل انعکاسی با ضمیری می‌آید که با شخص عوض می‌شود (mich، dich، sich، uns، euch)؛ با مفعول مستقیم دیگر، ضمیر داتیو می‌شود: Ich wasche mir die Hände.
- Komparativ und Superlativ
صفت برتر و عالی در آلمانی (Komparativ و Superlativ): schneller، am schnellsten
صفت برتر با -er (älter als ich)، صفت عالی با am … -sten یا der/die/das … -ste پیش از اسم؛ صفتهای بلند هم -er میگیرند (interessanter).
- Imperativ
وجه امری در آلمانی (Imperativ): Komm!، Kommt!، Kommen Sie!
امر آلمانی سه شکل دارد و فعل اول جمله می‌آید: du → Komm!، ihr → Kommt!، Sie → Kommen Sie!؛ تغییر e → i در امر میماند (Gib!)، اما Umlaut نه (Fahr!).
- Konjunktionen I: und, aber, denn, oder, sondern
حرف‌های ربط هم‌پایه‌ساز در آلمانی: und، aber، oder، denn، sondern
حرف‌های und، aber، oder، denn و sondern در جایگاه صفرند: پس از آن‌ها ترتیب جملهٔ اصلی و فعل در جایگاه دوم میماند؛ sondern فقط پس از نفی.
- Konjunktionen II: dass, weil, wenn, ob …
حرف‌های ربط وابسته‌ساز در آلمانی: dass، weil، wenn، ob، als — فعل در پایان جمله
پس از dass، weil، wenn، ob، als، obwohl، damit، bevor، nachdem و während فعل صرف‌شده به پایان جملهٔ پیرو می‌رود و ویرگول لازم است.
- Kausalsätze: weil, da, denn
جمله‌های علّی در آلمانی: weil، da و denn — ترتیب واژه‌ها و تفاوت آن‌ها
حرف‌های weil و da فعل را به آخر میبرند و denn آن را در جایگاه دوم نگه میدارد؛ weil علت تازه و da علت دانسته را می‌گوید و denn پیش از جملهٔ خود نمیآید.
- Demonstrativpronomen
ضمیرهای اشاره در آلمانی: dieser، der/die/das و jener
واژهٔ dieser پایانه‌های حرف تعریف معین را می‌گیرد؛ der/die/das تکیهدار جای اسم را می‌گیرد و در حالت داتیو جمع denen و در حالت اضافی dessen/deren دارد.
B1 متوسط
- Adjektivdeklination
صرف صفت در آلمانی (Adjektivdeklination): پایانه‌های ضعیف، مختلط و قوی
پایانهٔ صفت به واژهٔ پیش از آن بستگی دارد: پس از گروه der پنج شکل -e و بقیه -en، پس از گروه ein گاهی -er/-es، و بیحرف تعریف پایانهٔ قوی.
- Präteritum
زمان Präteritum در آلمانی: ساخت، پایانه‌ها و کاربرد گذشتهٔ نوشتاری
فعل‌های ضعیف -te میگیرند (machte) و فعل‌های قوی مصوت را عوض می‌کنند و در ich/er پایانه ندارند (ging)؛ Präteritum برای نوشتن، Perfekt برای گفتن.
- Plusquamperfekt
ماضی بعید در آلمانی (Plusquamperfekt): hatte/war + Partizip II و کاربرد آن
زمان Plusquamperfekt یعنی hatte یا war + Partizip II؛ از دو رویداد گذشته رویداد زودتر را نشان می‌دهد، معمولاً با nachdem، bevor و als.
- Futur I
زمان آینده در آلمانی (Futur I): werden + مصدر و چه وقت زمان حال کافی است
زمان Futur I یعنی werden + مصدر در پایان جمله؛ آیندهٔ روزمره زمان حال با قید زمان است و Futur I برای پیشبینی، قول و حدس به کار می‌رود.
- Satzbau II: TEKAMOLO & Mittelfeld
ترتیب قیدها در آلمانی: TEKAMOLO و میدان میانی (Mittelfeld)
میان فعل صرف‌شده و پایان جمله، آلمانی اطلاعات را به ترتیب زمان، علت، شیوه و مکان میچیند و ضمیرها را پیش از همه میآورد.
- Relativsätze
جملهٔ موصولی در آلمانی (Relativsatz): der، die، das، dessen، deren و wo
جنس و شمار ضمیر موصولی از اسم پیش از آن می‌آید و حالتش از نقش آن درون جملهٔ موصولی؛ فعل صرف‌شده هم به پایان جمله می‌رود.
- Genitiv
حالت اضافی (Genitiv) در آلمانی: des/der، پایانهٔ اسم و حرف‌اضافه‌ها
حالت اضافی (Genitiv) مالکیت را نشان می‌دهد و به Wessen? پاسخ می‌دهد: der/das → des و اسم با -s/-es؛ die و جمع: der، بیپایانه روی اسم.
- Passiv (Vorgangspassiv)
مجهول در آلمانی (Vorgangspassiv): ساخت werden + Partizip II در سه زمان
مجهول آلمانی با werden + Partizip II ساخته می‌شود: wird gemacht، wurde gemacht، ist gemacht worden؛ کننده با von (شخص) یا durch (وسیله) می‌آید.
- Verben mit Präpositionen
فعل‌هایی با حرف‌اضافهٔ ثابت در آلمانی: warten auf، denken an، Angst haben vor
حرفاضافه جزئی از خود فعل است و حالت را هم تعیین می‌کند: warten auf + Akkusativ، teilnehmen an + Dativ؛ هر سه جزء را با هم یاد بگیرید.
- Infinitiv mit zu
مصدر با zu در آلمانی (Infinitiv mit zu): کجا zu لازم است و کجا نه
مصدر با zu گروه را می‌بندد: پس از versuchen، Lust haben و es ist wichtig می‌آید، اما پس از فعل‌های وجهی، werden، lassen و sehen/hören نه.
- Konjunktionaladverbien: deshalb, trotzdem, …
قیدهای ربطی در آلمانی (deshalb، trotzdem، außerdem): جایگاه و ترتیب واژه‌ها
واژه‌های deshalb، trotzdem، außerdem و مانند آن‌ها قیدند، نه حرف ربط: در جایگاه ۱ فعل صرف‌شده دوم می‌آید و فاعل پس از آن.
- Das Pronomen „es“
ضمیر es در آلمانی: ضمیر شخصی، فاعل بی‌شخص، پرکنندهٔ جایگاه و همبسته
واژهٔ es جانشین اسم خنثی است، فاعل ثابت es regnet / es gibt / es geht است، جایگاه ۱ را پر می‌کند (Es kommen viele Gäste) و جملهٔ dass را خبر می‌دهد.
- Da- und Wo-Komposita
ترکیب‌های da- و wo- در آلمانی (darauf، womit): قیدهای ضمیری برای چیزها
ترکیب da(r)- + حرفاضافه به چیزی ارجاع می‌دهد (darauf، damit) و wo(r)- + حرفاضافه دربارهٔ آن میپرسد (worauf، womit)؛ برای اشخاص auf ihn و mit ihr میماند.
B2 بالاتر از متوسط
- Konjunktiv II & würde-Form
وجه Konjunktiv II در آلمانی: شکل‌ها، würde و بیان امر غیرواقعی
آرزو، شرط غیرواقعی، درخواست: ستاک Präteritum + -e، با Umlaut در فعل‌های قوی، sein/haben/werden و بیشتر وجهیها (wäre، hätte، käme)؛ فعل‌های ضعیف: würde.
- lassen + Infinitiv
فعل lassen با مصدر در آلمانی: سپردن کار به دیگری، اجازه دادن و sich lassen
فعل lassen + مصدر بدون zu یعنی کاری را به دیگری سپردن یا اجازه دادن؛ sich lassen یعنی «شدنی است». در Perfekt: habe … lassen، معمولاً نه gelassen.
- Nominalisierung
اسم‌سازی در آلمانی (Nominalisierung): das Lesen، die Erklärung، etwas Neues
فعل و صفت اسم میشوند: مصدر خنثی است (das Lesen)، -ung مؤنث (die Erklärung) و صفت پایانههایش را نگه میدارد (ein Deutscher).
- Zustandspassiv & Passiv mit Modalverben
مجهول حالتی (Zustandspassiv) در آلمانی و مجهول با فعل‌های وجهی
ساخت sein + Partizip II نتیجه را نشان می‌دهد (Die Tür ist geöffnet) و werden + Partizip II خودِ فرایند را؛ با فعل وجهی: muss/musste repariert werden.
- Doppelte Konnektoren: sowohl … als auch, …
حرف‌های ربط دوجزئی در آلمانی: sowohl … als auch، weder … noch، je … desto
پس از sowohl … als auch فعل جمع می‌آید، weder … noch نفی دوم نمی‌گیرد، پس از noch و desto + صفت تفضیلی فعل پیش از فاعل است و oder، sondern و aber بیاثرند.
- N-Deklination
صرف n (N-Deklination) در آلمانی: اسم‌های مذکر ضعیف و پایانهٔ -(e)n
گروه محدودی از اسم‌های مذکر در همهٔ حالت‌ها جز حالت فاعلی مفرد -(e)n میگیرند: der Student → den، dem، des Studenten.
- Konjunktiv I & indirekte Rede
نقل قول غیرمستقیم و Konjunktiv I در آلمانی: ساخت، زمان‌ها و ترتیب واژه‌ها
نقل قول در آلمانی نوشتاری: ستاک مصدر + -e (er sage، er habe؛ اما sein: er sei)؛ جایی که این شکل با وجه اخباری یکی است، Konjunktiv II جایش را می‌گیرد.
C1 پیشرفته
- Subjektive Bedeutung der Modalverben
کاربرد ذهنی فعل‌های وجهی در آلمانی: muss، dürfte، könnte، soll و will
فعل وجهی در کاربرد ذهنی میزان اطمینان را نشان می‌دهد: muss (تقریباً قطعی)، dürfte (محتمل)، könnte (ممکن)؛ soll حرف دیگران است و will ادعای خود فاعل.
- Partizipialattribute
صفت وجه‌وصفی در آلمانی (Partizipialattribut): Partizip I، Partizip II و zu + Partizip I
وجه‌وصفی Partizip I معلوم و همزمان (das lachende Kind)، Partizip II پایانیافته و از فعل متعدی مجهول (das reparierte Auto)؛ zu + Partizip I یعنی لزوم یا امکان.
- Nominalstil vs. Verbalstil
سبک اسمی و سبک فعلی در آلمانی (Nominalstil): تبدیل جملهٔ پیرو به گروه اسمی
سبک اسمی جملهٔ پیرو را به گروه اسمی تبدیل می‌کند: weil به wegen + Genitiv، obwohl به trotz، nachdem به nach، bevor به vor و wenn به bei.
- Funktionsverbgefüge
ساخت فعل کارکردی در آلمانی (Funktionsverbgefüge): فعل + اسم به‌عنوان یک گزاره
فعلی کممعنا و اسمی ثابت با هم یک گزاره میسازند، مانند فعل مرکب فارسی: eine Entscheidung treffen یعنی entscheiden؛ فعل و حرف تعریف ثابتاند.
- Komplexe Satzverbindungen
پیوندهای جملهٔ مرکب در سطح C1: فهرست رسمی واژه‌های ربطی آلمانی بر اساس معنا
بیشتر رابطههای معنایی سه شکل دارند: جملهٔ پیرو (da)، جملهٔ اصلی با وارونگی (infolgedessen) یا حرفاضافه + گروه اسمی (aufgrund).