Almancada belirli artikeller der, die, das: cins, isim sonları ve hâller

Kural

Almancada her isim üç cinsten (dil bilgisel cinsiyet) birine aittir ve belirli artikel bu cinsi gösterir: der (eril), die (dişil), das (nötr). Çoğulda üç cins tek biçimde birleşir: die. Cins, ismin anlamından çıkarılamaz, isme kayıtlıdır; bu yüzden her kelimeyi artikeliyle birlikte öğren: der Tisch, die Lampe, das Fenster.

Türkçede ne cins ne de artikel vardır; hâli ismin kendisi ekle taşır (masa, masayı, masaya). Almancada ise hâli büyük ölçüde artikel gösterir. Türkçe konuşanlar için asıl yenilik budur.

A1’de karşılaşacağın isimlerin çoğu sonlarına bakılarak ayrılabilir:

• der — fiilden -er ekiyle türeyen, işi yapanı bildiren isimler; ayrıca -ling, -ismus, -or, -ant ile bitenler ve günler, aylar, mevsimler, yönler, yağmur, kar ve rüzgâr bildiren sözcükler: der Fahrer, der Lehrer, der Lehrling, der Kapitalismus, der Motor, der Montag, der Sommer, der Regen. Dikkat: -er tek başına cins göstermez (das Fenster, das Zimmer, die Mutter, die Schwester, die Butter).
• die — -ung, -heit, -keit, -schaft, -tion, -ei, -ie, -ik ekleri ve -e ile biten isimlerin çoğu: die Zeitung, die Freiheit, die Möglichkeit, die Nation, die Musik, die Lampe. -ung yalnızca türetme eki olduğunda dişildir; der Sprung, der Schwung kök kelimelerdir. -e’nin düzenli istisnaları zayıf eril isimler (der Junge, der Kollege, der Name) ile das Auge, das Ende’dir.
• das — -chen, -lein, -ment, -um ve Yunanca kökenli -ma ile biten isimler, isim olarak kullanılan mastarlar ve renkler: das Mädchen, das Instrument, das Datum, das Thema, das Essen, das Blau. (-ma yalnızca Yunanca kökenli sözcüklerde nötrdür; İtalyancadan gelen die Firma dişildir.)

İsmin sonu anlamdan güçlüdür: das Mädchen bir kızı anlatır ama -chen yüzünden nötrdür.

Artikel hâli de taşır. Belirtme hâlinde (Akkusativ, -i hâli) yalnızca eril değişir: der → den. Yönelme hâlinde (Dativ, -e hâli) ve tamlayan hâlinde (Genitiv, -in hâli) her cins değişir; yönelme hâli çoğulunda isim de -n alır (den Kindern); çoğulu zaten -n ya da -s ile bitiyorsa almaz.

Edattan sonra artikel çoğu zaman edatla kaynaşır: an dem → am, in dem → im, zu dem → zum, zu der → zur, bei dem → beim, von dem → vom, in das → ins, an das → ans.

Son olarak Almanca, belirli bir şeyden söz etmediğini düşündüğün bazı yerlerde de artikel kullanır: günlerde, aylarda ve mevsimlerde, vücut parçalarında, soyut isimlerde ve die Schweiz, die Türkei, der Iran gibi birkaç ülke adında.

Örnekler

• Der Lehrer erklärt die Regel. — Öğretmen (eril: der) kuralı açıklıyor.
• Die Zeitung kostet zwei Euro. — Gazete (dişil: die) iki euro.
• Das Mädchen wohnt in Köln. — Kız (nötr: das) Köln’de oturuyor.
• Die Kinder warten auf den Bus. — Çocuklar (çoğul: die) otobüsü bekliyor.
• Ich sehe den Mann jeden Morgen. — Adamı her sabah görüyorum.
• Wir helfen dem Kind bei den Hausaufgaben. — Çocuğa ödevlerinde yardım ediyoruz.
• Das Fahrrad des Lehrers steht vor der Schule. — Öğretmenin bisikleti okulun önünde duruyor.
• Am Montag beginnt der Kurs. — Kurs pazartesi başlıyor.
• Ich wasche mir die Hände. — Ellerimi yıkıyorum.

Tablo

Sık yapılan hatalar

• ❌ Die Mädchen ist nett. → ✅ Das Mädchen ist nett. — küçültme eki -chen/-lein alan isimler nötrdür; dil bilgisel cins biyolojik cinsiyet değildir.
• ❌ Der Zeitung ist neu. → ✅ Die Zeitung ist neu. — -ung türetme eki ismi her zaman dişil yapar (der Sprung, der Schwung gibi kök kelimeler türetme değildir).
• ❌ Ich sehe der Mann. → ✅ Ich sehe den Mann. — belirtme hâlinde artikeli değişen tek cins erildir: der → den.
• ❌ Ich fahre mit die Bahn. → ✅ Ich fahre mit der Bahn. — mit yönelme hâli (Dativ) ister, dişil die burada der olur.
• ❌ Der Kinder spielen draußen. → ✅ Die Kinder spielen draußen. — çoğulda bütün cinsler özne olarak die alır.

İlgili konular

Buradaki biçimleri belirsiz artikel ein/eine ile karşılaştır; die Kinder, die Männer, die Autos gibi çoğulların nasıl kurulduğunu ise çoğul konusu anlatıyor.