Almancada çoğul: beş çoğul eki ve hangisinin ne zaman kullanıldığı

Kural

Almancada beş çoğul eki vardır: -e, -(e)n, -er, -s ve eksiz çoğul. -e, -er ve eksiz çoğullarda ayrıca Umlaut da olabilir (a → ä, o → ö, u → ü, au → äu). Ek hangisi olursa olsun, yalın hâldeki çoğul artikeli her cins için die’dir: der Tisch, das Buch, die Frau → die Tische, die Bücher, die Frauen.

Türkçede tek bir çoğul eki vardır (-ler/-lar) ve ünlü uyumuyla kolayca seçilir. Almancanın beş eki ise tek bir kuralla öngörülemez; yine de cins ve ismin son hecesi iyi bir ilk tahmin verir:

• Dişil isimlerin neredeyse hepsi -(e)n alır: die Zeitung → die Zeitungen, die Blume → die Blumen. Bu kural ötekilerden güçlüdür; bu yüzden -el/-er ile biten dişil isimler de -n alır: die Gabel → die Gabeln, die Schwester → die Schwestern, die Nummer → die Nummern. -in ile bitenlerde n ikileşir: die Ärztin → die Ärztinnen.
• Eril isimler genellikle -e alır, sık sık da Umlaut’la: der Tag → die Tage, der Zug → die Züge.
• Kısa nötr isimler çoğu zaman -er alır, mümkünse Umlaut’la: das Kind → die Kinder, das Buch → die Bücher; der Mann → die Männer de bu gruba katılır.
• -er, -el ya da -en ile biten eril ve nötr isimler hiç ek almaz, -chen/-lein’li küçültme isimleri de öyle; çoğulu yalnızca artikel gösterir: das Zimmer → die Zimmer, das Mädchen → die Mädchen. Bazıları yine de Umlaut alır: der Vater → die Väter, der Apfel → die Äpfel.
• -s yabancı kökenli sözcüklerde, kısaltmalarda, soyadlarında ve -e dışında bir ünlüyle biten isimlerde kullanılır: das Auto → die Autos, die Oma → die Omas, der Chef → die Chefs.

Ekin yanında iki ayrıntı daha var: Yalnızca a, o, u ve au değişebilir ve dişil isimlerde Umlaut yalnızca küçük bir grupta görülür, örneğin: die Hand → die Hände, die Stadt → die Städte, die Nacht → die Nächte, die Maus → die Mäuse, die Mutter → die Mütter, die Tochter → die Töchter (son ikisi eksiz). Ayrıca yönelme hâli (Dativ, -e hâli) çoğulunda isim -n alır: mit den Kindern, bei den Freunden. Çoğul zaten -n ya da -s ile bitiyorsa değişmez (den Frauen, den Autos).

Bir tuzağa daha dikkat et: Türkçede sayıdan sonra isim tekil kalır («iki kitap»), Almancada ise çoğul olur: zwei Bücher.

Kısacası her ismi artikeliyle ve çoğuluyla birlikte öğren: der Stuhl, die Stühle. Birkaç ismin çoğulu yoktur (Milch, Zucker), birkaçı ise yalnızca çoğul kullanılır (die Eltern, die Ferien).

Örnekler

• Auf dem Tisch liegen zwei Bücher. — Masanın üstünde iki kitap duruyor. (Almancada sayıdan sonra çoğul: Bücher)
• Meine Brüder wohnen in Hamburg. — Erkek kardeşlerim Hamburg’da oturuyor.
• Die Kinder spielen im Garten. — Çocuklar bahçede oynuyor.
• Ich habe beide Schlüssel verloren. — İki anahtarımı da kaybettim.
• In der Straße parken viele Autos. — Sokakta birçok araba park edilmiş.
• Die Frauen warten vor dem Eingang. — Kadınlar girişin önünde bekliyor.
• Wir kaufen drei Äpfel und vier Tomaten. — Üç elma ve dört domates alıyoruz.
• An der Schule arbeiten fünf Lehrerinnen. — Okulda beş öğretmen (kadın) çalışıyor.
• Mit den Kindern fahre ich morgen ins Museum. — Yarın çocuklarla müzeye gidiyorum.

Tablo

Sık yapılan hatalar

• ❌ Ich habe zwei Zimmers. → ✅ Ich habe zwei Zimmer. — -er, -el ve -en ile biten eril ve nötr isimler çoğul eki almaz, çoğulu yalnızca artikel gösterir; dişil olanlar ise -n alır (die Nummer → die Nummern).
• ❌ Dort spielen drei Mädchens. → ✅ Dort spielen drei Mädchen. — -chen ve -lein ile biten sözcükler çoğulda hiç değişmez.
• ❌ Im Garten stehen zwei Baume. → ✅ Im Garten stehen zwei Bäume. — birçok eril isim -e’nin yanında Umlaut da alır.
• ❌ Hier arbeiten zwei Lehrerinen. → ✅ Hier arbeiten zwei Lehrerinnen. — -in, -innen olur; n ikileşir.
• ❌ Ich spreche mit den Kinder. → ✅ Ich spreche mit den Kindern. — yönelme hâli çoğulunda ismin kendisi de -n alır.

İlgili konular

Çoğuldaki die, artikel konularından tanıdığın artikeldir; belirsiz çoğul ise hiç artikel almaz (ein Buch → Bücher). mit den Kindern’deki fazladan -n de yönelme hâline aittir.