Almancada edilgen yapı (Vorgangspassiv): werden + Partizip II
Almanca edilgen yapı werden + Partizip II ile kurulur: wird gemacht, wurde gemacht, ist gemacht worden. Eden kişi von, araç durch ile verilir.
Kural
Almanca edilgen yapı (Vorgangspassiv, eylem edilgeni) eylemi öne, eylemi yapanı geri plana çeker. werden + Partizip II ile kurulur: Der Brief wird geschrieben. (Mektup yazılıyor.) Zamanı werden taşır; ortaç hiç değişmez. Türkçede edilgenlik fiile eklenen bir ekle («yazılıyor») gösterilir; Almancada ise iki parçalı bir yapı ve fiil çerçevesi (Verbklammer) gerekir.
B1 düzeyinde üç biçim yeter:
- Präsens — wird / werden + Partizip II: Das Auto wird repariert.
- Präteritum — wurde / wurden + Partizip II: Das Auto wurde repariert.
- Perfekt — sein + Partizip II + worden: Das Auto ist repariert worden. Burada werden’in ortacı ge- almayan worden’dir ve bu Perfekt haben ile değil, her durumda sein ile kurulur.
Etken cümleyi edilgene çevirmenin kuralı açıktır: Akkusativ nesne Nominativ özne olur, diğer bütün öğeler hâllerini korur. Der Mechaniker repariert das Auto → Das Auto wird repariert.
Dativ nesne Dativ’de kalır ve werden’li edilgende özne olmaz: Man hilft mir → Mir wird geholfen. Bu tanıdık gelecektir: Türkçede de «Bana yardım edildi» denir, «Ben yardım edildim» denmez. Cümlenin öznesi olmadığı için werden 3. tekil kişide durur (wird / wurde / ist … worden) — danken, gratulieren, antworten, zuhören, folgen ile de böyledir.
Eylemi yapanı söylemek isteğe bağlıdır ve edilgen cümlelerin çoğunda söylenmez. Söyleyeceksen kişi, kurum ya da canlı bir eyleyen için von + Dativ (von meiner Oma, von der Polizei — Türkçedeki «tarafından»), araç, neden ya da aracı için durch + Akkusativ (durch ein Erdbeben, durch einen Boten) kullan.
Bir etkinlik bildiren ama Akkusativ nesne almayan fiiller — tanzen, rauchen, arbeiten, lachen — kişisiz edilgen kurar; bu yapı yalnızca eylemi adlandırır: Es wird getanzt. (Dans ediliyor.) Türkçedeki «Burada sigara içilmez» buna benzer. es yalnızca 1. sırada durabilir; cümleyi başka bir öğe açar açmaz düşer: Heute wird getanzt. / Hier wird nicht geraucht. Bu yalnızca birinin (canlı bir eyleyenin) yaptığı etkinlikleri bildiren fiillerle olur; bleiben ya da gefallen gibi fiillerle kurulmaz.
Sözcük dizilişi: ana cümlede werden 2. sırada, Partizip II en sondadır; yan cümlede bütün fiil öbeği sona gider (…, weil die Straße repariert wird). Bir kip fiiliyle (Modalverb) çerçeveyi mastar hâlindeki werden kapatır: Das Formular muss ausgefüllt werden; yan cümlede çekimli kip fiili en sona geçer: …, weil das Formular ausgefüllt werden muss.
İki sınır: haben, besitzen, bekommen, kennen, wissen, kosten ve es gibt edilgen kuramaz. Ayrıca Die Tür wird geöffnet (kapı açılıyor — süreç) ile Die Tür ist geöffnet (kapı açık — sonuçtaki durum) farklıdır; ikincisi durum edilgenidir (Zustandspassiv) ve ayrı bir konuda anlatılıyor.
Örnekler
- Die Rechnung wird morgen bezahlt. — Fatura yarın ödenecek.
- Der Vertrag wurde gestern unterschrieben. — Sözleşme dün imzalandı.
- Das Auto ist schon repariert worden. — Araba çoktan tamir edildi.
- Der Kuchen wird von meiner Oma gebacken. — Kek büyükannem tarafından pişiriliyor.
- Die Stadt wurde durch ein Erdbeben zerstört. — Şehir bir depremle yıkıldı.
- Mir wird hier nicht geholfen. — Burada bana yardım edilmiyor.
- Es wird heute Abend getanzt. — Bu akşam dans edilecek.
- Hier wird nicht geraucht. — Burada sigara içilmez.
- Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — Formun cumaya kadar doldurulması gerekiyor.
- Ich weiß nicht, wann die Straße repariert wird. — Yolun ne zaman onarılacağını bilmiyorum.
Tablo
| Zaman / biçim | Kalıp | Örnek |
|---|---|---|
| Präsens | wird / werden + Partizip II | Das Auto wird repariert. |
| Präteritum | wurde / wurden + Partizip II | Das Auto wurde repariert. |
| Perfekt | ist / sind + Partizip II + worden | Das Auto ist repariert worden. |
| kip fiiliyle | Modalverb + Partizip II + werden | Das Auto muss repariert werden. |
| Kişi | Präsens | Präteritum | Perfekt |
|---|---|---|---|
| ich | werde gefragt | wurde gefragt | bin gefragt worden |
| du | wirst gefragt | wurdest gefragt | bist gefragt worden |
| er/sie/es | wird gefragt | wurde gefragt | ist gefragt worden |
| wir | werden gefragt | wurden gefragt | sind gefragt worden |
| ihr | werdet gefragt | wurdet gefragt | seid gefragt worden |
| sie/Sie | werden gefragt | wurden gefragt | sind gefragt worden |
| Aktiv | Passiv | Ne değişir? |
|---|---|---|
| Der Mechaniker repariert das Auto. | Das Auto wird (vom Mechaniker) repariert. | Akkusativ nesne → Nominativ özne |
| Man hilft mir. | Mir wird geholfen. | Dativ, Dativ olarak kalır; özne yok |
| Die Gäste tanzen. | Es wird getanzt. | nesne yok → es ile kişisiz edilgen |
Sık yapılan hatalar
- ❌ Das Haus ist letztes Jahr gebaut geworden. → ✅ Das Haus ist letztes Jahr gebaut worden. — edilgen yardımcı fiili olarak werden’in ortacı worden’dir; geworden asıl fiil olan werden’e aittir (Er ist Lehrer geworden).
- ❌ Das Auto hat repariert worden. → ✅ Das Auto ist repariert worden. — edilgen yapının Perfekt’i haben ile değil, sein ile kurulur.
- ❌ Den Brief wird heute geschrieben. → ✅ Der Brief wird heute geschrieben. — etken cümledeki Akkusativ nesne, edilgen cümlede Nominativ özne olur.
- ❌ Ich werde geholfen. → ✅ Mir wird geholfen. — helfen Dativ nesne alır ve Dativ nesne özne olamaz; werden 3. tekil kişide kalır.
- ❌ Das Formular muss ausgefüllt worden. → ✅ Das Formular muss ausgefüllt werden. — kip fiilinden sonra edilgen yapı mastar hâlindeki werden ile biter.
İlgili konular
Durum edilgeni (ist geöffnet) ve kip fiilli edilgenin geçmiş zaman biçimleri ayrı bir konuda anlatılıyor; edilgenin dayandığı hâl değişimini Akkusativ ve Dativ konuları, Partizip II’nin yapılışını da Perfekt konusu açıklıyor.
Sık sorulan sorular
Almancada edilgen yapı nasıl kurulur?
Çekimli werden + Partizip II. Zamanı werden taşır, ortaç hiç değişmez: Das Auto wird repariert (Präsens), wurde repariert (Präteritum), ist repariert worden (Perfekt).
Neden «ist gemacht worden» deniyor da «geworden» denmiyor?
Edilgen yapıda werden yalnızca yardımcı fiildir ve ortacı ge- almadan worden olur. geworden, werden asıl fiil olarak kullanıldığında gelir: Er ist Arzt geworden. Edilgen yapının Perfekt’i her durumda sein ile kurulur.
Edilgen cümlede von mu, durch mu?
von + Dativ kişiyi, kurumu ya da canlı bir eyleyeni bildirir (von meinem Chef, von der Polizei); durch + Akkusativ aracı, nedeni ya da aracı kişiyi (durch ein Erdbeben, durch einen Boten). Edilgen cümlelerin çoğunda eyleyen hiç söylenmez.
Her Almanca fiilden edilgen yapılabilir mi?
Hayır. Kişili edilgen için Akkusativ nesne gerekir. helfen, danken, gratulieren gibi Dativ alan fiiller Dativ’i korur ve öznesiz bir edilgen verir (Mir wird geholfen); nesnesiz eylem fiilleri yalnızca kişisiz edilgen kurar (Es wird getanzt); bleiben ya da gefallen gibi fiiller bunu da kuramaz. haben, besitzen, bekommen, kennen, wissen, kosten ve es gibt’in ise hiç edilgeni yoktur.
«Es wird getanzt» ne demek, es nereye gelir?
Bu kişisiz edilgendir: eylem kimse anılmadan bildirilir — «dans ediliyor». es yalnızca 1. sırada durabilir ve cümleyi başka bir öğe açar açmaz düşer: Heute wird getanzt. / Hier wird nicht geraucht.

