BRAGIflash
Download on the App StoreGet it on Google Play
B2Orta üstü3 dk okumaGüncellendi

Durum edilgeni (Zustandspassiv) ve kip fiilleriyle edilgen yapı

sein + Partizip II sonucu (Die Tür ist geöffnet), werden + Partizip II süreci anlatır; kip fiiliyle: muss/musste repariert werden.

Kural

sein + Partizip II bir eylemin sonucunu, werden + Partizip II eylemin kendisini anlatır. Die Tür wird geöffnet süreçtir: biri kapıyı açıyor, kapı açılıyor. Die Tür ist geöffnet ardından gelen durumdur: kapı açık. Buna Zustandspassiv (durum edilgeni) denir; werden’li yapı ise Vorgangspassiv’dir (eylem edilgeni). Türkçedeki «açılıyor» / «açık» farkını Almancada yardımcı fiil taşır.

Durum edilgeni iki zamanda kullanılır: Präsens ist geöffnet ve Präteritum (yazıda geçmiş zaman) war geöffnet. ist geöffnet gewesen gibi uzun biçimler vardır ama alışılmadıktır; başka bir zaman gerekirse Almanca eylem edilgenine geçer. Anlamı tek bir sözcük belirler: Die Tür war geöffnet durumdur, Die Tür war geöffnet worden eylem edilgeninin Plusquamperfekt’idir (-mişti: açılmıştı). Ortaç yüklemde durur ve sıfat eki almaz: Die Tür ist geöffnet, geöffnete değil.

Gereken, eylemi nesne üzerinde kalıcı bir sonuç bırakan geçişli bir fiildir: öffnen, schließen, abschließen, reparieren, decken, packen, besetzen, verletzen, ausschalten, sperren. loben, sehen, fragen, lieben geride bir durum bırakmaz, bu yüzden durum edilgenleri yoktur. Geçişsiz fiiller ne durum edilgeni ne de kişili edilgen kurar (etkinlik bildirenlerin kişisiz edilgeni, Es wird getanzt, edilgen yapı konusunda anlatılıyor). Ayrıca her sein + Partizip II durum edilgeni değildir: Perfekt’ini sein ile kuran fiillerde bu yalnızca Perfekt’tir (Die Gäste sind angekommen), birçok ortaç da düz sıfata dönüşmüştür (Ich bin verliebt/verrückt). Önemli olan sonuç olduğu için eylemi yapan çoğunlukla söylenmez; söylenirse von + Dativ kullanılır: Die Straße war von der Polizei gesperrt.

Kip fiiliyle edilgen. Kalıp: kip fiili + Partizip II + werden; zamanı kip fiili taşır: muss repariert werden → musste repariert werden → hat repariert werden müssen. Perfekt haben ile kurulur ve kip fiili mastar olarak durur (çift mastar), asla gemusst olmaz. Yan cümlede basit zamanlarda çekimli kip fiili sona gider (…, weil das Auto repariert werden muss); çift mastarda ise çekimli hat bütün mastar grubunun önüne geçer: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. Uygulamada Präteritum tercih edilir; Perfekt seyrektir.

Edilgenin yerini tutan yapılar (Passiversatz):

  • man + etken: Man repariert das Auto morgen.
  • sich lassen + Infinitiv = können + Passiv: Das Auto lässt sich reparieren.
  • sein + zu + Infinitiv çoğunlukla = müssen + Passiv; cümlede leicht, schwer, kaum varsa können + Passiv. Ayrılabilen fiillerde zu ön ekle kökün arasına girer: abzugeben.
  • -bar’lı sıfatlar = können + Passiv: reparierbar.

Örnekler

  • Der Supermarkt ist bis 22 Uhr geöffnet. — Süpermarket saat 22’ye kadar açık.
  • Um 8 Uhr wird das Museum geöffnet, ab 8 Uhr ist es geöffnet. — Müze saat 8’de açılıyor, 8’den itibaren açık.
  • Als wir ankamen, war der Tisch schon gedeckt. — Vardığımızda sofra çoktan kuruluydu.
  • Die Straße war von der Polizei gesperrt. — Yol polis tarafından kapatılmış durumdaydı.
  • Alle Plätze waren an diesem Abend besetzt. — O akşam bütün yerler doluydu.
  • Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — Formun cumaya kadar doldurulması gerekiyor.
  • Der Motor musste komplett ausgetauscht werden. — Motorun tamamen değiştirilmesi gerekti.
  • Der Vertrag hat noch einmal geprüft werden müssen. — Sözleşmenin bir kez daha kontrol edilmesi gerekti.
  • Er sagt, dass das Formular heute noch ausgefüllt werden muss. — Formun bugün doldurulması gerektiğini söylüyor.
  • Das Problem lässt sich in zehn Minuten lösen. — Sorun on dakikada çözülebilir.
  • Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — Başvuruların pazartesiye kadar teslim edilmesi gerekir.

Tablo

Biçim Vorgangspassiv (süreç) Zustandspassiv (sonuç)
yardımcı fiil werden + Partizip II sein + Partizip II
Präsens Die Tür wird geöffnet. Die Tür ist geöffnet.
Präteritum Die Tür wurde geöffnet. Die Tür war geöffnet.
Perfekt Die Tür ist geöffnet worden. alışılmadık — eylem edilgenini kullan
yanıtladığı soru Was passiert? Wie ist der Zustand?
Zaman Ana cümle Yan cümle
Präsens Das Auto muss repariert werden. …, weil das Auto repariert werden muss.
Präteritum Das Auto musste repariert werden. …, weil das Auto repariert werden musste.
Perfekt Das Auto hat repariert werden müssen. …, weil das Auto hat repariert werden müssen.
Seçenek Örnek Edilgen anlamı
man + etken Man repariert das Auto morgen. Das Auto wird morgen repariert.
sich lassen + Infinitiv Das Auto lässt sich reparieren. Das Auto kann repariert werden.
sein + zu + Infinitiv Das Auto ist noch heute zu reparieren. Das Auto muss noch heute repariert werden.
-bar’lı sıfat Das Auto ist reparierbar. Das Auto kann repariert werden.

Sık yapılan hatalar

  • ❌ Der Sänger ist von allen gelobt. → ✅ Der Sänger wird von allen gelobt. — loben nesne üzerinde bir durum bırakmaz; durum edilgeni yoktur, yalnızca werden’li eylem edilgeni olur.
  • ❌ Die Gäste sind angekommen worden. → ✅ Die Gäste sind angekommen. — ankommen edilgen kurmaz; buradaki sein + Partizip II yalnızca Perfekt’tir.
  • ❌ Das Auto hat repariert werden gemusst. → ✅ Das Auto hat repariert werden müssen. — kip fiilli edilgenin Perfekt’inde kip fiili ortaç değil, mastar olarak durur (çift mastar).
  • ❌ …, weil das Auto repariert werden müssen hat. → ✅ …, weil das Auto hat repariert werden müssen. — çift mastarlı yan cümlede çekimli fiil bütün mastar grubunun önüne geçer.
  • ❌ Die Anträge sind bis Montag abgeben. → ✅ Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — sein + zu + Infinitiv zu’yu ister; ayrılabilen fiilde zu ön ekle kökün arasına girer.

Sık sorulan sorular

«Die Tür wird geöffnet» ile «Die Tür ist geöffnet» arasındaki fark ne?

werden + Partizip II süreci anlatır: biri şu anda kapıyı açıyor (kapı açılıyor). sein + Partizip II sonucu anlatır: kapı açık. Durum edilgeni kapıyı kimin, ne zaman açtığı hakkında bir şey söylemez.

Zustandspassiv nasıl kurulur, hangi zamanları vardır?

Çekimli sein + Partizip II ile; uygulamada iki zamanı vardır: Präsens ist geöffnet ve Präteritum war geöffnet. Fazladan gelen worden’e dikkat et: war geöffnet durumdur, war geöffnet worden ise eylem edilgeninin Plusquamperfekt’idir.

Hangi fiillerle durum edilgeni kurulabilir?

Eylemi nesne üzerinde kalıcı bir sonuç bırakan geçişli fiillerle: öffnen, schließen, abschließen, reparieren, decken, packen, besetzen, verletzen, ausschalten, sperren. loben, sehen, fragen, lieben böyle bir sonuç bırakmaz. Geçişsiz fiiller ne durum edilgeni ne de kişili edilgen kurar; etkinlik bildirenler yine de kişisiz edilgen kurabilir (Es wird getanzt).

Kip fiilli edilgen geçmiş zamanda nasıl kurulur?

Präteritum: Das Auto musste repariert werden. Perfekt: Das Auto hat repariert werden müssen; yardımcı fiil haben’dir ve kip fiili mastar olarak durur (çift mastar). Yan cümlede çekimli hat öne geçer: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. Çoğu konuşucu yalnızca Präteritum’u kullanır.

Almancada edilgen yapının yerine hangi yapılar kullanılır?

man + etken (Man repariert das Auto morgen); «yapılabilir» için sich lassen + Infinitiv ve -bar’lı sıfatlar (Das Auto lässt sich reparieren / ist reparierbar); «yapılmalı» için çoğunlukla sein + zu + Infinitiv (Die Anträge sind bis Montag abzugeben).