Almancada iyelik sıfatları (mein, dein, sein, ihr): biçimler ve ekler

Kural

İyelik sıfatı (Possessivartikel) bir şeyin kime ait olduğunu söyler: mein Auto, deine Idee, ihr Hund. Almanca bu işi ikiye böler: kökü sahip seçer, eki sahip olunan isim seçer.

Dokuz kök şunlardır: ich → mein-, du → dein-, er → sein-, es → sein-, sie (o, kadın) → ihr-, wir → unser-, ihr (siz, çoğul) → euer-, sie (onlar) → ihr-, Sie (nezaket) → Ihr-.

Türkçede sahip, ismin üzerindeki iyelik ekiyle gösterilir (kitabım, kitabın); Almancada ise bu bilgi ismin önündeki sözcükte durur. İlk yarıda Türkçe konuşanlar için bir tuzak var: «onun» hem erkek hem kadın sahip için kullanılır, Almanca ise ayırır. sein ile ihr arasındaki seçimi sahip olunan şey değil, sahibin dil bilgisel cinsi ve kişisi belirler: Anna sucht ihren Schlüssel (onun, yani kadının anahtarı), ama Paul sucht seinen Schlüssel (onun, yani erkeğin anahtarı). Sahip nötr bir isimse kök yine sein- olur: Das Mädchen sucht seinen Schlüssel.

İkinci yarı tamamen mekaniktir: iyelik sıfatları ein ve kein ile aynı ekleri alır. Eril yalın hâlde ve nötrün yalın ve belirtme hâlinde ek yoktur; dişil ve çoğulda -e, eril belirtme hâlinde -en, tekil yönelme hâlinde -em ve -er, çoğul yönelme hâlinde -en gelir (meinen Eltern). Çoğul yönelme hâlinde isim de her zamanki gibi fazladan -n alır: mit meinen Freunden.

Erkenden öğrenmeye değer iki ayrıntı var. euer, bir ek eklendiği anda kökündeki -e- sesini kaybeder (euer Zimmer → eure Zimmer, euren Eltern); unser ise korur (unsere Wohnung). Nezaket biçimi Sie’ye ait Ihr, cümlenin neresinde olursa olsun büyük harfle yazılır; yazıda onu ihr (onun – kadının, onların) sözcüğünden ayıran budur. Türkçedeki sen/siz ayrımı burada da işe yarar: dein = senin, euer = sizin (çoğul), Ihr = sizin (nezaket).

İsim düşünce iyelik sözcüğü gerçek bir zamire dönüşür ve tam ek ister: eril yalın hâlde -er, nötrde -(e)s, geri kalanı tablodaki gibi. Bu biçimler Türkçedeki «benimki, seninki» ile aynı işi görür: Ist das dein Stift? – Nein, meiner ist blau. / Das ist meins. Daha uzun, yazı diline özgü meines biçimi de aynı ölçüde doğrudur.

meines Bruders gibi tamlayan hâli (Genitiv) biçimleri, daha sonraki bir seviyede tamlayan hâliyle birlikte gelir.

Örnekler

• Mein Bruder wohnt in Hamburg. — Erkek kardeşim Hamburg’da oturuyor.
• Wie heißt deine Schwester? — Kız kardeşinin adı ne?
• Er sucht seinen Schlüssel. — O (erkek) anahtarını arıyor.
• Sie fährt mit ihrem Fahrrad zur Arbeit. — O (kadın) işe bisikletiyle gidiyor.
• Unsere Wohnung ist ziemlich klein. — Dairemiz oldukça küçük.
• Habt ihr eure Hausaufgaben gemacht? — Ödevlerinizi yaptınız mı? (çoğul)
• Ich helfe meiner Mutter im Garten. — Bahçede anneme yardım ediyorum.
• Ist das Ihr Mantel, Frau Weber? — Bu sizin paltonuz mu, Weber Hanım? (nezaket)
• Das ist nicht mein Stift — meiner ist blau. — Bu benim kalemim değil — benimki mavi.

Tablo

Bağımsız kullanım (ardından isim gelmez):

Sık yapılan hatalar

• ❌ Sie liebt ihr Mann. → ✅ Sie liebt ihren Mann. — eki sahip olunan isim belirler: der Mann doğrudan nesne olarak eril belirtme hâlindedir, bu yüzden -en gelir.
• ❌ Er fährt mit seine Schwester. → ✅ Er fährt mit seiner Schwester. — mit yönelme hâli ister ve dişil yönelme hâli eki -er’dir.
• ❌ Anna besucht seinen Vater. → ✅ Anna besucht ihren Vater. — baba Anna’nın kendi babasıysa kök sahibi izler: Anna = sie, dolayısıyla ihr- (seinen Vater, başka bir erkeğin babası demek olurdu).
• ❌ Das ist meine Buch. → ✅ Das ist mein Buch. — nötr tekil bir isimden önce iyelik sıfatı, tıpkı ein gibi, yalın ve belirtme hâlinde ek almaz.
• ❌ Ist das dein? → ✅ Ist das deins? — isim düşünce iyelik sözcüğü tam ek ister: nötrde -(e)s, erilde -er (deiner).

İlgili konular

İyelik köklerini kişi zamirleriyle birlikte, eklerini ise ein ve kein ile birlikte öğren; ikisi aynı ek takımıdır. Bu -en, -em ve -er eklerinin nereden geldiğini belirtme ve yönelme hâli konuları gösteriyor.