sein, haben ve möchten: şimdiki zaman çekimi ve hangisi ne zaman kullanılır

Kural

sein (olmak), haben (sahip olmak) ve möchten (kibarca istemek) başlangıç düzeyindeki hemen her konuşmayı taşır ve üçü de düzensizdir; bu yüzden onları tek tek değil, bir bütün olarak öğren.

sein birinin kim, nasıl ya da nerede olduğunu söyler: kimlik, köken, meslek, yaş, durum, yer. Türkçede üçüncü şahısta ek-fiil çoğu zaman görünmez («Kız kardeşim yorgun»), Almancada ise fiil zorunludur: Meine Schwester ist müde. Meslek ve milliyetten önce artikel gelmez: Ich bin Lehrerin. Yaş haben ile değil, sein ile söylenir: Ich bin 25 Jahre alt, tıpkı Türkçedeki «25 yaşındayım» gibi. Sıfatla olumsuzu nicht ile kurulur: Ich bin nicht müde; meslek gibi artikelsiz bir isimle ise kein gelir: Ich bin kein Lehrer.

haben birinin neyi olduğunu söyler: eşya, aile, randevu. Türkçede bunu «var» ile kurarsın («Bir köpeğim var»); Almancada ise özne, haben ve bir nesne gerekir: Sie hat einen Hund. Üç kalıp ifade özellikle dikkat ister, çünkü Türkçede bunları sıfat ya da fiille söylersin: Hunger haben (aç olmak), Durst haben (susamak), Angst haben (korkmak). Bunlara Zeit haben, Lust haben, recht haben, Geburtstag haben gibi kalıpları da ekle. Sahip olunan şey belirtme hâlinde (Akkusativ) bir nesnedir ve kein ile olumsuzlanır: Ich habe kein Auto.

möchten kibar bir isteği anlatır, Türkçedeki «isterim» gibi. Aslında mögen fiilinin Konjunktiv II biçimidir (Türkçedeki «isterdim» türünden dilek-şart anlamı), ama bu düzeyde kendi başına bir fiil gibi çalışır ve kip fiillerinin kalıbını izler: ich ve er/sie/es biçimleri aynıdır ve -t almaz. Doğrusu er möchte’dir, er möchtet değil; -t yalnız du möchtest ve ihr möchtet biçiminde görünür. Kendi mastarı ve geçmiş zamanı da yoktur: sözlükte mögen olarak ararsın, geçmiş için wollte kullanırsın (ich möchtete diye bir biçim yoktur). möchten iki yapıda kullanılır:

• belirtme hâlinde bir nesneyle: Ich möchte einen Kaffee.
• ikinci bir fiille; bu fiil mastar olarak cümlenin sonunda durur: Wir möchten am Wochenende nach Berlin fahren. Çekimli fiil ile sondaki mastarın oluşturduğu bu yapıya fiil çerçevesi (Verbklammer) denir. Türkçede iki fiil de sonda toplanır («gitmek istiyoruz»); Almancada ise çekimli fiil ikinci sırada kalır.

möchten ile mögen’i karıştırma: Ich mag Kaffee genel olarak kahveyi sevdiğini, Ich möchte einen Kaffee şu anda bir kahve istediğini söyler.

Geçmiş biçimler war ve hatte (Präteritum, yazıda kullanılan geçmiş zaman) ile haben ve sein fiillerinin Perfekt’te (konuşmada kullanılan geçmiş zaman) yardımcı fiil olarak kullanımı sonraki bölümlerin konusudur. A1’de şimdiki zaman yeterlidir.

Örnekler

• Ich bin Lehrerin und komme aus Bremen. — Ben öğretmenim (kadın) ve Bremenliyim.
• Bist du heute müde? — Bugün yorgun musun?
• Meine Schwester ist 25 Jahre alt. — Kız kardeşim 25 yaşında.
• Am Samstag sind wir zu Hause. — Cumartesi evdeyiz.
• Habt ihr morgen Zeit? — Yarın vaktiniz var mı?
• Sie hat einen Hund und zwei Katzen. — Onun (kadının) bir köpeği ve iki kedisi var.
• Ich habe Hunger und Durst. — Açım ve susadım.
• Ich möchte einen Kaffee, bitte. — Bir kahve isterim, lütfen.
• Möchten Sie noch etwas trinken? — Başka bir şey içmek ister misiniz?
• Wir möchten am Wochenende nach Berlin fahren. — Hafta sonu Berlin’e gitmek istiyoruz.

Tablo

Sık yapılan hatalar

• ❌ Ich bin Hunger. → ✅ Ich habe Hunger. — Hunger, Durst ve Angst haben ile kullanılır; Türkçedeki «açım» seni sein fiiline yöneltmesin.
• ❌ Du hast 20 Jahre. → ✅ Du bist 20 Jahre alt. — yaş, Türkçedeki «20 yaşındasın» gibi sein + (Jahre) alt ile söylenir, haben ile değil.
• ❌ Ihr sind aus Wien. → ✅ Ihr seid aus Wien. — sein fiilinin ihr biçimi seid’dir; sind, wir ve sie/Sie biçimidir.
• ❌ Er möchtet einen Tee. → ✅ Er möchte einen Tee. — kip fiili kalıbı: er/sie/es biçimi -t almaz.
• ❌ Ich möchte nach Hause gehe. → ✅ Ich möchte nach Hause gehen. — ikinci fiil mastar olarak kalır ve cümlenin sonuna gider (Verbklammer).

İlgili konular

Bu üç fiilin saptığı düzenli şimdiki zaman ekleri ve möchten ile aynı -t’siz kalıbı paylaşan öteki kip fiilleri kendi bölümlerinde anlatılıyor. kein ile nicht farkı ve haben ile sein fiillerinin yardımcı fiil olduğu Perfekt de ayrı bölümlerde.