ضمیرهای اشاره در آلمانی: dieser، der/die/das و jener

قاعده

واژهٔ اشاره یکی را از میان چند چیز جدا می‌کند یا چیزی را که همین حالا گفته شد دوباره پیش می‌کشد. دو واژهٔ اشارهٔ روزمرهٔ آلمانی: dieser پیش از اسم، و der/die/das تکیه‌دار به جای اسم.

واژهٔ dieser، diese، dieses دقیقاً پایانه‌های حرف تعریف معین را می‌گیرد: der Zug → dieser Zug، dem Kollegen → diesem Kollegen. فارسی میان «این» و «آن» فرق می‌گذارد، اما dieser هر دو را می‌پوشاند؛ فاصله را hier، da، dort نشان می‌دهند (dieser Mantel hier). در حالت داتیو (Dativ) جمع خود اسم هم ‎-n می‌گیرد (mit diesen Leuten)، مگر جمعی که به ‎-n یا ‎-s ختم شود.

ضمیر der، die، das به‌تنهایی هم می‌آید، با تکیه و معمولاً در آغاز جمله، به‌ویژه در گفتار: Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. شکل‌هایش همان شکل‌های حرف تعریف‌اند با دو تفاوت: داتیو جمع denen و حالت اضافی (Genitiv) dessen / deren. برای مالکِ بی‌ابهام، dessen/deren جای sein/ihr را می‌گیرد: Paul und dessen Bruder یعنی برادرِ خودِ پاول.

برای معرفی یا شناساندن das بی‌پایانه می‌ماند: Das ist meine Kollegin. Das sind meine Eltern. جملهٔ Diese ist … غلط نیست، ولی یک نفر را از میان چند نفر جدا می‌کند؛ برای معرفی ساده Das ist … بگویید. نوشتار رسمی dies را هم دارد.

واژهٔ jener، jene، jenes همان پایانه‌های dieser را دارد، اما بیشتر در متن‌های رسمی و ادبی می‌آید، در جفت dieser … jener (دومی … اولی) و در عبارت‌های زمانی (in jenen Jahren). پس «آن» فارسی را معمولاً با jener ترجمه نکنید؛ در گفت‌وگو der da یا der dort می‌گویند.

واژه‌های derselbe («همان») و derjenige («کسی که …») یک واژه نوشته می‌شوند: بخش حرف تعریفی مانند der صرف می‌شود و بخش دوم ‎-e یا ‎-en می‌گیرد (denselben، demselben، desselben). فقط پس از حرف‌اضافهٔ ادغام‌شده دو بخش جدا نوشته می‌شوند: im selben Haus. واژهٔ derjenige معمولاً جملهٔ موصولی پس از خود دارد.

مثال‌ها

• Dieser Zug fährt nach Köln. — این قطار به کلن می‌رود.
• Ich nehme diese Jacke. — این کاپشن را برمی‌دارم.
• Mit diesem Kollegen arbeite ich gern zusammen. — با این همکار با کمال میل کار می‌کنم.
• Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. — برادرش را می‌شناسی؟ او را تاکنون ندیده‌ام.
• Ich habe Frau Berger gefragt. Die wusste auch nichts. — از خانم برگر پرسیدم. او هم چیزی نمی‌دانست.
• Meine Nachbarn sind sehr nett. Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — همسایه‌هایم خیلی مهربان‌اند. کلیدهایم را به آن‌ها داده‌ام.
• Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — پاول و برادرِ او (برادرِ پاول) را دعوت کردم.
• Das ist meine Kollegin Frau Berger. — این همکار من خانم برگر است.
• In jenen Jahren gab es noch kein Internet. — در آن سال‌ها هنوز اینترنت نبود.
• Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — هنوز در همان آپارتمان زندگی می‌کنیم.
• Diejenigen, die schon bezahlt haben, können hineingehen. — کسانی که از پیش پرداخت کرده‌اند می‌توانند وارد شوند.

جدول

واژهٔ dieser با اسم (jener دقیقاً همین پایانه‌ها را دارد):

ضمیر der/die/das به‌تنهایی (تفاوت‌ها پررنگ):

واژهٔ derselbe (derjenige هم همین‌طور: derjenige، denjenigen، demjenigen …):

اشتباهات رایج

• ❌ Diese Zug fährt nach Köln. → ✅ Dieser Zug fährt nach Köln. — واژهٔ dieser همان پایانهٔ حرف تعریف را می‌گیرد: der Zug → dieser Zug.
• ❌ Ich fahre mit diese Bahn. → ✅ Ich fahre mit dieser Bahn. — پس از mit داتیو می‌آید و حرف تعریف مؤنث در داتیو der است، پس dieser.
• ❌ Meine Nachbarn sind sehr nett. Den habe ich meine Schlüssel gegeben. → ✅ … Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — داتیو جمعِ ضمیر مستقل denen است؛ den فقط پیش از اسم می‌آید.
• ❌ Ich habe Paul und deren Bruder eingeladen. → ✅ Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — واژهٔ dessen به مذکر یا خنثای مفرد برمی‌گردد و deren به مؤنث مفرد یا جمع.
• ❌ Wir wohnen immer noch in der selben Wohnung. → ✅ Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — واژهٔ derselbe سرهم نوشته می‌شود و فقط پس از حرف‌اضافهٔ ادغام‌شده جدا می‌شود (im selben Haus).

موضوعات مرتبط

شکل‌های dem، denen، dessen و deren در جملهٔ موصولی دوباره می‌آیند.