صرف n (N-Deklination) در آلمانی: اسم‌های مذکر ضعیف و پایانهٔ -(e)n
گروه محدودی از اسم‌های مذکر در همهٔ حالت‌ها جز حالت فاعلی مفرد -(e)n می‌گیرند: der Student → den، dem، des Studenten.
قاعده
گروه محدودی از اسم‌های مذکر، یعنی صرف n (N-Deklination) یا «اسم‌های ضعیف»، در همهٔ حالت‌ها جز حالت فاعلی (Nominativ) مفرد پایانهٔ -(e)n می‌گیرند، در مفرد و جمع: der Student → den/dem/des Studenten، die Studenten. فارسی پایانهٔ حالت ندارد، پس این پایانه تازه است.
شکل پایانه: پس از -e یا -er پایانی -n (den Jungen، des Bauern)، در بقیه -en (den Studenten). استثنا: der Nachbar و der Ungar با وجود پایان -ar فقط -n می‌گیرند (dem Nachbarn، نه dem Nachbaren).
چهار گروه اصلی این‌هاست:
- انسان و حیوانِ مذکر مختوم به -e: der Junge، der Kollege، der Kunde، der Zeuge، der Experte، der Neffe، der Löwe، der Affe، der Hase. اما der Käse (شیء) صرف قوی دارد (des Käses).
- ملیت‌های مختوم به -e: der Franzose، der Pole، der Russe، der Grieche، der Türke، der Schwede. اما der Deutsche صفتِ اسم‌شده است (ein Deutscher).
- واژه‌های قرضی برای انسان با پسوندهای تکیه‌دار -ent، -ant، -ist، -at، -oge، -graf، -nom: der Student، der Präsident، der Praktikant، der Journalist، der Polizist، der Diplomat، der Soldat، der Biologe، der Fotograf، der Astronom و der Elefant. خودِ پسوند تضمین نیست: چند اسمِ شیء هم همین الگو را دارند (der Automat، der Planet، der Diamant)، و برخی اسم‌های دیگر با همین پایان قوی‌اند (der Moment → des Moments).
- اسم‌های کوتاه انسان و حیوان: der Herr، der Mensch، der Bär، der Held، der Prinz، der Graf؛ der Nachbar و der Bauer هم همین الگو را دارند، با -n.
اسم der Herr نامنظم است: در مفرد -n (den/dem/des Herrn) و در جمع -en (die Herren). این عنوان پیش از نام هم صرف می‌شود، اما در حالت فاعلی Herr Weber می‌ماند.
راه شناختن: فرهنگ لغت دو پایانه چاپ می‌کند: der Student, -en, -en (حالت اضافی مفرد، جمع). سرنخ: مذکر + انسان یا حیوان. اسم‌های مؤنث ضعیف نیستند و در مفرد پایانه نمی‌گیرند (die Studentin → der Studentin).
گروه مختلط مانند اسم‌های ضعیف -(e)n می‌گیرد، اما در حالت اضافی (Genitiv) مفرد یک -s هم اضافه می‌کند: der Name → des Namens؛ همین‌طور der Gedanke، der Glaube، der Wille، der Buchstabe، der Friede، der Funke. تنها عضو خنثی das Herz است: حالت مفعولی (Akkusativ) das Herz، حالت داتیو (Dativ) dem Herzen (دودن dem Herz را هم ثبت کرده است)، اضافی des Herzens، جمع die Herzen.
حذف -n (mit dem Nachbar) گفتاری است، نه معیار.
مثال‌ها
- Ich habe dem Kollegen die Unterlagen gegeben. — مدارک را به همکار دادم.
- Wir haben den Kunden noch einmal angerufen. — یک بار دیگر به مشتری زنگ زدیم.
- Der Vortrag des Studenten hat allen gefallen. — ارائهٔ آن دانشجو را همه پسندیدند.
- Morgen fahre ich mit meinem Nachbarn in die Stadt. — فردا با همسایه‌ام به شهر می‌روم.
- Können Sie bitte Herrn Weber anrufen? — ممکن است لطفاً به آقای وبر زنگ بزنید؟
- Sie hat einen Franzosen nach dem Weg gefragt. — او (زن) راه را از یک مرد فرانسوی پرسید.
- Im Zoo haben die Kinder einen Löwen und einen Bären gesehen. — بچه‌ها در باغ‌وحش یک شیر و یک خرس دیدند.
- Er arbeitet seit einem Jahr als Praktikant. — یک سال است که به‌عنوان کارآموز کار می‌کند (حالت فاعلی، پس بدون پایانه).
- Ich kann den Namen auf dem Formular nicht lesen. — نامِ روی فرم را نمی‌توانم بخوانم.
- Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — معنای این نام برایم روشن نیست.
جدول
| حالت | der Student | der Junge | der Herr | der Name (مختلط) |
|---|---|---|---|---|
| فاعلی مفرد (Nominativ) | der Student | der Junge | der Herr | der Name |
| مفعولی مفرد (Akkusativ) | den Studenten | den Jungen | den Herrn | den Namen |
| داتیو مفرد (Dativ) | dem Studenten | dem Jungen | dem Herrn | dem Namen |
| اضافی مفرد (Genitiv) | des Studenten | des Jungen | des Herrn | des Namens |
| فاعلی جمع (Nominativ) | die Studenten | die Jungen | die Herren | die Namen |
| داتیو جمع (Dativ) | den Studenten | den Jungen | den Herren | den Namen |
| گروه | مثال‌ها | شکل‌ها جز حالت فاعلی مفرد |
|---|---|---|
| انسان و حیوانِ مذکر مختوم به -e | der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Löwe | -n: den Jungen, dem Kollegen, des Löwen |
| ملیت‌های مختوم به -e | der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke | -n: einen Franzosen, des Polen |
| واژه‌های قرضی برای انسان با -ent، -ant، -ist، -at، -oge، -graf، -nom | der Student, der Praktikant, der Journalist, der Diplomat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom | -en: den Studenten, dem Diplomaten, des Biologen |
| اسم‌های کوتاه انسان و حیوان | der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf | -en (Herr im Singular -n): den Menschen, den Bären, den Herrn |
| فقط -n | der Nachbar | dem Nachbarn |
| صرف مختلط (اضافی -ns) | der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, das Herz | den Namen, dem Namen, des Namens |
اشتباهات رایج
- ❌ Ich habe den Student gefragt. → ✅ Ich habe den Studenten gefragt. — اسم ضعیف در همهٔ حالت‌ها جز فاعلی مفرد -(e)n می‌گیرد، از جمله در حالت مفعولی (Akkusativ).
- ❌ Der Studenten wartet draußen. → ✅ Der Student wartet draußen. — حالت فاعلی مفرد تنها شکلِ بدون پایانه است.
- ❌ Das ist das Auto des Kolleges. → ✅ Das ist das Auto des Kollegen. — حالت اضافیِ اسم ضعیف -(e)n است، نه -s.
- ❌ Ich habe Herr Weber angerufen. → ✅ Ich habe Herrn Weber angerufen. — اسم Herr پیش از نام هم صرف می‌شود (Herrn / Herren).
- ❌ Die Bedeutung des Namen ist mir nicht klar. → ✅ Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — گروه مختلط در اضافی مفرد -ns می‌گیرد.
پرسش‌های متداول
کدام اسم‌های آلمانی صرف n (N-Deklination) دارند؟
گروه محدودی از اسم‌های مذکر: انسان‌ها و حیوان‌های مختوم به -e (der Junge، der Kollege، der Löwe)، ملیت‌های مختوم به -e (der Franzose، der Pole)، واژه‌های قرضی برای انسان با -ent، -ant، -ist، -at، -oge، -graf، -nom (der Student، der Journalist، der Biologe) و اسم‌های کوتاه انسان و حیوان مانند Herr، Mensch، Bär، Held.
اسم ضعیف را چگونه بشناسم؟
فرهنگ لغت پس از مدخل دو پایانه می‌آورد: der Student, -en, -en (حالت اضافی مفرد، جمع). سرنخ دیگر: مذکر است و انسان یا حیوان را نام می‌برد، به‌ویژه با -e یا یکی از پسوندهای بالا؛ اما خودِ پسوند تضمین نیست: der Automat ضعیف است و der Moment نه.
حالت اضافی (Genitiv) اسم‌های ضعیف مانند Student یا Kollege چیست؟
پایانهٔ آن -(e)n است، نه -s: des Studenten، des Kollegen، des Nachbarn. فقط گروه مختلط (der Name، der Gedanke، der Glaube، der Wille، das Herz) یک -s هم اضافه می‌کند: des Namens.
چرا Herrn Weber و نه Herr Weber؟
اسم Herr در همهٔ حالت‌های مفرد جز حالت فاعلی -n و در جمع -en می‌گیرد و این عنوان پیش از نام هم صرف می‌شود: Ich rufe Herrn Weber an. فقط در حالت فاعلی شکل ساده می‌ماند: Herr Weber ist da.
آیا اسم‌های مؤنث و همهٔ اسم‌های مختوم به -e ضعیف‌اند؟
نه. اسم‌های مؤنث در مفرد اصلاً پایانه نمی‌گیرند (die Studentin → der Studentin)، der Käse شیء است و صرف قوی دارد (des Käses)، و der Deutsche صفتِ اسم‌شده است (ein Deutscher، des Deutschen).