مجهول در آلمانی (Vorgangspassiv): ساخت werden + Partizip II در سه زمان
مجهول آلمانی با werden + Partizip II ساخته می‌شود: wird gemacht، wurde gemacht، ist gemacht worden؛ کننده با von (شخص) یا durch (وسیله) می‌آید.
قاعده
مجهول آلمانی خودِ کار را در مرکز توجه می‌گذارد، نه کننده را. مجهول فرایندی (Vorgangspassiv) با werden + Partizip II (وجه‌وصفی گذشته) ساخته می‌شود: Der Brief wird geschrieben («نامه نوشته می‌شود»). زمان را فقط werden نشان می‌دهد و Partizip II ثابت می‌ماند.
فارسی هم مجهول را با «شدن» + وجه‌وصفی گذشته می‌سازد («نوشته می‌شود، نوشته شد»)، پس ساخت آشناست؛ تفاوت در جای فعل‌هاست: در جملهٔ اصلی werden در جایگاه دوم و Partizip II در پایان است (قاب فعلی، Verbklammer) و در جملهٔ پیرو کل گروه فعلی به پایان می‌رود (…, weil die Straße repariert wird).
سه زمان:
- زمان حال (Präsens): wird / werden + Partizip II — Das Auto wird repariert.
- گذشتهٔ نوشتاری (Präteritum): wurde / wurden + Partizip II — Das Auto wurde repariert.
- گذشتهٔ گفتاری (Perfekt): sein + Partizip II + worden — Das Auto ist repariert worden. Partizip II فعل werden اینجا worden است (بدون ge-) و فعل کمکی همیشه sein است.
از معلوم به مجهول: مفعول مستقیم در حالت مفعولی (Akkusativ) فاعلِ جمله در حالت فاعلی (Nominativ) می‌شود و بقیهٔ اجزا حالتشان را نگه می‌دارند: Der Mechaniker repariert das Auto → Das Auto wird repariert.
مفعول غیرمستقیم (Dativ) در حالت داتیو می‌ماند و فاعل نمی‌شود: Man hilft mir → Mir wird geholfen. چنین جمله‌ای فاعل ندارد، پس werden در سوم‌شخص مفرد می‌آید (فارسی هم: «به من کمک می‌شود»)؛ همین‌طور با danken، gratulieren، antworten، zuhören و folgen.
ذکر کننده اختیاری است و معمولاً حذف می‌شود. اگر بیاید: von + Dativ برای شخص، نهاد یا کنندهٔ جاندار (von meiner Oma، von der Polizei)، durch + Akkusativ برای وسیله، علت یا واسطه (durch ein Erdbeben، durch einen Boten).
فعل‌های کنشیِ بدون مفعول مستقیم (tanzen، rauchen، arbeiten، lachen) مجهول غیرشخصی می‌سازند: Es wird getanzt. این ساخت با فعل‌هایی مانند bleiben یا gefallen ممکن نیست. ضمیر es فقط در جایگاه ۱ می‌آید و اگر جزء دیگری جمله را آغاز کند حذف می‌شود: Heute wird getanzt. / Hier wird nicht geraucht.
با فعل وجهی، مصدر werden قاب را می‌بندد (Das Formular muss ausgefüllt werden) و در جملهٔ پیرو فعل وجهی به آخر می‌رود: …, weil das Formular ausgefüllt werden muss. فارسی اینجا وجه التزامی می‌آورد («باید پر شود»)، آلمانی مصدر.
دو محدودیت: haben، besitzen، bekommen، kennen، wissen، kosten و es gibt مجهول ندارند؛ و Die Tür wird geöffnet (فرایند: «در باز می‌شود») با Die Tür ist geöffnet (نتیجهٔ کار: «در باز است») فرق دارد. دومی مجهول حالتی (Zustandspassiv) است.
مثال‌ها
- Die Rechnung wird morgen bezahlt. — صورت‌حساب فردا پرداخت می‌شود.
- Der Vertrag wurde gestern unterschrieben. — قرارداد دیروز امضا شد.
- Das Auto ist schon repariert worden. — ماشین قبلاً تعمیر شده است.
- Der Kuchen wird von meiner Oma gebacken. — کیک به دست مادربزرگم پخته می‌شود.
- Die Stadt wurde durch ein Erdbeben zerstört. — شهر بر اثر زلزله ویران شد.
- Mir wird hier nicht geholfen. — اینجا به من کمکی نمی‌شود.
- Es wird heute Abend getanzt. — امشب رقص برگزار می‌شود.
- Hier wird nicht geraucht. — اینجا سیگار کشیده نمی‌شود.
- Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — فرم باید تا جمعه پر شود.
- Ich weiß nicht, wann die Straße repariert wird. — نمی‌دانم خیابان چه وقت تعمیر می‌شود.
جدول
| زمان / ساخت | الگو | مثال |
|---|---|---|
| Präsens | wird / werden + Partizip II | Das Auto wird repariert. |
| Präteritum | wurde / wurden + Partizip II | Das Auto wurde repariert. |
| Perfekt | ist / sind + Partizip II + worden | Das Auto ist repariert worden. |
| با فعل وجهی | Modalverb + Partizip II + werden | Das Auto muss repariert werden. |
| شخص | Präsens | Präteritum | Perfekt |
|---|---|---|---|
| ich | werde gefragt | wurde gefragt | bin gefragt worden |
| du | wirst gefragt | wurdest gefragt | bist gefragt worden |
| er/sie/es | wird gefragt | wurde gefragt | ist gefragt worden |
| wir | werden gefragt | wurden gefragt | sind gefragt worden |
| ihr | werdet gefragt | wurdet gefragt | seid gefragt worden |
| sie/Sie | werden gefragt | wurden gefragt | sind gefragt worden |
| Aktiv | Passiv | چه تغییر می‌کند |
|---|---|---|
| Der Mechaniker repariert das Auto. | Das Auto wird (vom Mechaniker) repariert. | مفعول مستقیم (Akkusativ) فاعل (Nominativ) می‌شود |
| Man hilft mir. | Mir wird geholfen. | داتیو داتیو می‌ماند؛ جمله فاعل ندارد |
| Die Gäste tanzen. | Es wird getanzt. | بی‌مفعول: مجهول غیرشخصی با es |
اشتباهات رایج
- ❌ Das Haus ist letztes Jahr gebaut geworden. → ✅ Das Haus ist letztes Jahr gebaut worden. — Partizip II فعل werden در مجهول worden است؛ geworden به فعل اصلی werden تعلق دارد (Er ist Lehrer geworden).
- ❌ Das Auto hat repariert worden. → ✅ Das Auto ist repariert worden. — زمان Perfekt در مجهول با sein ساخته می‌شود، نه با haben.
- ❌ Den Brief wird heute geschrieben. → ✅ Der Brief wird heute geschrieben. — مفعول مستقیم (Akkusativ) جملهٔ معلوم در مجهول فاعل (Nominativ) می‌شود.
- ❌ Ich werde geholfen. → ✅ Mir wird geholfen. — فعل helfen مفعول غیرمستقیم (Dativ) می‌گیرد و این مفعول فاعل نمی‌شود؛ werden سوم‌شخص مفرد می‌ماند.
- ❌ Das Formular muss ausgefüllt worden. → ✅ Das Formular muss ausgefüllt werden. — پس از فعل وجهی، مجهول با مصدر werden تمام می‌شود.
موضوعات مرتبط
مجهول حالتی و شکل‌های گذشتهٔ مجهول با فعل وجهی درس جداگانه‌ای دارند.
پرسش‌های متداول
مجهول در آلمانی چگونه ساخته می‌شود؟
با werden صرف‌شده + Partizip II. زمان را werden نشان می‌دهد و Partizip II ثابت می‌ماند: Das Auto wird repariert (Präsens)، wurde repariert (Präteritum)، ist repariert worden (Perfekt).
چرا «ist gemacht worden» درست است و نه «geworden»؟
در مجهول، werden فقط فعل کمکی است و Partizip II آن worden است، بدون ge-. شکل geworden به werden در نقش فعل اصلی («شدن») تعلق دارد: Er ist Arzt geworden. زمان Perfekt در مجهول همیشه با sein ساخته می‌شود.
در جملهٔ مجهول آلمانی von به کار ببرم یا durch؟
حرف‌اضافهٔ von + Dativ شخص، نهاد یا کنندهٔ جاندار را نشان می‌دهد (von meinem Chef، von der Polizei) و durch + Akkusativ وسیله، علت یا واسطه را (durch ein Erdbeben، durch einen Boten). در بیشتر جمله‌های مجهول کننده اصلاً ذکر نمی‌شود.
آیا هر فعل آلمانی مجهول دارد؟
نه. مجهولِ دارای فاعل به مفعول مستقیم (Akkusativ) نیاز دارد. فعل‌های داتیوی مانند helfen، danken و gratulieren داتیو را نگه می‌دارند و جملهٔ بی‌فاعل می‌سازند (Mir wird geholfen)؛ فعل‌های کنشیِ بی‌مفعول فقط مجهول غیرشخصی دارند (Es wird getanzt)؛ فعل‌هایی مانند bleiben و gefallen مجهول نمی‌سازند و haben، besitzen، bekommen، kennen، wissen، kosten و es gibt هم مجهول ندارند.
جملهٔ «Es wird getanzt» یعنی چه و es کجای آن می‌آید؟
این مجهول غیرشخصی است: کار بیان می‌شود بی‌آنکه کسی نام برده شود («رقص برگزار می‌شود»). ضمیر es فقط در جایگاه ۱ می‌آید و وقتی جزء دیگری جمله را آغاز کند حذف می‌شود: Heute wird getanzt. / Hier wird nicht geraucht.