مجهول حالتی (Zustandspassiv) در آلمانی و مجهول با فعل‌های وجهی

قاعده

ساخت sein + Partizip II (وجه‌وصفی گذشته) نتیجهٔ یک کار را نام می‌برد و werden + Partizip II خودِ کار را. Die Tür wird geöffnet فرایند است؛ Die Tür ist geöffnet وضعیتِ پس از آن — این مجهول حالتی (Zustandspassiv) است. فارسی هم «باز می‌شود» را از «باز شده است» جدا می‌کند، پس فکرش آشناست.

مجهول حالتی در عمل دو زمان دارد: Präsens (زمان حال) ist geöffnet و Präteritum (گذشتهٔ نوشتاری) war geöffnet. شکل ist geöffnet gewesen غیرعادی است؛ برای زمان‌های دیگر مجهول فرایندی (Vorgangspassiv) می‌آید. مراقب worden باشید: Die Tür war geöffnet وضعیت است، Die Tür war geöffnet worden ماضی بعید (Plusquamperfekt) مجهول فرایندی. وجه‌وصفی گذشته در گزاره پایانه نمی‌گیرد (نه geöffnete).

فقط فعل‌های متعدی‌ای که نتیجهٔ ماندگاری روی مفعول می‌گذارند مجهول حالتی دارند: öffnen، schließen، abschließen، reparieren، decken، packen، besetzen، verletzen، ausschalten، sperren. فعل‌هایی مانند loben، sehen، fragen و lieben چنین اثری ندارند. فعل‌های لازم نه مجهول حالتی می‌سازند و نه مجهول شخصی.

ساخت sein + Partizip II همیشه مجهول حالتی نیست: با فعل‌هایی که Perfekt را با sein می‌سازند، همان Perfekt است (Die Gäste sind angekommen)، و بسیاری از شکل‌های Partizip II صفت ساده شده‌اند (Ich bin verliebt/verrückt، یعنی «عاشقم / دیوانه‌ام»). کننده معمولاً نمی‌آید؛ اگر بیاید، با von + Dativ (حالت داتیو): Die Straße war von der Polizei gesperrt.

مجهول با فعل وجهی. الگو فعل وجهی + Partizip II + werden است و زمان را فعل وجهی نشان می‌دهد: muss / musste repariert werden، و در Perfekt hat repariert werden müssen، با haben و فعل وجهی به شکل مصدر (مصدر دوگانه)، نه gemusst؛ در عمل Präteritum رایج‌تر است. در جملهٔ پیرو فعل وجهی آخر می‌آید (…, weil das Auto repariert werden muss)، اما با مصدر دوگانه hat پیش از کل گروه مصدری می‌نشیند: …, weil das Auto hat repariert werden müssen.

جایگزین‌های مجهول:

• ضمیر man + فعل معلوم: Man repariert das Auto morgen.
• ساخت sich lassen + مصدر (= können + مجهول): Das Auto lässt sich reparieren.
• ساخت sein + zu + مصدر (= müssen؛ با leicht، schwer یا kaum = können)؛ در فعل جداشدنی zu وسط می‌آید: abzugeben.
• صفت‌های ‎-bar (= können + مجهول): Das Auto ist reparierbar.

مثال‌ها

• Der Supermarkt ist bis 22 Uhr geöffnet. — سوپرمارکت تا ساعت ۲۲ باز است.
• Um 8 Uhr wird das Museum geöffnet, ab 8 Uhr ist es geöffnet. — موزه ساعت ۸ باز می‌شود و از آن به بعد باز است.
• Als wir ankamen, war der Tisch schon gedeckt. — وقتی رسیدیم، میز از قبل چیده شده بود.
• Die Straße war von der Polizei gesperrt. — خیابان از سوی پلیس بسته بود.
• Alle Plätze waren an diesem Abend besetzt. — آن شب همهٔ صندلی‌ها اشغال بود.
• Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — فرم باید تا جمعه پر شود.
• Der Motor musste komplett ausgetauscht werden. — لازم بود موتور به‌طور کامل عوض شود.
• Der Vertrag hat noch einmal geprüft werden müssen. — قرارداد لازم شد یک بار دیگر بررسی شود.
• Er sagt, dass das Formular heute noch ausgefüllt werden muss. — می‌گوید فرم باید همین امروز پر شود.
• Das Problem lässt sich in zehn Minuten lösen. — این مشکل در ده دقیقه حل‌شدنی است.
• Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — درخواست‌ها باید تا دوشنبه تحویل داده شوند.

جدول

اشتباهات رایج

• ❌ Der Sänger ist von allen gelobt. → ✅ Der Sänger wird von allen gelobt. — فعل loben اثر ماندگاری بر مفعول نمی‌گذارد؛ فقط مجهول فرایندی ممکن است.
• ❌ Die Gäste sind angekommen worden. → ✅ Die Gäste sind angekommen. — فعل ankommen مجهول ندارد؛ این همان Perfekt است.
• ❌ Das Auto hat repariert werden gemusst. → ✅ Das Auto hat repariert werden müssen. — در Perfekt این ساخت، فعل وجهی به شکل مصدر می‌آید، نه Partizip II.
• ❌ …, weil das Auto repariert werden müssen hat. → ✅ …, weil das Auto hat repariert werden müssen. — مصدر دوگانه فعل صرف‌شده را پیش از گروه مصدری می‌برد.
• ❌ Die Anträge sind bis Montag abgeben. → ✅ Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — این ساخت zu لازم دارد که در فعل جداشدنی میان پیشوند و ستاک می‌آید.