حرف‌اضافه‌ها در آلمانی بر اساس حالت: مفعولی (Akkusativ)، داتیو (Dativ)، دوحالته و اضافی (Genitiv)

قاعده

در آلمانی حرف‌اضافه حالت را تعیین می‌کند، نه معنای جمله. پس هر حرف‌اضافه را همراه حالتی یاد بگیرید که به حرف تعریف تحمیل می‌کند: für den Freund، اما mit dem Freund. در فارسی حرف‌اضافه شکل اسم را عوض نمی‌کند («برای دوست»، «با دوست»)؛ در آلمانی پایانهٔ حرف تعریف را عوض می‌کند.

حرف‌اضافه‌ها چهار گروه‌اند:

• همیشه حالت مفعولی (Akkusativ): durch، für، gegen، ohne، um. فقط حرف تعریف مذکر آشکارا تغییر می‌کند: der → den، ein → einen، mein → meinen. دو واژه متفاوت‌اند: entlang فقط پس از اسم Akkusativ می‌گیرد (den Fluss entlang) و پیش از اسم حالت داتیو (Dativ) یا اضافی (Genitiv) (entlang dem Fluss، entlang des Flusses)؛ bis معمولاً با حرف‌اضافهٔ دومی می‌آید که حالت را تعیین می‌کند (bis zum Bahnhof) و به‌تنهایی Akkusativ می‌گیرد (bis nächsten Montag).
• همیشه حالت داتیو (Dativ): aus، außer، bei، mit، nach، seit، von، zu، gegenüber. مکان، زمان یا شیوه — Dativ می‌ماند. حرف gegenüber پس از ضمیر شخصی می‌آید (mir gegenüber)؛ با اسم هر دو ترتیب ممکن است.
• حرف‌اضافه‌های دوحالته (Wechselpräpositionen): an، auf، hinter، in، neben، über، unter، vor، zwischen. برای جهت (wohin?‎) Akkusativ می‌گیرند (in die Stadt) و برای جا (wo?‎) Dativ (in der Stadt). این آزمون فقط در کاربرد مکانی صدق می‌کند؛ در عبارت‌های زمانی حالت ثابت است: am Montag، im Mai، in einer Woche و vor einem Jahr همه Dativ‌اند.
• حالت اضافی (Genitiv): während، wegen، trotz، (an)statt، innerhalb، außerhalb — während des Kurses. پس از wegen و trotz، Dativ در گفتار و کاربرد محلی رایج است، اما هنجار نوشتاری Genitiv است. اگر Genitiv پایانهٔ آشکار نداشته باشد، Dativ لازم است: wegen Geschäften.

ادغام‌ها. حرف‌اضافه + das در آلمانی نوشتاری معیار ادغام می‌شود: ans، ins، aufs، durchs، fürs، ums، übers. با dem فقط پنج شکل معیارند: am، beim، im، vom، zum؛ با der: zur (zu + der)؛ aufm، hinterm، überm، unterm، vorm محاوره‌ای‌اند. شکل ادغام‌شده پیش‌فرض است و در عبارت‌های ثابت تنها شکل ممکن است (zum Beispiel، am besten)؛ شکل جدا هنگام تأکید بر حرف تعریف یا پیش از جملهٔ موصولی به کار می‌رود (in dem Haus, in dem ich wohne).

مثال‌ها

• Wir gehen durch den Park. — از میان پارک می‌گذریم.
• Ich kaufe ein Geschenk für meine Schwester. — برای خواهرم هدیه‌ای می‌خرم.
• Ohne meinen Ausweis darf ich nicht ins Büro. — بدون کارت شناسایی‌ام اجازه ندارم وارد دفتر شوم.
• Wir laufen den Fluss entlang. — در امتداد رودخانه قدم می‌زنیم.
• Sie fährt mit dem Fahrrad zur Arbeit. — او (زن) با دوچرخه سر کار می‌رود.
• Seit einem Jahr wohne ich bei meinen Eltern. — یک سال است که پیش پدر و مادرم زندگی می‌کنم.
• Nach dem Essen gehen wir ins Kino. — بعد از غذا به سینما می‌رویم. (wohin?)
• Das Bild hängt an der Wand. — تابلو به دیوار آویزان است. (wo?)
• Häng das Bild bitte an die Wand. — لطفاً تابلو را به دیوار آویزان کن. (wohin?)
• Trotz des Regens spielen die Kinder draußen. — با وجود باران، بچه‌ها بیرون بازی می‌کنند.
• Am Montag muss ich zum Arzt. — دوشنبه باید پیش پزشک بروم.
• Der Bus fährt bis zum Hauptbahnhof. — اتوبوس تا ایستگاه مرکزی قطار می‌رود.

جدول

اشتباهات رایج

• ❌ Ich fahre mit meinen Schwester. → ✅ Ich fahre mit meiner Schwester. — حرف mit همیشه Dativ می‌گیرد و Dativ مؤنث به ‎-r ختم می‌شود.
• ❌ Das Geschenk ist für meinem Vater. → ✅ Das Geschenk ist für meinen Vater. — حرف für همیشه Akkusativ می‌گیرد و Akkusativ مذکر به ‎-en ختم می‌شود.
• ❌ Ich wohne in die Stadt. → ✅ Ich wohne in der Stadt. — در حرف‌اضافه‌های دوحالته جا (wo?) Dativ می‌گیرد و فقط جهت (wohin?) Akkusativ.
• ❌ Das Buch liegt aufm Tisch. → ✅ Das Buch liegt auf dem Tisch. — با dem فقط am، beim، im، vom و zum معیارند؛ aufm گفتاری است.
• ⚠️ Wegen dem Wetter bleiben wir zu Hause. → ✅ Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. — در گفتار نادرست نیست، اما محاوره‌ای است؛ آلمانی نوشتاری معیار پس از wegen حالت Genitiv می‌خواهد.

موضوعات مرتبط

گام بعدی جزئیات حرف‌اضافه‌های دوحالته است و سپس حرف‌اضافه‌های مکانی.