Plusquamperfekt (czas zaprzeszły): hatte/war + Partizip II

Reguła

Plusquamperfekt to czas zaprzeszły: oznacza wcześniejsze z dwóch zdarzeń w przeszłości. Tworzymy go z formy hatte albo war — czyli z Präteritum czasowników haben i sein — oraz z Partizip II na końcu zdania: Ich hatte den Schlüssel vergessen.

Nie trzeba uczyć się nowego czasownika posiłkowego. Każdy czasownik zachowuje ten, który ma już w Perfekcie: ich habe gearbeitet → ich hatte gearbeitet, ich bin gefahren → ich war gefahren. war stoi więc przy ruchu z miejsca A do B (gehen, kommen, fahren), przy zmianie stanu (einschlafen, aufstehen, passieren) oraz przy sein, bleiben i werden; hatte obsługuje resztę, czyli każdy czasownik z dopełnieniem w bierniku i wszystkie czasowniki zwrotne. Sam imiesłów Partizip II się nie zmienia.

Ten czas potrzebuje drugiego, późniejszego punktu w przeszłości — w tym samym zdaniu albo w otaczającym tekście. Jeśli mówimy tylko o jednym zdarzeniu, używamy Perfektu (w rozmowie) albo Präteritum (w tekście narracyjnym).

Następstwo czasów. Spójnik nachdem wprowadza zdarzenie wcześniejsze: jeśli zdanie nadrzędne jest w czasie przeszłym, zdanie z nachdem stoi w Plusquamperfekcie, a zdanie nadrzędne w Präteritum — w mowie także w Perfekcie: Nachdem er gegessen hatte, ging er spazieren. Przy bevor i als jest odwrotnie: te zdania podrzędne nazywają zdarzenie późniejsze i zostają w Präteritum, a Plusquamperfekt trafia do zdania nadrzędnego: Als wir ankamen, hatte der Film schon angefangen. Bez spójnika tę samą rolę pełnią przysłówki schon, vorher i zuvor.

Szyk wyrazów. W zdaniu nadrzędnym hatte/war stoi na drugiej pozycji, a imiesłów zamyka zdanie (klamra). W zdaniu podrzędnym cała grupa czasownikowa idzie na koniec i hatte/war stoi za imiesłowem: …, nachdem er das Formular ausgefüllt hatte.

Uwaga na przegłos: hatte to fakt, hätte to tryb przypuszczający Konjunktiv II i opisuje sytuację nierzeczywistą.

Przykłady

• Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren. — Kiedy już zjedliśmy, poszliśmy na spacer.
• Ich hatte meinen Schlüssel im Büro vergessen und kam nicht in die Wohnung. — Zapomniałem wcześniej klucza w biurze i nie mogłem wejść do mieszkania.
• Als der Film anfing, war Paul schon eingeschlafen. — Kiedy zaczął się film, Paul już zasnął.
• Der Zug war schon abgefahren, als wir am Bahnhof ankamen. — Pociąg już odjechał, kiedy dotarliśmy na dworzec.
• Sie hatte die Tickets im Internet gekauft, deshalb mussten wir nicht warten. — Kupiła bilety wcześniej w internecie, dlatego nie musieliśmy czekać.
• Nachdem er die Prüfung bestanden hatte, hat er groß gefeiert. — Kiedy już zdał egzamin, urządził wielką imprezę.
• Nachdem die Gäste gegangen waren, räumte sie die Küche auf. — Kiedy goście już wyszli, posprzątała kuchnię.
• Ich hatte den Film schon zweimal gesehen, deshalb blieb ich zu Hause. — Widziałem ten film już wcześniej dwa razy, dlatego zostałem w domu.
• Bevor sie die neue Stelle bekam, war sie schon nach Berlin gezogen. — Zanim dostała nową posadę, już wcześniej przeprowadziła się do Berlina.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Nachdem wir gegessen haben, gingen wir spazieren. → ✅ Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren. — Gdy zdanie nadrzędne jest w przeszłości, zdanie z nachdem wymaga Plusquamperfektu, nie Perfektu.
• ❌ Nachdem sie angekommen hatte, rief sie ihre Mutter an. → ✅ Nachdem sie angekommen war, rief sie ihre Mutter an. — ankommen tworzy Perfekt z sein, więc w Plusquamperfekcie stoi war.
• ❌ Er war den Brief geschrieben. → ✅ Er hatte den Brief geschrieben. — schreiben ma dopełnienie w bierniku i łączy się z haben, dlatego hatte.
• ❌ …, nachdem er das Formular hatte ausgefüllt. → ✅ …, nachdem er das Formular ausgefüllt hatte. — W zdaniu podrzędnym hatte/war stoi na samym końcu, za imiesłowem Partizip II.
• ❌ Nachdem ich gegessen hätte, ging ich los. → ✅ Nachdem ich gegessen hatte, ging ich los. — hätte to Konjunktiv II i oznacza sytuację nierzeczywistą; realne wcześniejsze zdarzenie wymaga formy hatte.

Powiązane tematy

Jeśli formy imiesłowu jeszcze nie siedzą, warto zacząć od rozdziału o Perfekcie — Plusquamperfekt zamienia tylko habe/bin na hatte/war. W zdaniu nadrzędnym po nachdem stoi Präteritum (w mowie także Perfekt), a szyk zdania podrzędnego opisują rozdziały o budowie zdania i o spójnikach. Różnicę między hatte a hätte wyjaśnia rozdział o Konjunktiv II.