Gramatyka niemiecka wyjaśniona jasno
Krótkie, precyzyjne lekcje od A1 do C1: najpierw reguła, potem przykłady z tłumaczeniem, tabele i typowe błędy. Każdy temat przećwiczysz w aplikacji BRAGIflash.
A1 Początkujący
- Bestimmter Artikel
Rodzajnik określony der, die, das: rodzaj, końcówki i odmiana
der = rodzaj męski, die = żeński, das = nijaki, liczba mnoga = die. Rodzaj zdradza zwykle końcówka rzeczownika, a przypadek zmienia rodzajnik.
- Unbestimmter Artikel
Rodzajnik nieokreślony ein/eine: formy, odmiana i użycie
ein stoi przy rodzaju męskim i nijakim, eine przy żeńskim; w bierniku rodzaju męskiego einen, w celowniku einem/einer. Liczby mnogiej ein nie ma.
- Plural
Liczba mnoga w niemieckim (Plural): pięć końcówek i ich zasady
Niemieckie rzeczowniki tworzą liczbę mnogą przez -e, -(e)n, -er, -s albo bez końcówki, często z przegłosem; rodzajnik to zawsze die.
- Zählbare und unzählbare Nomen
Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne: viel czy viele?
Policzalne mają liczbę mnogą i ein/eine (ein Apfel – zwei Äpfel), niepoliczalne stoją bez rodzajnika z viel: viel Milch, ein Glas Wasser.
- Personalpronomen
Zaimki osobowe w niemieckim (Personalpronomen): mianownik, biernik, celownik
Każdy zaimek ma trzy formy: ich → mich → mir, du → dich → dir, er → ihn → ihm. O wyborze decyduje przypadek w zdaniu.
- Possessivpronomen / Possessivartikel
Zaimki dzierżawcze po niemiecku (mein, dein, sein, ihr): odmiana
Właściciel wybiera temat (ich → mein, sie → ihr), a końcówkę narzuca rzecz posiadana: mein Buch, meine Tasche, meinen Bruder.
- Verbkonjugation im Präsens
Odmiana czasownika w Präsens: końcówki i zmiana samogłoski
Do tematu dodajemy -e, -st, -t, -en, -t, -en; czasowniki mocne zmieniają w formach du i er/sie/es samogłoskę: a→ä, e→i, e→ie.
- sein, haben & möchten
sein, haben i möchten: odmiana i użycie w czasie teraźniejszym
sein mówi, kim ktoś jest, haben — co ktoś ma, möchten — czego chciałby: bin/bist/ist, habe/hast/hat, möchte/möchtest.
- Modalverben
Czasowniki modalne (Modalverben): znaczenie, odmiana i szyk zdania
Czasownik modalny stoi na drugim miejscu, a drugi czasownik idzie na koniec zdania w bezokoliczniku bez zu: Ich kann gut schwimmen.
- Nominativ
Nominativ (mianownik): podmiot, rodzajniki i pytanie wer/was
Mianownik oznacza podmiot i odpowiada na pytanie wer?/was?: der, das, die, die (l. mn.), ein/eine; stoi też po sein, werden, bleiben i heißen.
- Akkusativ
Akkusativ (biernik): rodzajniki, zaimki i kiedy go używać
Biernik oznacza dopełnienie bliższe i odpowiada na pytanie wen? lub was? Zmienia się tylko rodzaj męski: der→den, ein→einen.
- Negation: nicht, kein, nein
Przeczenie w niemieckim: nicht, kein i nein — co i kiedy
kein przeczy rzeczownikom z ein albo bez rodzajnika, nicht przeczy całej reszcie, a nein tylko odpowiada na pytanie.
- W-Fragen
W-Fragen: wer, was, wo, wann, wie, warum i szyk zdania pytającego
Pytania szczegółowe zaczynają się od słówka na w-, czasownik stoi na drugim miejscu, a podmiot zaraz za nim: Wann beginnt der Kurs?
- Satzbau I: Hauptsatz, Fragen, Verbklammer
Szyk zdania w języku niemieckim: czasownik na drugim miejscu, pytania i klamra
W zdaniu głównym odmieniony czasownik stoi zawsze na drugim miejscu, w pytaniach o rozstrzygnięcie na pierwszym, a drugi człon na końcu.
A2 Podstawowy
- Dativ
Dativ (celownik): rodzajniki, zaimki i kiedy go używać
Celownik oznacza odbiorcę czynności i odpowiada na pytanie wem?: der→dem, die→der, das→dem, w liczbie mnogiej die→den plus końcówka -n.
- Präpositionen: Überblick nach Kasus
Przyimki niemieckie według przypadków: Akkusativ, Dativ, zmienne, Genitiv
To przyimek narzuca przypadek: durch, für, gegen, ohne, um → biernik; aus, bei, mit, nach, seit, von, zu → celownik; an, auf, in → oba.
- Lokalpräpositionen
Przyimki miejsca po niemiecku: wo, wohin, woher — zu, nach, in, aus, von
Wo? to miejsce, wohin? kierunek, woher? pochodzenie. nach przy miastach, zu przy osobach, in przy krajach z rodzajnikiem, aus lub von przy pochodzeniu.
- Wechselpräpositionen
Przyimki zmienne (Wechselpräpositionen): biernik czy celownik?
an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen łączą się z biernikiem przy pytaniu wohin? i z celownikiem przy pytaniu wo?
- Lokaladverbien
Przysłówki miejsca (Lokaladverbien): wo, wohin, woher oraz hin i her
Przysłówki miejsca odpowiadają na wo? (hier, dort, oben), wohin? (dorthin, hinaus, nach oben) i woher? (von dort); hin = od mówiącego, her = do mówiącego.
- Perfekt & Partizip II
Perfekt i Partizip II: haben czy sein i jak tworzyć imiesłów
Perfekt to haben albo sein na drugim miejscu plus Partizip II na końcu zdania: gemacht, gefahren, angerufen, besucht; sein przy ruchu i zmianie stanu.
- Trennbare und untrennbare Verben
Czasowniki rozdzielnie i nierozdzielnie złożone: przedrostki i szyk zdania
Akcentowany przedrostek (auf-, an-, ab-) odrywa się i idzie na koniec zdania: ich stehe auf, aufgestanden. be-, er-, ver-, zer- nigdy się nie odrywają.
- Reflexive Verben
Czasowniki zwrotne w niemieckim (sich): biernik czy celownik, formy i szyk
Zaimek zwrotny zmienia formę z osobą: mich, dich, sich, uns, euch — stoi w bierniku, a w celowniku, gdy w zdaniu jest już dopełnienie w bierniku.
- Komparativ und Superlativ
Stopniowanie przymiotników po niemiecku: -er, am -sten i als
Niemiecki stopniuje końcówkami: schnell – schneller – am schnellsten; als przy różnicy, so … wie przy równości.
- Imperativ
Tryb rozkazujący (Imperativ): formy dla du, ihr i Sie
du = temat czasownika bez zaimka (Komm!), ihr = forma czasu teraźniejszego dla ihr (Kommt!), Sie = bezokolicznik + Sie (Kommen Sie!).
- Konjunktionen I: und, aber, denn, oder, sondern
Spójniki und, aber, oder, denn, sondern: szyk zdania i przecinek
und, aber, oder, denn i sondern stoją na pozycji zerowej: po nich zdanie ma zwykły szyk zdania głównego, a czasownik zostaje na drugim miejscu.
- Konjunktionen II: dass, weil, wenn, ob …
Spójniki podrzędne: dass, weil, wenn, ob, als — czasownik na końcu
Po dass, weil, wenn, ob, als, obwohl, damit, bevor, nachdem i während odmieniony czasownik stoi na końcu zdania podrzędnego, po przecinku.
- Kausalsätze: weil, da, denn
Zdania przyczynowe: weil, da i denn — szyk zdania i różnice
weil i da przesuwają czasownik na koniec, po denn stoi on na drugim miejscu; weil podaje nowy powód, da znany, a denn nie stoi przed nim.
- Demonstrativpronomen
Zaimki wskazujące: dieser, der/die/das, jener, derselbe
dieser odmienia się jak rodzajnik określony, a akcentowane der/die/das zastępuje rzeczownik i ma własne formy: denen, dessen, deren.
B1 Średnio zaawansowany
- Adjektivdeklination
Odmiana przymiotnika (Adjektivdeklination): końcówki po der, po ein i bez rodzajnika
Końcówka zależy od rodzajnika: po der-Wörtern pięć form ma -e, reszta -en; po ein-Wörtern -er/-es; bez rodzajnika przymiotnik przejmuje końcówkę przypadka.
- Präteritum
Präteritum: formy, końcówki i kiedy używać czasu przeszłego prostego
Czasowniki słabe dodają -te (machte), mocne zmieniają samogłoskę i nie mają końcówki w ich/er (ging). Präteritum piszemy, Perfektem mówimy.
- Plusquamperfekt
Plusquamperfekt (czas zaprzeszły): hatte/war + Partizip II
Plusquamperfekt tworzymy przez hatte albo war + Partizip II. Opisuje wcześniejsze z dwóch zdarzeń w przeszłości, najczęściej po nachdem.
- Futur I
Futur I (czas przyszły): werden + bezokolicznik i kiedy wystarczy Präsens
Futur I to werden + bezokolicznik na końcu zdania. O przyszłości mówi się na co dzień w Präsens; Futur I wyraża prognozy, obietnice i przypuszczenia.
- Satzbau II: TEKAMOLO & Mittelfeld
Szyk wyrazów: TEKAMOLO i pole środkowe (Mittelfeld)
Między czasownikiem a końcem zdania okoliczniki układają się TEKAMOLO: czas – przyczyna – sposób – miejsce, a zaimki stoją na początku.
- Relativsätze
Zdania względne (Relativsätze): der, die, das, dessen, deren, wo
Rodzaj i liczbę zaimka bierzemy z rzeczownika przed zdaniem, przypadek z jego roli w zdaniu względnym, a czasownik idzie na koniec.
- Genitiv
Genitiv (dopełniacz): des/der, końcówki -s i -es oraz przyimki
Dopełniacz wyraża przynależność i odpowiada na pytanie wessen?: der/das → des plus -s lub -es, die i liczba mnoga → der bez końcówki.
- Passiv (Vorgangspassiv)
Strona bierna w niemieckim (Passiv): werden + Partizip II
Niemiecka strona bierna to werden + Partizip II: wird gemacht, wurde gemacht, ist gemacht worden. Wykonawca stoi po von albo po durch.
- Verben mit Präpositionen
Czasowniki z przyimkami: warten auf, denken an, Angst haben vor
Przyimek należy do czasownika i narzuca przypadek: warten auf + biernik, teilnehmen an + celownik. Ucz się wszystkich trzech elementów naraz.
- Infinitiv mit zu
Bezokolicznik z zu (Infinitiv mit zu): kiedy zu jest potrzebne, a kiedy nie
zu + bezokolicznik zamyka grupę: po czasownikach typu versuchen, po Lust haben i es ist wichtig, ale nie po czasownikach modalnych, werden czy lassen.
- Konjunktionaladverbien: deshalb, trotzdem, …
Przysłówki spójnikowe (deshalb, trotzdem, außerdem): pozycja i szyk zdania
deshalb, trotzdem, außerdem to przysłówki, nie spójniki: na pozycji 1 czasownik stoi jako drugi, a podmiot dopiero po nim.
- Das Pronomen „es“
Zaimek es w niemieckim: osobowy, bezosobowy, wypełniający i zapowiadający
es zastępuje rzeczownik rodzaju nijakiego, jest stałym podmiotem w es regnet, es gibt i es geht, wypełnia pierwsze miejsce w zdaniu i zapowiada zdanie z dass.
- Da- und Wo-Komposita
Zaimki przysłowne da(r)- i wo(r)-: darauf, damit, worauf, womit
da(r)- + przyimek odsyła do rzeczy (darauf, damit), wo(r)- + przyimek o nią pyta (worauf, womit); przy osobach zostaje auf ihn, mit ihr.
B2 Wyższy średnio zaawansowany
- Konjunktiv II & würde-Form
Konjunktiv II: formy, würde i jak powiedzieć „by” po niemiecku
Konjunktiv II wyraża to, co nierzeczywiste, oraz uprzejme prośby: temat Präteritum + przegłos + końcówka -e, poza tym würde + bezokolicznik.
- lassen + Infinitiv
lassen + Infinitiv: zlecać, pozwalać i konstrukcja sich lassen
lassen + bezokolicznik bez zu znaczy „kazać coś zrobić” albo „pozwolić”; sich lassen + bezokolicznik = „da się”. W Perfekcie: habe … lassen.
- Nominalisierung
Nominalizacja w niemieckim: das Lesen, die Erklärung, etwas Neues
Czasowniki i przymiotniki stają się rzeczownikami: bezokolicznik jest nijaki (das Lesen), -ung żeńskie (die Erklärung), a przymiotnik zachowuje końcówkę.
- Zustandspassiv & Passiv mit Modalverben
Zustandspassiv (strona bierna stanu) i strona bierna z modalnymi
sein + Partizip II nazywa rezultat (Die Tür ist geöffnet), werden + Partizip II sam proces; do tego strona bierna z czasownikami modalnymi.
- Doppelte Konnektoren: sowohl … als auch, …
Spójniki dwuczłonowe: sowohl … als auch, weder … noch, je … desto
Podwójne konektory po niemiecku: co łączą, który człon wymusza szyk przestawny, kiedy orzeczenie stoi w liczbie mnogiej i gdzie jest przecinek.
- N-Deklination
N-deklinacja (N-Deklination): rzeczowniki słabe i końcówka -(e)n
Zamknięta grupa rzeczowników rodzaju męskiego dostaje -(e)n we wszystkich przypadkach poza mianownikiem liczby pojedynczej: der Student → den Studenten.
- Konjunktiv I & indirekte Rede
Konjunktiv I i mowa zależna: formy, czasy i szyk zdania
Mowa zależna w niemczyźnie pisanej: temat bezokolicznika + -e (er sage, er habe, er sei); gdy forma równa się trybowi oznajmującemu, wchodzi Konjunktiv II.
C1 Zaawansowany
- Subjektive Bedeutung der Modalverben
Subiektywne znaczenie czasowników modalnych: przypuszczenie i cudze słowa
W użyciu subiektywnym modalne stopniują pewność: muss (prawie pewne) › dürfte (prawdopodobne) › könnte (możliwe); sollen = podobno, wollen = twierdzi sam.
- Partizipialattribute
Partizipialattribute: przydawka imiesłowowa (Partizip I, Partizip II, zu + Partizip I)
Partizip I jest czynny i równoczesny (das lachende Kind), Partizip II bierny i dokonany, a zu + Partizip I znaczy: trzeba lub można coś zrobić.
- Nominalstil vs. Verbalstil
Nominalstil a Verbalstil: zamiana zdań podrzędnych na wyrażenia przyimkowe
Styl nominalny zamienia zdanie podrzędne w grupę rzeczownikową: weil → wegen + Genitiv, obwohl → trotz, wenn → bei, nachdem → nach, bevor → vor.
- Funktionsverbgefüge
Funktionsverbgefüge: czasownik funkcyjny i rzeczownik jako jedno orzeczenie
Czasownik funkcyjny i stały rzeczownik tworzą jedno orzeczenie: eine Entscheidung treffen = entscheiden. Znaczenie niesie rzeczownik, nie czasownik.
- Komplexe Satzverbindungen
Złożone konstrukcje zdaniowe (C1): konektory według znaczenia
Każdą relację wyrazisz na trzy sposoby: zdaniem podrzędnym (da), zdaniem głównym z przysłówkiem (infolgedessen) lub przyimkiem (aufgrund).