Almanca emir kipi (Imperativ): du, ihr ve Sie ile emir cümleleri

Kural

Emir kipi (Imperativ) emir, talimat ve rica bildirir. Almancada üç biçim vardır, her hitap şekli için bir tane: du, ihr ve Sie. Üçünde de fiil başa gelir; yine de önünde bitte ya da kişinin adı gibi bir sözcük durabilir. Türkçe emirde fiil sondadır (Pencereyi aç!); Almancada ise cümleyi fiil açar: Öffne das Fenster! Türkçedeki sen/siz ayrımı yardımcı olur, ama Türkçenin tek bir siz biçimine Almancada iki biçim karşılık gelir: çoğul için ihr, nezaket için Sie.

• du: şimdiki zaman kökü, eksiz ve zamirsiz: Komm!, Geh!, Mach! (e → i değişimli fiillerin kökü değişir, aşağıya bak)
• ihr: şimdiki zamandaki ihr biçiminin tıpkısı, yalnız zamirsiz: Kommt!, Geht!, Macht!
• Sie: mastar + Sie; burada zamir zorunludur ve fiilin arkasında durur: Kommen Sie!

du biçiminde üç ayrıntı belirleyicidir:

• Kök -d ya da -t ile (Arbeite!, Warte!, Rede!, Antworte!) ya da -ig ile (Entschuldige!) bitiyorsa -e eki standart biçimdir; Red nicht! gibi kısa biçimler konuşma diline aittir. Kök, başka bir ünsüzden sonra gelen -m/-n ile bitiyorsa (Öffne!, Atme!, Rechne!) -e zorunludur; ama -m/-n’den önce l, r ya da h varsa ya da m/n çiftse gerekmez: lernen → Lern! -eln ile biten fiiller -e’yi korur, kökteki e’yi düşürür: sammeln → Sammle!, lächeln → Lächle!
• du biçiminde e → i/ie değişimi olan fiiller bu ünlüyü korur ve -e almaz: geben → Gib!, nehmen → Nimm!, essen → Iss!, lesen → Lies!, sehen → Sieh!, sprechen → Sprich!, helfen → Hilf!, vergessen → Vergiss!
• du biçiminde Umlaut alan fiiller (a → ä, au → äu) burada onu kaybeder: fahren → Fahr!, schlafen → Schlaf!, tragen → Trag!, laufen → Lauf!

Öteki bütün fiillerde -e isteğe bağlıdır (Sag! / Sage!) ve günlük Almancada genellikle düşer.

sein düzensizdir: Sei! – Seid! – Seien Sie! Ayrılabilen fiiller ön eki sona gönderir (Steh auf!), dönüşlü fiiller ise zamiri fiilin hemen arkasında tutar (Setz dich! – Setzt euch! – Setzen Sie sich!).

Türkçe olumsuz emri -me ekiyle kurar (gelme!); Almancada fiil aynı kalır ve nicht eklenir. nicht fiil ile nesnelerinden sonra, ama ayrılabilen bir ön ekten önce durur (Ruf mich nicht an!); bir ismin önünde ise kein kullanılır (Mach keinen Lärm!). bitte, mal ve doch sözcükleri tonu yumuşatır. «Haydi …» anlamı için wir biçimini kullan: Gehen wir!

Örnekler

• Komm bitte um acht! — Lütfen saat sekizde gel!
• Wartet hier auf mich! — Beni burada bekleyin! (çoğul)
• Nehmen Sie bitte Platz! — Lütfen oturun! (nezaket)
• Sprich bitte langsamer! — Lütfen daha yavaş konuş!
• Fahr nicht so schnell! — Bu kadar hızlı sürme!
• Öffne bitte das Fenster! — Lütfen pencereyi aç!
• Ruf mich morgen an! — Yarın beni ara!
• Setzen Sie sich bitte! — Lütfen oturun! (nezaket)
• Sei bitte pünktlich! — Lütfen dakik ol!
• Vergiss deinen Ausweis nicht! — Kimliğini unutma!

Tablo

Sık yapılan hatalar

• ❌ Gebe mir bitte das Buch! → ✅ Gib mir bitte das Buch! — e → i değişimli fiiller değişmiş ünlüyü korur ve -e almaz.
• ❌ Fähr langsamer! → ✅ Fahr langsamer! — du biçimindeki Umlaut emir kipinde görünmez.
• ❌ Arbeit nicht so viel! → ✅ Arbeite nicht so viel! — standart Almancada kökü -t ya da -d ile biten fiiller -e eki alır.
• ❌ Warten bitte einen Moment! → ✅ Warten Sie bitte einen Moment! — Sie biçiminde zamir zorunludur ve fiilin hemen arkasında durur.
• ❌ Anruf mich heute Abend! → ✅ Ruf mich heute Abend an! — ayrılabilen fiiller ön eki sona gönderir.

İlgili konular

Bir emir fazla doğrudan geliyorsa kip fiiliyle kurulan bir soru daha kibardır: Kannst du mir bitte helfen? ya da Können Sie bitte warten? Biçimleri çalışmadan önce, şimdiki zamanda kök ünlüsünü değiştiren fiilleri de tekrar et; du ile emir kipinde şaşırtan biçimler tam olarak onlardır.