Χωριζόμενα και αχώριστα ρήματα στα γερμανικά: προθήματα, σειρά λέξεων και ge-

Κανόνας

Ένα ρήμα με πρόθημα είναι χωριζόμενο όταν ο τόνος πέφτει στο πρόθημα (aufstehen, anrufen) και αχώριστο όταν πέφτει στο θέμα (verstehen, bekommen). Μόνο το χωριζόμενο πρόθημα φεύγει από το ρήμα· το αχώριστο μένει κολλημένο στο θέμα σε κάθε τύπο πρότασης. Τα ελληνικά δεν έχουν τέτοια ρήματα, γι' αυτό το πρόθημα στο τέλος της πρότασης θέλει εξάσκηση.

Τα προθήματα χωρίζονται σε τρεις ομάδες:

• Πάντα χωριζόμενα — κλειστή λίστα· σχεδόν όλα υπάρχουν και ως αυτοτελείς λέξεις (πρόθεση, επίρρημα ή επίθετο): ab-, an-, auf-, aus-, bei-, ein-, fest-, her-, hin-, los-, mit-, nach-, vor-, weg-, zu-, zurück-, zusammen-.
• Πάντα αχώριστα — be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer- και το σπανιότερο hinter-. Είναι άτονα και, εκτός από το hinter (που είναι και πρόθεση), δεν υπάρχουν ως αυτοτελείς λέξεις.
• Και τα δύο, με αλλαγή σημασίας — durch-, über-, um-, unter-, wieder-, wider-, voll-. Ο τόνος δείχνει ποιο ρήμα έχεις: du fährst das Schild um (τόνος στο um: το ρίχνεις κάτω) αλλά wir umfahren die Baustelle (τόνος στο θέμα: το παρακάμπτουμε).

Πού καταλήγει το χωριζόμενο πρόθημα εξαρτάται από τη δομή:

• Κύρια πρόταση σε Präsens (ενεστώτα) ή Präteritum (≈ παρελθοντικός χρόνος του γραπτού λόγου): το κλιτό ρήμα στη 2η θέση, το πρόθημα στο τέλος, σαν ρηματική παρένθεση (Verbklammer) — Ich rufe dich morgen an. Με τον ίδιο τρόπο χωρίζουν η ερώτηση ολικής άγνοιας και η προστακτική.
• Μετά από τροπικό ρήμα (Modalverb) ή ως σκέτο απαρέμφατο: το ρήμα μένει ενιαίο στο τέλος — Ich muss dich anrufen.
• Δευτερεύουσα πρόταση: το ρήμα πάει στο τέλος και το πρόθημα ξανακολλάει πάνω του — …, weil ich dich anrufe.
• Μετοχή παρακειμένου (Partizip II): το -ge- μπαίνει ανάμεσα σε πρόθημα και θέμα — angerufen, aufgestanden. Τα αχώριστα ρήματα δεν παίρνουν καθόλου ge-: verstanden, bekommen, erzählt. Κι αν το βασικό ρήμα δεν έχει δικό του ge- (ρήματα σε -ieren), δεν το έχει ούτε το σύνθετο: anprobieren → anprobiert.
• Απαρέμφατο με zu: στο χωριζόμενο ρήμα το zu μπαίνει μέσα στη λέξη — anzurufen· στο αχώριστο μένει χωριστά — zu verstehen.

Παραδείγματα

• Ich stehe jeden Morgen um sechs Uhr auf. — Σηκώνομαι κάθε πρωί στις έξι.
• Rufst du mich heute Abend an? — Θα με πάρεις τηλέφωνο απόψε;
• Der Zug fährt in zehn Minuten ab. — Το τρένο αναχωρεί σε δέκα λεπτά.
• Mach bitte das Fenster zu! — Κλείσε, σε παρακαλώ, το παράθυρο!
• Gestern habe ich meinen Chef angerufen. — Χθες πήρα τηλέφωνο τον προϊστάμενό μου.
• Am Wochenende muss ich nicht früh aufstehen. — Το Σαββατοκύριακο δεν είναι ανάγκη να σηκωθώ νωρίς.
• Die Frage habe ich leider nicht verstanden. — Δυστυχώς δεν κατάλαβα την ερώτηση.
• Wir haben gestern eine Einladung bekommen. — Χθες λάβαμε μια πρόσκληση.
• Ich habe vergessen, das Licht auszumachen. — Ξέχασα να σβήσω το φως.
• Ich komme später, weil der Bus erst um acht abfährt. — Θα έρθω αργότερα, γιατί το λεωφορείο φεύγει στις οχτώ και όχι νωρίτερα.
• Vorsicht, du fährst gleich das Schild um! — Πρόσεχε, πας να ρίξεις κάτω την πινακίδα!
• Wir umfahren die Baustelle. — Παρακάμπτουμε το εργοτάξιο.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Ich aufstehe um sechs Uhr. → ✅ Ich stehe um sechs Uhr auf. — στην κύρια πρόταση το κλιτό ρήμα παίρνει τη 2η θέση και το πρόθημα πάει στο τέλος.
• ❌ Ich habe dich gestern gerufen an. → ✅ Ich habe dich gestern angerufen. — στη μετοχή το πρόθημα μένει πάνω στο ρήμα και το -ge- μπαίνει ανάμεσα σε πρόθημα και θέμα.
• ❌ Das habe ich nicht geverstanden. → ✅ Das habe ich nicht verstanden. — τα αχώριστα ρήματα σχηματίζουν τη μετοχή χωρίς ge-.
• ❌ Ich versuche, früh zu aufstehen. → ✅ Ich versuche, früh aufzustehen. — στο χωριζόμενο ρήμα το zu μπαίνει ανάμεσα σε πρόθημα και θέμα και όλα γράφονται σε μία λέξη.
• ❌ Ich komme später, weil der Bus um acht fährt ab. → ✅ Ich komme später, weil der Bus um acht abfährt. — στη δευτερεύουσα πρόταση το ρήμα πάει στο τέλος και το πρόθημα ξανακολλάει πάνω του.