Η προστακτική (Imperativ) στα γερμανικά: εντολές με du, ihr και Sie

Κανόνας

Η προστακτική (Imperativ) δίνει εντολές, οδηγίες και παρακλήσεις. Τα γερμανικά έχουν τρεις τύπους, έναν για κάθε τρόπο προσφώνησης — du, ihr και Sie — και στους τρεις το ρήμα μπαίνει πρώτο· μπροστά του μπορεί να σταθεί λέξη όπως bitte ή το όνομα του άλλου.

• du: το θέμα του ενεστώτα, χωρίς κατάληξη και χωρίς αντωνυμία — Komm!, Geh!, Mach! (τα ρήματα με e → i αλλάζουν φωνήεν, βλ. παρακάτω).
• ihr: ακριβώς ο τύπος του ενεστώτα για το ihr, χωρίς την αντωνυμία — Kommt!, Geht!, Macht!
• Sie: απαρέμφατο + Sie· εδώ η αντωνυμία είναι υποχρεωτική και ακολουθεί το ρήμα — Kommen Sie!

Τα du και ihr μοιάζουν με το ελληνικό «έλα» / «ελάτε». Το Sie όμως είναι παγίδα: το ελληνικό «ελάτε» στέκεται χωρίς αντωνυμία, το γερμανικό Kommen Sie! τη θέλει πάντα.

Τρεις λεπτομέρειες κρίνουν τον τύπο του du:

• Η κατάληξη -e είναι ο πρότυπος τύπος όταν το θέμα τελειώνει σε -d ή -t (Arbeite!, Warte!, Rede!, Antworte!) ή σε -ig (Entschuldige!) — σύντομοι τύποι όπως Red nicht! είναι προφορικοί — και υποχρεωτική μετά από -m/-n με άλλο σύμφωνο μπροστά, όταν το σύμπλεγμα δεν προφέρεται χωρίς -e- (Öffne!, Atme!, Rechne!) — όχι όμως όταν το -m/-n ακολουθεί l, r, h ή είναι διπλό (lernen → Lern!). Τα ρήματα σε -eln κρατούν το -e και χάνουν το e του θέματος: sammeln → Sammle!, lächeln → Lächle!
• Τα ρήματα που αλλάζουν e → i/ie στον τύπο του du κρατούν το φωνήεν αυτό και δεν παίρνουν -e: geben → Gib!, nehmen → Nimm!, essen → Iss!, lesen → Lies!, sehen → Sieh!, sprechen → Sprich!, helfen → Hilf!, vergessen → Vergiss!
• Τα ρήματα που παίρνουν Umlaut στον τύπο του du (a → ä, au → äu) το χάνουν εδώ: fahren → Fahr!, schlafen → Schlaf!, tragen → Trag!, laufen → Lauf!

Σε όλα τα άλλα ρήματα το -e είναι προαιρετικό (Sag! / Sage!) και στην καθημερινή γλώσσα συνήθως παραλείπεται.

Το sein είναι ανώμαλο: Sei! – Seid! – Seien Sie! Τα χωριζόμενα ρήματα στέλνουν το πρόθημα στο τέλος (Steh auf!), και τα αυτοπαθή κρατούν την αντωνυμία τους αμέσως μετά το ρήμα (Setz dich! – Setzt euch! – Setzen Sie sich!).

Για άρνηση τα ελληνικά αλλάζουν τύπο («μην τρέχεις»)· τα γερμανικά κρατούν την προστακτική και προσθέτουν nicht μετά το ρήμα και τα αντικείμενά του, αλλά πριν από το χωριζόμενο πρόθημα (Ruf mich nicht an!), ή kein πριν από ουσιαστικό (Mach keinen Lärm!). Τα μόρια bitte, mal και doch μαλακώνουν τον τόνο. Για το «ας …» υπάρχει ο τύπος του wir: Gehen wir! Πιο ευγενικά ακόμη ρωτάς με τροπικό ρήμα (Modalverb): Kannst du bitte …?, Könnten Sie …?

Παραδείγματα

• Komm bitte um acht! — Έλα, σε παρακαλώ, στις οχτώ!
• Wartet hier auf mich! — Περιμένετέ με εδώ! (πληθυντικός)
• Nehmen Sie bitte Platz! — Πάρτε θέση, παρακαλώ! (ευγενείας)
• Sprich bitte langsamer! — Μίλα πιο αργά, σε παρακαλώ!
• Fahr nicht so schnell! — Μην οδηγείς τόσο γρήγορα!
• Öffne bitte das Fenster! — Άνοιξε, σε παρακαλώ, το παράθυρο!
• Ruf mich morgen an! — Πάρε με τηλέφωνο αύριο!
• Setzen Sie sich bitte! — Καθίστε, παρακαλώ! (ευγενείας)
• Sei bitte pünktlich! — Να είσαι στην ώρα σου, σε παρακαλώ!
• Vergiss deinen Ausweis nicht! — Μην ξεχάσεις την ταυτότητά σου!

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Gebe mir bitte das Buch! → ✅ Gib mir bitte das Buch! — τα ρήματα με e → i κρατούν το αλλαγμένο φωνήεν και δεν παίρνουν -e.
• ❌ Fähr langsamer! → ✅ Fahr langsamer! — το Umlaut του τύπου του du (du fährst) δεν περνά στην προστακτική.
• ❌ Arbeit nicht so viel! → ✅ Arbeite nicht so viel! — στα πρότυπα γερμανικά θέμα σε -t ή -d παίρνει την κατάληξη -e· το Arbeit! είναι προφορικό.
• ❌ Warten bitte einen Moment! → ✅ Warten Sie bitte einen Moment! — στον τύπο του Sie η αντωνυμία είναι υποχρεωτική και μπαίνει αμέσως μετά το ρήμα.
• ❌ Anruf mich heute Abend! → ✅ Ruf mich heute Abend an! — τα χωριζόμενα ρήματα στέλνουν το πρόθημα στο τέλος.