Nominativ (mianownik): podmiot, rodzajniki i pytanie wer/was

Reguła

Nominativ (mianownik) to przypadek podmiotu — osoby lub rzeczy, która wykonuje czynność albo o której coś orzekamy. Pytanie kontrolne stawiamy przed odmienionym czasownikiem: wer? przy osobach, was? przy rzeczach (Wer wartet draußen? → ein Kollege).

Wynikają z tego trzy rzeczy:

• Mianownik to forma podstawowa. Tak rzeczownik stoi w słowniku i na liście słówek (der Tisch, das Buch, die Lampe); pozostałe przypadki są przekształceniem tej formy.
• Podmiot narzuca końcówkę czasownika: Das Kind spielt, ale Die Kinder spielen.
• Miejsce w zdaniu niczego nie przesądza. Odmieniony czasownik stoi na drugiej pozycji, więc podmiot często ląduje za nim: Heute kocht mein Vater. To nadal mianownik.

Drugi mianownik pojawia się po czasownikach sein, werden, bleiben, heißen. Nie mają one dopełnienia, lecz przyrównują dwie rzeczy do siebie, dlatego obie strony stoją w mianowniku: Er ist ein guter Lehrer, Sie wird Ärztin, Anna bleibt meine beste Freundin.

Uwaga — pułapka polszczyzny. Po polsku po czasownikach „być” i „zostać” stawiamy narzędnik: On jest moim najlepszym przyjacielem, Ona zostanie lekarką. Niemiecki tego nie robi: po sein, werden, bleiben i heißen oba człony zostają w mianowniku (Er ist mein bester Freund, Sie wird Ärztin). Stąd bierze się najczęstszy błąd na tym poziomie — forma biernika typu einen guten Lehrer po ist.

Porównanie z biernikiem jest proste, bo w rodzajnikach i wyrazach im podobnych zmienia się wyłącznie rodzaj męski: der → den, ein → einen, kein → keinen, mein → meinen. Rodzaj nijaki, żeński i liczba mnoga mają w obu przypadkach identyczne formy, więc o przypadku decyduje słowo rodzaju męskiego albo pytanie wer?/wen?. Inaczej zachowują się zaimki osobowe: mają własne formy dopełnienia niemal w każdej osobie (ich → mich, er → ihn, wir → uns), a należą one do rozdziału o bierniku. Celownik i dopełniacz mają osobne rozdziały.

Przykłady

• Der Zug fährt um acht Uhr ab. — Pociąg odjeżdża o ósmej.
• Meine Schwester wohnt in Berlin. — Moja siostra mieszka w Berlinie.
• Heute kocht mein Vater. — Dzisiaj gotuje mój tata.
• Wer wartet draußen? — Ein Kollege von mir. — Kto czeka na zewnątrz? — Jeden z moich kolegów.
• Das Kind und die Eltern kommen später. — Dziecko i rodzice przyjdą później.
• Er ist mein bester Freund. — On jest moim najlepszym przyjacielem.
• Sie wird Ärztin. — Ona zostanie lekarką.
• Anna bleibt meine beste Freundin. — Anna pozostaje moją najlepszą przyjaciółką.
• Die Kinder spielen im Garten, ein Hund schläft auf der Terrasse. — Dzieci bawią się w ogrodzie, a pies śpi na tarasie.
• Meine Lehrerin heißt Frau Weber. — Moja nauczycielka to pani Weber.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Den Zug fährt um acht Uhr ab. → ✅ Der Zug fährt um acht Uhr ab. — wykonawca czynności jest podmiotem i stoi w mianowniku, a den to biernik rodzaju męskiego.
• ❌ Er ist einen guten Lehrer. → ✅ Er ist ein guter Lehrer. — po sein nie ma dopełnienia, tylko drugi mianownik; polski narzędnik nie ma tu odpowiednika.
• ❌ Wen hat angerufen? → ✅ Wer hat angerufen? — wer pyta o podmiot, a wen o dopełnienie w bierniku.
• ❌ Die Kinder spielt im Garten. → ✅ Die Kinder spielen im Garten. — końcówka czasownika idzie za podmiotem: liczba mnoga wymaga formy mnogiej.
• ❌ Heute mein Vater kocht. → ✅ Heute kocht mein Vater. — odmieniony czasownik zostaje na drugiej pozycji, a podmiot przesuwa się za niego i zachowuje swoją formę.

Powiązane tematy

Mianownika najlepiej uczyć się razem z biernikiem — ta para wystarcza do niemal każdego zdania na poziomie A1. Jeśli wybór między der, das i die wciąż sprawia kłopot, warto zajrzeć do rozdziałów o rodzajniku określonym i nieokreślonym; pełna lista zaimków osobowych oraz zasady szyku zdania mają własne rozdziały.