Sıfat çekimi (Adjektivdeklination): zayıf, karma ve güçlü ekler

Kural

Almancada sıfat yalnızca doğrudan bir ismin önünde durduğunda çekilir. sein, werden, bleiben’den sonra ve zarf olarak kullanıldığında yalın biçimde kalır: Das Zimmer ist hell. Er fährt schnell.

Türkçede sıfat hiç değişmez: «güzel ev», «güzel evde», «güzel evler». Almancada ise isimden önceki sıfat bir ek alır ve bu ek önünde ne durduğuna bağlıdır. Üç kalıp vardır:

• Zayıf — bir der-sözcüğünden sonra: der, die, das, dieser, jener, jeder, welcher, mancher, solcher, alle, beide, sämtliche.
• Karma — bir ein-sözcüğünden sonra: ein, eine, kein ve iyelik sıfatları (Possessivartikel) mein, dein, sein, ihr, unser, euer, Ihr.
• Güçlü — hiç artikel yokken (sayılamayan isimler, artikelsiz çoğullar ve çekimsiz etwas, viel, wenig, mehr’den sonra).

Zayıf kalıp «5 kuralı»na uyar: on altı biçimden yalnız beşi -e ile biter — yalın hâlde (Nominativ) eril, dişil ve nötr, belirtme hâlinde (Akkusativ) dişil ve nötr. Geri kalan on bir biçim -en ile biter; bütün yönelme hâli (Dativ), bütün tamlayan hâli (Genitiv) ve bütün çoğul buna dahildir.

Karma kalıp, zayıf kalıbın üç hücresi değişmiş hâlidir. ein’in kendi eki olmadığı yerlerde — yalın hâlde eril, yalın ve belirtme hâlinde nötr — cinsi sıfat gösterir: ein guter Wein, ein gutes Bier. Çoğulda ein-sözcükleri (keine, meine …) der-sözcükleri gibi davranır, ek -en olur.

Artikel yoksa sıfat belirli artikelin ekini taşır: guter Wein, gutem Wein, gute Ideen. Bir sapma var: tamlayan hâlinde eril ve nötr tekilde ek -es değil -en olur, çünkü isim -s’yi zaten gösterir (guten Weines).

İki nokta daha. viele, einige, wenige, mehrere, andere’den sonra sıfat güçlü çoğul ekini korur (viele gute Ideen), çünkü bu sözcükler artikel değil, kendileri sıfattır; alle, beide, sämtliche ise der-sözcüğüdür ve -en alır (alle guten Ideen). Türkçede «birçok kitap» denir ama Almancada isim de çoğul olur: viele Bücher. Ayrıca ek eklendiği anda hoch → hoh- (ein hoher Turm), dunkel → dunkl- (ein dunkler Raum), teuer → teur- (ein teures Hotel) olur; sauber ve bitter ise -e-’lerini korur (ein sauberes Hemd). Art arda gelen sıfatlar aynı eki alır: ein großes, helles Zimmer.

Örnekler

• Der neue Kollege kommt aus Wien. — Yeni meslektaş Viyanalı.
• Ich suche eine günstige Wohnung. — Uygun fiyatlı bir daire arıyorum.
• Sie hat ein kleines Zimmer bekommen. — O (kadın) küçük bir oda aldı.
• Wir wohnen in einem alten Haus. — Eski bir evde oturuyoruz.
• Das ist das Fahrrad meines älteren Bruders. — Bu, büyük erkek kardeşimin bisikleti.
• Zum Frühstück trinke ich schwarzen Kaffee. — Kahvaltıda sade kahve içerim.
• Wir suchen Mitarbeiter mit guten Englischkenntnissen. — İyi İngilizce bilen çalışanlar arıyoruz.
• Sie hat viele interessante Bücher gelesen. — O (kadın) birçok ilginç kitap okudu.
• Alle neuen Studenten bekommen einen Ausweis. — Bütün yeni öğrenciler bir öğrenci kimliği alıyor.
• Das Zimmer ist hell; wir haben auch ein helles Bad. — Oda aydınlık; aydınlık bir banyomuz da var.
• Vor dem Bahnhof steht ein hoher Turm. — İstasyonun önünde yüksek bir kule var.
• Wir haben ein teures Hotel gebucht. — Pahalı bir otel rezerve ettik.

Tablo

Zayıf — der-sözcüklerinden sonra:

Karma — ein-sözcüklerinden sonra:

Güçlü — artikelsiz:

Sık yapılan hatalar

• ❌ Ich habe ein neuer Wagen gekauft. → ✅ Ich habe einen neuen Wagen gekauft. — belirtme hâlinde erilde iki parça da değişir: einen + -en; -er yalın hâlin ekidir.
• ❌ Der klein Hund bellt. → ✅ Der kleine Hund bellt. — isimden önceki sıfat ek alır; eksiz biçim sein/werden/bleiben’den sonra ya da zarf olarak kullanılır.
• ❌ Wir sprechen mit dem neue Kollegen. → ✅ Wir sprechen mit dem neuen Kollegen. — bir artikelden sonra (zayıf ve karma kalıpta) yönelme hâlindeki her biçim -en ile biter.
• ❌ Ich habe viele guten Freunde. → ✅ Ich habe viele gute Freunde. — viele, einige, wenige, mehrere artikel değildir, sıfat güçlü çoğul eki -e alır; yalnız alle/beide’den sonra -en olur (alle guten Freunde).
• ❌ Das ist ein hoches Gebäude. → ✅ Das ist ein hohes Gebäude. — ek almadan önce hoch, hoh- olur; aynı kısalma dunkel → dunkler ve teuer → teures’te de görülür.

İlgili konular

Üç kalıp artikel biçimlerine dayanır; önce artikelleri tekrarla. İsimden önceki karşılaştırma ve üstünlük biçimleri de aynı ekleri alır (ein schnelleres Auto, der schnellste Zug).