Bağlaç görevli zarflar (deshalb, trotzdem, außerdem): yerleri ve söz dizimi

Kural

deshalb, trotzdem, außerdem, dann, sonst gibi bağlaç görevli zarflar (Konjunktionaladverbien) bir cümleyi öncekine bağlar, ama bağlaç değil, zarftır. Söz dizimini açıklayan tek gerçek budur: zarf tam bir cümle öğesidir ve cümlede bir konum kaplar, sıralama bağlacı ise kaplamaz.

Türkçede «bu yüzden», «yine de», «ayrıca» cümlenin başına ya da ortasına gelir ve öznenin yerini değiştirmez. Almancada ise zarfı başa koyduğunda çekimli fiil ikinci sırada kalmak zorundadır; özne bu yüzden fiilin arkasına kayar.

İki yer mümkündür:

• 1. konum (Vorfeld). Zarf 1. konumu doldurur, çekimli fiil 2. konumda gelir ve özne fiilin arkasına geçer (devrik yapı): Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.
• Orta alan (Mittelfeld). Cümle her zamanki gibi özneyle başlar, zarf orta alanın başlarında, çekimli fiilin ve varsa zamirlerin hemen arkasında durur: Ich bleibe deshalb zu Hause. Cümlenin en sonuna konmaz.

Cümleleri bağlamanın üç yolunu karşılaştır: sıralama bağlacı (und, aber, denn …) 0. konumda durur ve hiçbir şeyi değiştirmez; bağlaç görevli zarf 1. konumu alır ve bu yüzden devrik yapı kurar; yan cümle bağlacı (weil, obwohl …) çekimli fiili sona gönderir.

1. konuma iki bağlayıcı sığmaz. Başa alınan bir weil- ya da obwohl-cümlesinden sonra ana cümle zaten çekimli fiiliyle başlar; deshalb ya da trotzdem için boş bir 1. konum kalmaz. Orta alanda ise zarf kalabilir, obwohl … trotzdem o zaman olağandır: Obwohl es regnet, gehen wir trotzdem spazieren.

Beş anlam grubu vardır:

• neden-sonuç (söylenenin sonucu): deshalb, deswegen, darum, daher, folglich, also;
• karşıtlık ve kısıtlama (zıtlık, sınırlama, yerine koyma): trotzdem, dennoch, allerdings, jedoch, stattdessen;
• ekleme (bir nokta daha): außerdem;
• zaman (sıradaki adım): dann, danach;
• koşul (koşul yerine gelmezse ne olur): sonst.

Neden-sonuç grubunda sözcükler birbirinin yerine kullanılabilir, yalnız üslupları farklıdır: deshalb üslupça yansız, en yaygın seçenektir, deswegen ve darum daha çok konuşma dilinde, daher ve folglich daha resmî ya da yazı dilinde kullanılır; also bir sonuç çıkarır («demek ki, dolayısıyla»). İngilizce biliyorsan dikkat: also «de/da» anlamına gelmez, o auch’tur.

Noktalama. İki parça da ana cümle olduğu için aralarına virgül, noktalı virgül ya da nokta konur; zarf noktalama işaretinin yerini tutmaz. jedoch, aber gibi öznenin önünde devrik yapı kurmadan da durabilir (…, jedoch er kam nicht); iki kullanım da standarttır.

Örnekler

• Der Bus fährt heute nicht, deshalb nehme ich das Fahrrad. — Otobüs bugün çalışmıyor, bu yüzden bisikletle gidiyorum.
• Das Wetter war schlecht, trotzdem sind wir spazieren gegangen. — Hava kötüydü, yine de yürüyüşe çıktık.
• Die Wohnung ist teuer, außerdem ist sie zu klein. — Daire pahalı, ayrıca çok küçük.
• Zuerst räume ich die Küche auf, danach mache ich die Wäsche. — Önce mutfağı topluyorum, ondan sonra çamaşırları yıkıyorum.
• Beeil dich, sonst verpassen wir den Zug. — Acele et, yoksa treni kaçıracağız.
• Ich habe deine Nachricht gelesen, allerdings hatte ich keine Zeit zu antworten. — Mesajını okudum, ancak cevap vermeye vaktim olmadı.
• Der Laden war geschlossen, also sind wir ins Café gegangen. — Dükkân kapalıydı, dolayısıyla kafeye gittik.
• Wir fahren nicht mit dem Auto, stattdessen nehmen wir den Zug. — Arabayla gitmiyoruz, onun yerine trene biniyoruz.
• Ich bin erkältet; ich bleibe deshalb heute im Homeoffice. — Nezle oldum; bu yüzden bugün evden çalışıyorum.

Tablo

Sık yapılan hatalar

• ❌ Ich bin krank, deshalb ich bleibe zu Hause. → ✅ Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. — deshalb 1. konumu doldurur; çekimli fiil ikinci gelir, özne onun arkasına geçer.
• ❌ Der Zug ist teuer, außerdem er langsam ist. → ✅ Der Zug ist teuer, außerdem ist er langsam. — bağlaç görevli zarf yan cümle açmaz, bu yüzden çekimli fiil sona gitmez; bunu obwohl ya da weil yapar.
• ❌ Weil ich krank bin, deshalb bleibe ich zu Hause. → ✅ Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause. — başa alınan yan cümle 1. konumu zaten doldurur ve nedeni zaten bildirir.
• ❌ Ich bleibe zu Hause deshalb. → ✅ Ich bleibe deshalb zu Hause. — cümle içinde bağlayıcı orta alanın başlarında, fiilin hemen arkasında durur, sonda değil.
• ❌ Ich bin krank deshalb bleibe ich zu Hause. → ✅ Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. — iki ana cümle arasına virgül gerekir (noktalı virgül ya da nokta da olur); zarf noktalamanın yerini tutmaz.