Yan cümle bağlaçları: dass, weil, wenn, ob, als ve fiilin sona gitmesi
dass, weil, wenn, ob, als, obwohl, damit, bevor, nachdem ve während’den sonra çekimli fiil yan cümlenin sonuna gider; iki cümle virgülle ayrılır.
Kural
Yan cümle bağlacı, cümlesini bir yan cümleye (Nebensatz) dönüştürür ve çekimli fiili son konuma gönderir. İki cümle hangisi önce gelirse gelsin virgülle ayrılır; und ya da oder ile bağlanan iki ana cümlede ise virgül isteğe bağlıdır.
A2 düzeyindeki on bağlaç: dass (-dığı), weil (-dığı için), wenn (-se, -dığında), ob (-ip -mediği), als (geçmişte bir kez -dığında), obwohl (-masına rağmen), damit (-sin diye), bevor (-meden önce), nachdem (-dikten sonra), während (-ken). Özne genellikle bağlacın hemen ardından gelir; diğer öğeler olağan sırada kalır.
Türkçede fiil zaten sonda durduğu için bu düzen tanıdık gelecek. Fark şu: Türkçe anlamı fiile eklenen bir ekle (-dığı için, -ken) verir, Almanca ise başa ayrı bir bağlaç koyar ve fiil çekimli kalır.
Cümlenin sonunda dört fiil kalıbı görülür. Basit fiil tek başına durur; diğerleri:
- Ayrılabilen fiil — ön ek ile fiil birleşip tek sözcük olur: …, weil ich aufstehe.
- Kip fiili — önce mastar, en sonda çekimli kip fiili: …, weil ich einkaufen muss.
- Perfekt — önce Partizip II (geçmiş zaman ortacı), en sonda yardımcı fiil: …, weil ich den Film gesehen habe. İstisna: kip fiilinin Perfekt’inde yardımcı fiil iki mastarın önüne geçer — weil ich habe arbeiten müssen.
Yan cümle başta. O zaman 1. konum sayılır ve ana cümle çekimli fiiliyle açılır — fiil, virgül, fiil: Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause. und, aber, oder, denn ve sondern bunun tersini yapar: 0. konumda durur ve hiçbir şeyi değiştirmez.
wenn, als mı wann mı? Türkçedeki «-dığında» hem als’i hem wenn’i karşılar. als = geçmişte tek bir olay ya da dönem; wenn = geçmişte tekrarlanan olaylar («her -dığında»), koşullar, şimdiki ve gelecek zaman. wann yalnızca soru sözcüğüdür, dolaylı soruda da: Ich weiß nicht, wann er kommt.
ob mu wenn mi? «Gelip gelmediğini» gibi bir evet-hayır sorusu ob ile kurulur; «eğer, -se» anlamındaki koşul ya da zaman wenn ile.
Son olarak: nachdem’den sonra eylem bir zaman basamağı geride durur (Plusquamperfekt + Präteritum/Perfekt ya da Perfekt + Präsens); özneler farklıysa yalnızca damit kullanılabilir, özne aynıysa genellikle um … zu tercih edilir; söyleme ve düşünme fiillerinden sonra dass düşebilir, o zaman ana cümle düzeni kalır: Ich glaube, er kommt später.
Örnekler
- Ich weiß, dass du recht hast. — Haklı olduğunu biliyorum.
- Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. — Çok yağmur yağdığı için evde kalıyoruz.
- Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an. — Vaktim olursa seni ararım.
- Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt. — Trenin zamanında gelip gelmeyeceğini bilmiyorum.
- Als ich zehn Jahre alt war, sind wir nach Hamburg umgezogen. — On yaşındayken Hamburg’a taşındık.
- Er geht ins Büro, obwohl er Fieber hat. — Ateşi olmasına rağmen büroya gidiyor.
- Ich schreibe alles auf, damit ich nichts vergesse. — Hiçbir şeyi unutmamak için her şeyi not ediyorum.
- Bevor ich zur Arbeit fahre, bringe ich die Kinder in die Schule. — İşe gitmeden önce çocukları okula götürüyorum.
- Nachdem wir gegessen hatten, sind wir spazieren gegangen. — Yemek yedikten sonra yürüyüşe çıktık.
- Während ich koche, deckt mein Sohn den Tisch. — Ben yemek yaparken oğlum sofrayı kuruyor.
Tablo
| Bağlaç | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| dass | -dığı (olgu, içerik) | Ich weiß, dass du recht hast. |
| weil | -dığı için (neden) | Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. |
| wenn | -se, -dığında (koşul, tekrarlanan ya da gelecekteki zaman) | Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an. |
| ob | -ip -mediği (evet-hayır sorusu) | Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt. |
| als | -dığında (geçmişte tek olay ya da dönem) | Als ich zehn war, sind wir umgezogen. |
| obwohl | -masına rağmen (karşıtlık) | Er geht ins Büro, obwohl er Fieber hat. |
| damit | -sin diye (amaç) | Ich schreibe alles auf, damit ich nichts vergesse. |
| bevor | -meden önce | Bevor ich zur Arbeit fahre, bringe ich die Kinder in die Schule. |
| nachdem | -dikten sonra (zamanda bir adım daha geride) | Nachdem wir gegessen hatten, sind wir spazieren gegangen. |
| während | -ken (aynı anda) | Während ich koche, deckt mein Sohn den Tisch. |
| Fiil türü | Ana cümle | Yan cümle |
|---|---|---|
| basit fiil | Ich bin müde. | …, weil ich müde bin. |
| ayrılabilen fiil | Ich stehe um sechs auf. | …, weil ich um sechs aufstehe. |
| kip fiili + mastar | Ich muss noch einkaufen. | …, weil ich noch einkaufen muss. |
| Perfekt | Ich habe den Film gesehen. | …, weil ich den Film gesehen habe. |
Sık yapılan hatalar
- ❌ Wir bleiben zu Hause, weil es regnet stark. → ✅ Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. — yan cümle bağlacından sonra çekimli fiil cümlenin en sonuna gider.
- ❌ Weil es stark regnet, wir bleiben zu Hause. → ✅ Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause. — öne alınan yan cümle 1. konumu doldurur, ana cümle çekimli fiiliyle başlar.
- ❌ Ich weiß, dass er kann gut Deutsch sprechen. → ✅ Ich weiß, dass er gut Deutsch sprechen kann. — kip fiilinde önce mastar gelir, çekimli kip fiili en sondadır.
- ❌ Ich weiß nicht, wenn er heute kommt. → ✅ Ich weiß nicht, ob er heute kommt. — «gelip gelmeyeceğini» türünden bir evet-hayır sorusu ob ister; wenn yalnız koşul ya da zaman bildirir.
- ❌ Wenn ich gestern nach Hause kam, war niemand da. → ✅ Als ich gestern nach Hause kam, war niemand da. — geçmişteki tek bir olay als ister; geçmişte wenn «her seferinde» demektir.
İlgili konular
Sıralama bağlaçları, weil–da–denn karşılaştırması, ilgi cümleleri ve zu’lu mastar ayrı bölümlerde.
Sık sorulan sorular
dass, weil, wenn’den sonra fiil nereye gelir?
Yan cümlenin en sonuna: Ich bleibe zu Hause, weil ich müde bin. Kip fiilinde önce mastar, en sonda kip fiili gelir (weil ich arbeiten muss); Perfekt’te önce Partizip II, en sonda yardımcı fiil (weil ich gearbeitet habe); ayrılabilen fiil ön ekiyle birleşir ve tek sözcük yazılır (weil ich aufstehe).
Yan cümle başa gelirse ne olur, virgül her zaman gerekir mi?
Yan cümle o zaman cümlenin 1. konumunu doldurur, bu yüzden ana cümle çekimli fiiliyle başlar: Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause — fiil, virgül, fiil. Ana cümle ile yan cümle arasındaki virgül iki sırada da zorunludur.
wenn mi als mı (ya da wann mı)?
Geçmişteki tek bir olay ya da tek bir dönem için als (Als ich zehn Jahre alt war, …); geçmişte tekrarlanan olaylar («her seferinde»), koşullar ve şimdiki ya da gelecek zaman için wenn. wann yalnızca soru sözcüğüdür, dolaylı soruda da: Ich weiß nicht, wann er kommt.
ob mu wenn mi?
Yan cümle bir evet-hayır sorusunu karşılıyorsa ob: Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt («gelip gelmeyeceğini»). Bir koşul ya da zaman bildiriyorsa wenn: Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an («vaktim olursa»).
dass mı das mı, tek s mi çift s mi?
Çift s’li dass yan cümleyi başlatan bağlaçtır (Ich weiß, dass du recht hast). Tek s’li das artikel ya da zamirdir ve yerine dieses veya welches konabilir; bu değişiklik oluyorsa das yaz.