lassen + Infinitiv: bir şeyi yaptırmak, izin vermek ve sich lassen

Kural

lassen iki ayrı iş görür. Tek başına asıl fiildir: «bir şeyi bir yerde bırakmak» ya da emir kipinde «bırak, yapma» anlamına gelir. Yanına ikinci bir fiil yalın mastar (zu’suz Infinitiv) olarak gelince «bir şeyi yaptırmak» ya da «birinin bir şey yapmasına izin vermek» demektir. Bu kullanımda bir kip fiili (Modalverb) gibi davranır: zu almaz ve mastar fiil çerçevesini (Verbklammer) kapatır.

lassen + Infinitiv’in üç anlamı vardır:

• Ettirgen: işi başkasına yaptırırsın. Wir lassen das Auto reparieren. Türkçedeki ettirgen eki (tamir ettirmek, kestirmek) tam karşılığıdır. İşi yapan kişi belirtme hâlinde (Akkusativ) söylenir: Ich lasse den Klempner kommen. Dikkat: Türkçede geçişli fiillerde bu kişi yönelme hâline girer («raporu stajyere yazdırıyor»), Almancada ise Akkusativ’de kalır: den Praktikanten den Bericht schreiben. İş öznenin kendisi için yapılıyorsa ve etkilenen şey zaten Akkusativ nesneyse, yararlanan kişi yönelme hâline (Dativ) girer: Ich lasse mir die Haare schneiden. Türkçede bunu iyelik eki taşır: saçımı kestiriyorum.
• İzin: yapmasına izin verirsin, engellemezsin. Sie lässt ihn ausreden. İzin verilen kişi de Akkusativ’dedir.
• sich lassen + Infinitiv: yapılabilir. Das lässt sich reparieren = Das kann repariert werden (tamir edilebilir). können’li edilgen yapının gündelik bir seçeneğidir. Çoğunlukla leicht, gut, kaum gibi bir zarf ya da bir olumsuzluk taşır, ama bunlar zorunlu değildir: Das lässt sich machen.

Biçimler. lassen güçlü bir fiildir; du ve er/sie/es biçiminde a → ä olur (du lässt, er lässt), Präteritum’u (yazıda geçmiş zaman) ließ’tir. Perfekt’te (konuşmada geçmiş zaman, -di) iki biçimi vardır: lassen tek başınaysa ortaç gelassen olur (Ich habe den Schlüssel im Auto gelassen); yanında ikinci bir mastar varsa ortacın yerini mastar alır, yani Ersatzinfinitiv (çift mastar): Ich habe das Auto reparieren lassen. sich’li yapıda da aynısı geçerlidir: Das hat sich leicht reparieren lassen.

Sözcük dizilişi. Ana cümlede lassen 2. sırada, mastar(lar) en sonda durur. Basit zamanlı yan cümlede çekimli lassen en sona gider (…, weil ich das Auto reparieren lasse), Türkçedeki fiil sonu düzenine benzer. Çift mastarlı yan cümlede ise çekimli haben iki mastarın önüne geçer: …, weil ich das Auto habe reparieren lassen.

Gündelik bir kullanım daha: Lass uns …! / Lasst uns …! bir davettir, Türkçedeki «-elim» gibi.

Örnekler

• Ich lasse den Schlüssel zu Hause. — Anahtarı evde bırakıyorum.
• Lass mich! — Beni rahat bırak!
• Wir lassen das Auto morgen reparieren. — Arabayı yarın tamir ettiriyoruz.
• Ich lasse mir die Haare schneiden. — Saçımı kestiriyorum.
• Der Chef lässt den Praktikanten den Bericht schreiben. — Şef raporu stajyere yazdırıyor.
• Sie lässt ihn ausreden. — Onun sözünü bitirmesine izin veriyor.
• Meine Eltern lassen mich nicht allein verreisen. — Annemle babam tek başıma seyahate çıkmama izin vermiyor.
• Das Fenster lässt sich nicht öffnen. — Pencere açılamıyor.
• Ich habe das Auto reparieren lassen. — Arabayı tamir ettirdim.
• Ich weiß nicht, warum sie den Vertrag nicht hat prüfen lassen. — Sözleşmeyi neden kontrol ettirmediğini bilmiyorum.
• Lass uns morgen ins Kino gehen! — Yarın sinemaya gidelim!

Tablo

Emir kipi (Imperativ): Lass! – Lasst! – Lassen Sie! · Perfekt: tek başına hat gelassen, ikinci bir mastarla hat … lassen.

Sık yapılan hatalar

• ⚠️ Ich habe das Auto reparieren gelassen. → ✅ Ich habe das Auto reparieren lassen. — yanlış değil, ama seyrek: ikinci bir mastar varken norm Ersatzinfinitiv’dir; gelassen tek başına duran lassen’in ortacıdır.
• ❌ Ich lasse mein Auto zu reparieren. → ✅ Ich lasse mein Auto reparieren. — lassen, kip fiilleri gibi zu’suz yalın mastar alır.
• ❌ Das Fenster lässt nicht öffnen. → ✅ Das Fenster lässt sich nicht öffnen. — «yapılabilir» anlamı dönüşlü zamir sich olmadan kurulmaz.
• ❌ …, weil ich das Auto reparieren lassen habe. → ✅ …, weil ich das Auto habe reparieren lassen. — çift mastarlı yan cümlede çekimli fiil iki mastarın önüne geçer.
• ❌ Ich lasse mich die Haare schneiden. → ✅ Ich lasse mir die Haare schneiden. — die Haare zaten Akkusativ nesnedir; işin kimin için yapıldığı Dativ ile söylenir.

İlgili konular

Çift mastar kip fiillerinde de aynı biçimde işler. Das lässt sich reparieren yapısını können’li edilgenle karşılaştır; zu’yu hangi fiillerin gerektirdiğini de zu’lu mastar konusu gösteriyor.