zu’lu mastar (Infinitiv mit zu): Almancada zu ne zaman gelir, ne zaman gelmez

Kural

Almancada zu + mastar, mastar grubunun (Infinitivgruppe) en sonunda durur; nesne, zaman, yer gibi her şey ondan önce gelir. Grubun kendi öznesi ve çekimli fiili yoktur, öznesini ana cümleden alır: Ich versuche, jeden Tag Deutsch zu lernen. Türkçede aynı işi mastar eki görür (öğrenmeye çalışıyorum); Almancada ise fiil değişmez, önüne ayrı bir zu gelir.

Dört durumda zu gerekir:

• İkinci bir fiil alan çoğu fiil: versuchen, vergessen, anfangen, aufhören, vorhaben, hoffen, sich freuen, versprechen, planen, beschließen, empfehlen, bitten.
• İsim + haben: Lust haben, Zeit haben, Angst haben, die Möglichkeit haben.
• es ist + sıfat: wichtig, schwer, leicht, schön, verboten, erlaubt.
• Kişisiz es: Es macht Spaß, …, Es tut mir leid, … — buradaki es yalnızca mastar grubunun yerini tutar.

Beş grup ise yalın mastar alır: kip fiilleri (Modalverben), werden (Futur I, gelecek zaman), lassen, algı fiilleri sehen ve hören, bir de gehen, bleiben, lernen. lernen (ve helfen) ile uzun bir grup zu da alabilir: Er lernt schwimmen, ama Er lernt, allein zu arbeiten. Olumsuz brauchen’den sonra standart biçim zu’ludur (Du brauchst nicht zu kommen); zu’suz söylemek konuşma diline aittir.

Ayrılabilen fiilde zu ön ek ile kökün arasına girer ve hepsi tek sözcük yazılır: anrufen → anzurufen, aufstehen → aufzustehen, mitkommen → mitzukommen, abschließen → abzuschließen. Ayrılamayan fiillerde zu ayrı kalır: zu verstehen, zu bekommen.

Üç sözcük kendi grubunu başlatır: um … zu (amaç, wozu? sorusuna cevap; «-mek için»), ohne … zu (bir şey olmuyor; «-meden»), (an)statt … zu («-mek yerine»). Üçü de ana cümleyle aynı özneyi ister. Özneler farklıysa um … zu yerine damit, ohne … zu yerine ohne dass, (an)statt … zu yerine anstatt dass kullanılır.

Virgül: grup um, ohne, (an)statt (ayrıca als, außer) ile başlıyorsa, bir isme bağlıysa (der Versuch, …) ve es, darauf, daran, damit gibi bir sözcük onu haber veriyor ya da tekrar alıyorsa zorunludur. Öteki durumlarda isteğe bağlıdır: yalın zu + mastar genellikle virgülsüz yazılır (Er begann zu weinen); uzun gruplarda virgül okumayı kolaylaştırır.

dass mı, zu mu? Özne aynıysa zu’lu mastar daha kısadır (Ich hoffe, bald zu kommen = Ich hoffe, dass ich bald komme). Özneler farklıysa yalnız dass olur (Ich hoffe, dass du bald kommst); Türkçedeki «gelmeni umuyorum» gibi bir mastar yapısı burada kurulamaz. bitten, empfehlen, erlauben’den sonra eylemi yapan kişi ana cümlenin nesnesidir: Ich bitte dich, mir zu helfen (yardım eden: sen).

Örnekler

• Ich versuche, jeden Tag zwanzig Minuten Deutsch zu lernen. — Her gün yirmi dakika Almanca öğrenmeye çalışıyorum.
• Hast du Lust, heute Abend ins Kino zu gehen? — Bu akşam sinemaya gitmek ister misin?
• Es ist wichtig, vor dem Termin anzurufen. — Randevudan önce aramak önemli.
• Vergiss bitte nicht, die Tür abzuschließen. — Lütfen kapıyı kilitlemeyi unutma.
• Wir haben vor, im Sommer nach Wien zu fahren. — Yazın Viyana’ya gitmeyi planlıyoruz.
• Ich lerne Deutsch, um in Österreich zu studieren. — Avusturya’da üniversite okumak için Almanca öğreniyorum.
• Sie ist gegangen, ohne sich zu verabschieden. — Vedalaşmadan gitti.
• Statt zu telefonieren, schreibt er lieber eine E-Mail. — Telefon etmek yerine e-posta yazmayı tercih ediyor.
• Ich muss morgen früh aufstehen. — Yarın erken kalkmam gerekiyor.
• Ich höre meine Nachbarn schon wieder streiten. — Komşularımın yine kavga ettiğini duyuyorum.

Tablo

zu gerekli:

zu yok:

Sık yapılan hatalar

• ❌ Ich muss heute länger zu arbeiten. → ✅ Ich muss heute länger arbeiten. — kip fiilinden sonra ikinci fiil yalın mastardır; werden, lassen, sehen/hören, gehen, bleiben ve lernen’li kısa gruplarda da öyle.
• ❌ Vergiss nicht, mich zu anrufen. → ✅ Vergiss nicht, mich anzurufen. — ayrılabilen fiilde zu ön ek ile kökün arasına girer ve biçim tek sözcük yazılır.
• ❌ Ich lerne Deutsch, um in Österreich studieren. → ✅ Ich lerne Deutsch, um in Österreich zu studieren. — um, ohne ve (an)statt’tan sonra mastar her zaman zu alır; zu atılamaz.
• ❌ Ich hoffe, du bald zu kommen. → ✅ Ich hoffe, dass du bald kommst. — mastar grubunun kendi öznesi olmaz; ikinci eylemin öznesi farklıysa yalnız dass-cümlesi kurulur.
• ❌ Es ist wichtig, zu lernen jeden Tag. → ✅ Es ist wichtig, jeden Tag zu lernen. — zu + mastar grubu kapatır; zaman, yer ve nesneler ondan önce gelir.