N-Deklination (zayıf isimler): -(e)n eki alan eril isimler
Sınırlı bir eril isim grubu, tekil yalın hâl dışındaki her hâlde -(e)n eki alır: der Student → den, dem, des Studenten, die Studenten.
Kural
N-Deklination (zayıf isimler) sınırlı bir eril isim grubudur: bu isimler tekil yalın hâl (Nominativ) dışındaki her hâlde -(e)n alır, tekilde de çoğulda da: der Student → den/dem/des Studenten, die Studenten. Hâli çoğunlukla artikel gösterir; bu grupta ise, Türkçedeki gibi, isim de ek alır. Ek, -e ya da -er ile biten isimlerde -n, diğerlerinde -en’dir (den Jungen, des Bauern; den Studenten, dem Menschen).
Dört grup neredeyse hepsini kapsar:
- -e ile biten, insan ya da hayvan bildiren eril isimler: der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Experte, der Neffe, der Löwe, der Affe, der Hase. Ama der Käse nesnedir, güçlü çekilir: des Käses.
- -e ile biten milliyet adları: der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke, der Schwede (den Türken). Der Deutsche bu gruba girmez; adlaşmış bir sıfattır (ein Deutscher, des Deutschen).
- Vurgulu -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom ekli yabancı kökenli kişi (ve hayvan) adları: der Student, der Präsident, der Praktikant, der Journalist, der Polizist, der Diplomat, der Soldat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom, der Elefant. Ek tek başına garanti değildir: bazı nesne adları da böyle çekilir (der Automat, der Planet, der Diamant, der Konsonant → des Automaten), aynı ekle biten başkaları ise güçlüdür (der Moment → des Moments, der Kontinent → des Kontinents); karar sözlüğün.
- Kısa, çoğu tek heceli kişi ve hayvan adları: der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf. der Nachbar ve der Bauer de buraya girer ama yalnızca -n alır (dem Nachbarn, des Bauern): Bauer -er kuralına uyar, Nachbar ise der Ungar gibi istisnadır (dem Nachbaren değil).
der Herr düzensizdir: tekilde -n (den/dem/des Herrn), çoğulda -en (die Herren). Unvan ismin önünde de çekilir (Türkçede ek isme gelir: «Bay Weber’i»): Ich rufe Herrn Weber an; yalın hâlde Herr Weber.
Nasıl tanınır: sözlük maddeden sonra iki ek gösterir, der Student, -en, -en (tamlayan hâli tekil, çoğul). İpucu: eril ve insan ya da hayvan. Dişil isimler hiçbir zaman zayıf değildir; tekilde ek almazlar (die Studentin → der Studentin).
Karma grup (gemischte Deklination) -n’nin üstüne tamlayan hâli (Genitiv) tekilde bir -s ekler: der Name → des Namens; aynı biçimde der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, der Friede, der Funke. Tek yansız üyesi, düzensiz das Herz’dir: belirtme hâlinde de eksiz kalır (das Herz), Dativ dem Herzen (Duden dem Herz’i de kaydeder), Genitiv des Herzens, çoğul die Herzen.
-n’yi düşürmek (mit dem Nachbar) konuşmada duyulur ama standart değildir; yazıda mit dem Nachbarn.
Örnekler
- Ich habe dem Kollegen die Unterlagen gegeben. — Belgeleri meslektaşıma verdim.
- Wir haben den Kunden noch einmal angerufen. — Müşteriyi bir kez daha aradık.
- Der Vortrag des Studenten hat allen gefallen. — Öğrencinin sunumu herkesin hoşuna gitti.
- Morgen fahre ich mit meinem Nachbarn in die Stadt. — Yarın komşumla şehre gidiyorum.
- Können Sie bitte Herrn Weber anrufen? — Lütfen Bay Weber’i arayabilir misiniz?
- Sie hat einen Franzosen nach dem Weg gefragt. — Yolu bir Fransız’a sordu. (fragen + Akkusativ, ama «sormak» + -e.)
- Im Zoo haben die Kinder einen Löwen und einen Bären gesehen. — Hayvanat bahçesinde çocuklar bir aslan ve bir ayı gördü.
- Er arbeitet seit einem Jahr als Praktikant. — Bir yıldır stajyer olarak çalışıyor. (Nominativ, bu yüzden eksiz.)
- Ich kann den Namen auf dem Formular nicht lesen. — Formdaki ismi okuyamıyorum.
- Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — İsmin anlamı bana açık değil.
Tablo
| Hâl | der Student | der Junge | der Herr | der Name (karma) |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ tekil | der Student | der Junge | der Herr | der Name |
| Akkusativ tekil | den Studenten | den Jungen | den Herrn | den Namen |
| Dativ tekil | dem Studenten | dem Jungen | dem Herrn | dem Namen |
| Genitiv tekil | des Studenten | des Jungen | des Herrn | des Namens |
| Nominativ çoğul | die Studenten | die Jungen | die Herren | die Namen |
| Dativ çoğul | den Studenten | den Jungen | den Herren | den Namen |
| Grup | Örnekler | Nominativ tekil dışındaki biçimler |
|---|---|---|
| -e ile biten eril insan ve hayvan adları | der Junge, der Kollege, der Kunde, der Zeuge, der Löwe | -n: den Jungen, dem Kollegen, des Löwen |
| -e ile biten milliyet adları | der Franzose, der Pole, der Russe, der Grieche, der Türke | -n: einen Franzosen, des Polen |
| -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom ekli yabancı kökenli kişi adları | der Student, der Praktikant, der Journalist, der Diplomat, der Biologe, der Fotograf, der Astronom | -en: den Studenten, dem Diplomaten, des Biologen |
| kısa kişi ve hayvan adları | der Herr, der Mensch, der Bär, der Held, der Prinz, der Graf | -en (Herr tekilde -n): den Menschen, den Bären, den Herrn |
| özel durum: yalnızca -n (istisna) | der Nachbar | dem Nachbarn |
| karma çekim (Genitiv -ns) | der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, der Buchstabe, das Herz | den Namen, dem Namen, des Namens |
Sık yapılan hatalar
- ❌ Ich habe den Student gefragt. → ✅ Ich habe den Studenten gefragt. — zayıf isim tekil yalın hâl dışında -(e)n alır; belirtme hâli istisna değildir.
- ❌ Der Studenten wartet draußen. → ✅ Der Student wartet draußen. — eksiz olan tek biçim tekil yalın hâldir.
- ❌ Das ist das Auto des Kolleges. → ✅ Das ist das Auto des Kollegen. — zayıf isimler Genitiv’i -s ile değil, -(e)n ile kurar.
- ❌ Ich habe Herr Weber angerufen. → ✅ Ich habe Herrn Weber angerufen. — Herr ismin önünde de çekilir: tekil Herrn, çoğul Herren.
- ❌ Die Bedeutung des Namen ist mir nicht klar. → ✅ Die Bedeutung des Namens ist mir nicht klar. — karma grup Genitiv tekilde -n’nin üstüne bir -s ekler.
Sık sorulan sorular
Almancada hangi isimler N-Deklination’a girer?
-e ile biten ve insan ya da hayvan bildiren eril isimler (der Junge, der Kollege, der Löwe), -e ile biten milliyet adları (der Franzose, der Pole, der Türke), -ent, -ant, -ist, -at, -oge, -graf, -nom ekli yabancı kökenli kişi adları (der Student, der Journalist, der Biologe) ve Herr, Mensch, Bär, Held gibi kısa kişi ve hayvan adları.
Zayıf bir ismi nasıl tanırım?
Sözlük maddeden sonra iki ek gösterir: der Student, -en, -en (tamlayan hâli tekil, çoğul). İpucu olarak: eril ve insan ya da hayvan bildiren, özellikle -e ile biten ya da yukarıdaki eklerden birini taşıyan isimler. Ek tek başına garanti değildir: der Automat zayıftır, der Moment değildir.
Student ya da Kollege gibi zayıf isimlerin Genitiv’i nasıldır?
-(e)n’dir, -s değil: des Studenten, des Kollegen, des Nachbarn. Yalnızca karma grup (der Name, der Gedanke, der Glaube, der Wille, das Herz) buna bir -s daha ekler: des Namens.
Neden «Herrn Weber» deniyor?
Herr tekilde yalın hâl dışında -n, çoğulda -en alır ve unvan ismin önünde de çekilir: Ich rufe Herrn Weber an. Yalnızca yalın hâlde (Nominativ) eksiz kalır: Herr Weber ist da.
Dişil isimler ve -e ile biten bütün isimler zayıf mıdır?
Hayır. Dişil isimler tekilde hiç ek almaz (die Studentin → der Studentin); der Käse bir nesnedir ve güçlü çekilir (des Käses); der Deutsche ise adlaşmış bir sıfattır (ein Deutscher, des Deutschen).