Παρατακτικοί σύνδεσμοι στα γερμανικά: und, aber, oder, denn, sondern

Κανόνας

Τα und, aber, oder, denn και sondern ενώνουν δύο ισότιμα μέρη — δύο κύριες προτάσεις ή δύο λέξεις και φράσεις του ίδιου είδους. Στέκονται στη θέση 0: δε μετράνε ως πρώτο στοιχείο, άρα η πρόταση που ακολουθεί κρατά την κανονική σειρά της κύριας πρότασης — στη θέση 1 το υποκείμενο (ή άλλο στοιχείο, και τότε το υποκείμενο μπαίνει μετά το ρήμα), στη θέση 2 το κλιτό ρήμα. Ο σύνδεσμος δεν προκαλεί αντιστροφή (Inversion)· αν όμως η πρόταση ανοίγει με προσδιορισμό χρόνου ή τόπου, το υποκείμενο πάει πίσω από το ρήμα για τον συνηθισμένο λόγο: …, denn morgen schreibe ich eine Prüfung. Αντίθετα, τα συνδετικά επιρρήματα (Konjunktionaladverbien) όπως deshalb πιάνουν τη θέση 1 και προκαλούν αντιστροφή.

Λειτουργίες: und προσθήκη, aber αντίθεση ή περιορισμός (και τα δύο μέρη μπορεί να ισχύουν), oder εναλλακτική, denn αιτία (εξηγεί το γιατί, αλλά δεν απαντά μόνο του στο Warum?), sondern διόρθωση μετά από άρνηση — το δεύτερο μέρος αντικαθιστά ό,τι απορρίπτει το πρώτο.

aber ή sondern; Το ελληνικό «αλλά» καλύπτει και τα δύο. Το sondern θέλει άρνηση (nicht, kein, nie) και δεύτερο μέρος που αντικαθιστά το απορριπτόμενο: nicht mein Mantel, sondern deiner. Χωρίς άρνηση αποκλείεται· μετά από άρνηση που απλώς περιορίζεται, σωστό είναι το aber: Er ist nicht reich, aber zufrieden.

denn ή weil; Ίδια αιτία, άλλη δομή. Μετά το denn το ρήμα μένει δεύτερο και η πρόταση με denn μόνο ακολουθεί αυτήν που εξηγεί (μετά από τελεία μπορεί να ανοίξει νέα πρόταση: Ich bleibe zu Hause. Denn ich bin müde.). Το weil είναι υποτακτικός σύνδεσμος: στέλνει το κλιτό ρήμα στο τέλος και η πρότασή του μπαίνει και πρώτη — τότε η κύρια πρόταση κάνει αντιστροφή.

Κόμμα. Υποχρεωτικό πριν από τα aber, denn, sondern, και ανάμεσα σε φράσεις (klein, aber hell· nicht heute, sondern morgen). Με und / oder ανάμεσα σε δύο πλήρεις κύριες προτάσεις είναι προαιρετικό· όταν ενώνουν μόνο λέξεις, φράσεις ή δεύτερο ρήμα με το ίδιο, μη επαναλαμβανόμενο υποκείμενο, δεν μπαίνει κόμμα.

Το aber υπάρχει και ως άτονο μόριο μέσα στην πρόταση (Ich habe aber keine Zeit) — εκεί δεν είναι σύνδεσμος της θέσης 0.

Παραδείγματα

• Ich koche, und du deckst den Tisch. — Μαγειρεύω και εσύ στρώνεις το τραπέζι.
• Ich stehe um sechs auf und gehe joggen. — Σηκώνομαι στις έξι και πηγαίνω για τρέξιμο.
• Wir gehen ins Kino oder wir bleiben zu Hause. — Πάμε σινεμά ή μένουμε σπίτι.
• Möchtest du Tee oder trinkst du lieber Kaffee? — Θα ήθελες τσάι ή προτιμάς καφέ;
• Der Kurs ist teuer, aber er ist sehr gut. — Το μάθημα είναι ακριβό, αλλά είναι πολύ καλό.
• Die Wohnung ist klein, aber hell. — Το διαμέρισμα είναι μικρό αλλά φωτεινό.
• Ich komme später, denn ich habe noch einen Termin. — Θα έρθω αργότερα, γιατί έχω ακόμη ένα ραντεβού.
• Ich bleibe heute zu Hause, denn morgen schreibe ich eine Prüfung. — Σήμερα μένω σπίτι, γιατί αύριο δίνω εξετάσεις.
• Das ist nicht mein Mantel, sondern deiner. — Αυτό δεν είναι το δικό μου παλτό αλλά το δικό σου.
• Wir fahren nicht mit dem Auto, sondern mit dem Zug. — Δεν πάμε με το αυτοκίνητο αλλά με το τρένο.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Ich komme später, denn habe ich noch einen Termin. → ✅ Ich komme später, denn ich habe noch einen Termin. — το denn στη θέση 0 δε μετράει· το υποκείμενο κρατά τη θέση 1.
• ❌ Ich bleibe zu Hause, denn ich müde bin. → ✅ Ich bleibe zu Hause, denn ich bin müde. — από τους συνδέσμους αιτίας μόνο τα weil και da στέλνουν το ρήμα στο τέλος· μετά το denn η πρόταση μένει κύρια.
• ❌ Das ist nicht mein Mantel, aber deiner. → ✅ Das ist nicht mein Mantel, sondern deiner. — το δεύτερο μέρος αντικαθιστά ό,τι απορρίπτει η άρνηση· η διόρθωση θέλει sondern.
• ❌ Die Wohnung ist klein, sondern hell. → ✅ Die Wohnung ist klein, aber hell. — δεν υπάρχει άρνηση ούτε αντικατάσταση, άρα μόνο aber.
• ❌ Ich rufe an aber es meldet sich niemand. → ✅ Ich rufe an, aber es meldet sich niemand. — πριν από τα aber, denn και sondern το κόμμα είναι υποχρεωτικό.