Διπλοί (συσχετικοί) σύνδεσμοι στα γερμανικά: sowohl … als auch, weder … noch, entweder … oder, je … desto
Όταν ανοίγουν πρόταση, τα noch, andererseits, desto, mal, teils φέρνουν αμέσως το ρήμα· τα oder, sondern, aber όχι. sowohl … als auch: πληθυντικός.
Κανόνας
Οι διπλοί (συσχετικοί) σύνδεσμοι λειτουργούν ως σταθερό ζεύγος — χωρίς το ένα μισό η σύνδεση χαλάει: sowohl … als auch, nicht nur … sondern auch, weder … noch, entweder … oder, zwar … aber, einerseits … andererseits, mal … mal, teils … teils, je … desto/umso. Τα ελληνικά έχουν αντίστοιχα ζεύγη («και … και», «ούτε … ούτε», «όσο … τόσο»)· η δυσκολία είναι η σειρά.
Το je … desto/umso συνδέει μόνο δύο προτάσεις (το Je mehr, desto besser είναι αποδεκτή έλλειψη)· τα sowohl … als auch, weder … noch, nicht nur … sondern auch ενώνουν συνήθως λέξεις ή φράσεις μέσα σε μία πρόταση (αλλά και προτάσεις), τα υπόλοιπα φράσεις ή ολόκληρες προτάσεις.
Όταν ένα μισό ανοίγει πρόταση, η σειρά εξαρτάται από το είδος της λέξης:
- oder, sondern, aber: παρατακτικοί σύνδεσμοι, θέση 0 — κανονική σειρά: υποκείμενο, κλιτό ρήμα.
- noch, andererseits, desto/umso, mal, teils: επιρρήματα, θέση 1 — αμέσως το κλιτό ρήμα, μετά το υποκείμενο (αντιστροφή, Inversion).
- Πρώτα μισά: το entweder στη θέση 0 ή 1 (Entweder wir nehmen den Zug / Entweder nehmen wir den Zug), και τα δύο σωστά· το weder και στη θέση 1 με αντιστροφή· τα zwar και einerseits στη θέση 1 ή στο μεσαίο πεδίο (Mittelfeld: Die Wohnung ist zwar klein).
- Στο je … desto/umso η πρόταση με je είναι δευτερεύουσα (συγκριτικός μετά το je, ρήμα στο τέλος) και συνήθως προηγείται· το desto ή umso + συγκριτικός γεμίζει τη θέση 1 της κύριας.
Με δύο υποκείμενα στον ενικό το sowohl … als auch θέλει κανονικά πληθυντικό (ο ενικός απαντά επίσης, αλλά δεν είναι ο κανόνας)· μετά το weder … noch σωστά είναι και τα δύο, συχνότερα ο πληθυντικός. Το weder … noch είναι ήδη αρνητικό — χωρίς nicht ή kein, αν και τα ελληνικά λένε «δεν έχω ούτε χρόνο ούτε όρεξη». Το «αλλά» του «όχι μόνο … αλλά και» είναι εδώ sondern.
Κόμματα: κανένα μέσα στα sowohl … als auch και weder … noch με φράσεις (weder Zeit noch Lust)· υποχρεωτικό πριν από sondern, aber και ανάμεσα στις προτάσεις με je και desto· με entweder … oder ανάμεσα σε κύριες προαιρετικό (συνήθως μπαίνει). Επίσης σωστά: zwar … doch / jedoch και sowohl … wie auch.
Παραδείγματα
- Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. — Και ο αδελφός μου και η αδελφή μου μένουν στο Βερολίνο.
- Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben. — Ούτε τηλεφώνησε ούτε έγραψε μήνυμα.
- Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. — Μιλάει όχι μόνο γαλλικά αλλά και ρωσικά.
- Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. — Ή παίρνουμε το τρένο ή πάμε με το αυτοκίνητο.
- Die Wohnung ist zwar klein, aber sehr hell. — Το διαμέρισμα είναι μεν μικρό, αλλά πολύ φωτεινό.
- Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. — Όσο περισσότερο περιμένω, τόσο πιο νευρικός γίνομαι.
- Einerseits möchte ich mehr verdienen, andererseits will ich weniger arbeiten. — Από τη μία θα ήθελα να κερδίζω περισσότερα, από την άλλη θέλω να δουλεύω λιγότερο.
- Mal kommt der Bus zu früh, mal kommt er zu spät. — Πότε το λεωφορείο έρχεται πολύ νωρίς, πότε έρχεται πολύ αργά.
- Der Vortrag war teils interessant, teils langweilig. — Η διάλεξη ήταν εν μέρει ενδιαφέρουσα, εν μέρει βαρετή.
Πίνακας
| Σύνδεσμος | Σημασία | Συνδέει | Δεύτερο μισό | Παράδειγμα |
|---|---|---|---|---|
| sowohl … als auch | και … και | κυρίως λέξεις και φράσεις | μέσα σε μία πρόταση, δεν επηρεάζει τη σειρά | Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. |
| nicht nur … sondern auch | όχι μόνο … αλλά και | φράσεις και προτάσεις | sondern = θέση 0, χωρίς αντιστροφή | Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. |
| weder … noch | ούτε … ούτε | φράσεις και προτάσεις | noch = θέση 1 → αντιστροφή | Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben. |
| entweder … oder | ή … ή | φράσεις και προτάσεις | oder = θέση 0, χωρίς αντιστροφή | Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. |
| zwar … aber | μεν … αλλά | φράσεις και προτάσεις | aber = θέση 0, χωρίς αντιστροφή | Die Wohnung ist zwar klein, aber sehr hell. |
| einerseits … andererseits | από τη μία … από την άλλη | προτάσεις | andererseits = θέση 1 → αντιστροφή | Einerseits möchte ich mehr verdienen, andererseits will ich weniger arbeiten. |
| mal … mal | πότε … πότε | προτάσεις και φράσεις | mal = θέση 1 → αντιστροφή | Mal kommt der Bus zu früh, mal kommt er zu spät. |
| teils … teils | εν μέρει … εν μέρει | φράσεις και προτάσεις | teils = θέση 1 → αντιστροφή όταν ανοίγει πρόταση | Der Vortrag war teils interessant, teils langweilig. |
| je … desto / umso | όσο … τόσο | μόνο δύο προτάσεις | desto/umso + συγκριτικός στη θέση 1 → αντιστροφή | Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. |
| Λέξη | Είδος | Επίδραση στην πρόταση | Παράδειγμα |
|---|---|---|---|
| oder, sondern, aber (δεύτερο μισό) | σύνδεσμος, θέση 0 | καμία: υποκείμενο πρώτο, κλιτό ρήμα στη δεύτερη θέση | Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. |
| noch, andererseits, desto/umso, mal, teils (δεύτερο μισό) | επίρρημα, θέση 1 | αντιστροφή: κλιτό ρήμα, μετά το υποκείμενο | Er hat weder angerufen, noch hat er geschrieben. |
| entweder (πρώτο μισό) | θέση 0 ή θέση 1 | και τα δύο σωστά | Entweder wir nehmen den Zug … / Entweder nehmen wir den Zug … |
| weder (πρώτο μισό) | επίρρημα, θέση 1 | αντιστροφή, όπως το δεύτερο μισό noch | Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben. |
| zwar, einerseits (πρώτο μισό) | θέση 1 ή μεσαίο πεδίο | θέση 1 → αντιστροφή· μεσαίο πεδίο → καμία αλλαγή | Zwar ist die Wohnung klein … / Die Wohnung ist zwar klein … |
Συχνά λάθη
- ❌ Ich habe weder keine Zeit noch keine Lust. → ✅ Ich habe weder Zeit noch Lust. — το weder … noch είναι ήδη η άρνηση· ένα nicht ή kein τη διπλασιάζει.
- ❌ Zwar die Wohnung ist klein, aber sie ist sehr hell. → ✅ Zwar ist die Wohnung klein, aber sie ist sehr hell. — το zwar πιάνει τη θέση 1, άρα το κλιτό ρήμα έρχεται δεύτερο.
- ❌ Je länger ich warte, desto ich werde nervöser. → ✅ Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. — το desto + συγκριτικός είναι ένα μπλοκ στη θέση 1.
- ⚠️ Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnt in Berlin. → ✅ Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. — δεν είναι λάθος, αλλά είναι σπάνιο: με το sowohl … als auch ο κανόνας είναι ο πληθυντικός (Duden).
- ❌ Sie spricht nicht nur Französisch, aber auch Russisch. → ✅ Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. — μετά το nicht nur ακολουθεί sondern, όχι aber.
Συχνές ερωτήσεις
Ενικός ή πληθυντικός μετά το sowohl … als auch και το weder … noch;
Με δύο υποκείμενα στον ενικό το sowohl … als auch παίρνει πληθυντικό: Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. Μετά το weder … noch σωστά είναι και τα δύο — Weder mein Bruder noch meine Schwester hat Zeit. και … haben Zeit. — με συχνότερο σήμερα τον πληθυντικό.
Χρειάζεται επιπλέον nicht ή kein με το weder … noch;
Όχι. Το ζεύγος είναι ήδη αρνητικό: Ich habe weder Zeit noch Lust. Μια δεύτερη άρνηση δεν είναι σωστά γερμανικά. Όταν το noch ανοίγει νέα πρόταση, το κλιτό ρήμα το ακολουθεί αμέσως: Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben.
Το entweder μπαίνει πριν ή μετά το ρήμα;
Και τα δύο γίνονται. Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. (θέση 0) και Entweder nehmen wir den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. (θέση 1, αντιστροφή) είναι και τα δύο σωστά. Το δεύτερο μισό, το oder, είναι σύνδεσμος στη θέση 0 και δεν προκαλεί ποτέ αντιστροφή.
Γιατί λέμε desto nervöser werde ich;
Επειδή το desto μαζί με τον συγκριτικό είναι ένα μπλοκ στη θέση 1 και το κλιτό ρήμα κρατά τη δεύτερη θέση. Η πρόταση με je είναι δευτερεύουσα με το ρήμα στο τέλος: Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. Το umso μπορεί να αντικαταστήσει το desto χωρίς αλλαγή σημασίας.
Λέμε nicht nur …, aber auch;
Όχι, το γερμανικό ζεύγος είναι nicht nur … sondern auch, με υποχρεωτικό κόμμα πριν από το sondern: Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. Μέσα στα sowohl … als auch και weder … noch, όταν συνδέουν φράσεις, κόμμα δεν μπαίνει. Δύο παραλλαγές: στο zwar … aber το aber μπορεί να γίνει doch ή jedoch, και δίπλα στο sowohl … als auch σωστό είναι και το sowohl … wie auch.