Αυτοπαθή ρήματα (sich) στα γερμανικά: αντωνυμίες, αιτιατική ή δοτική, θέση στην πρόταση

Κανόνας

Στο αυτοπαθές ρήμα η ενέργεια γυρίζει πίσω στο υποκείμενο: υποκείμενο και αντικείμενο είναι το ίδιο πρόσωπο. Τα γερμανικά το δείχνουν με μια αυτοπαθή αντωνυμία που αλλάζει με το πρόσωπο: ich wasche mich, du wäschst dich, er wäscht sich. Τα ελληνικά λένε πολλά από αυτά με τη μέση φωνή (πλένομαι, βιάζομαι)· τα γερμανικά χρειάζονται ξεχωριστή λέξη, και όχι πάντα στα ίδια ρήματα: sich bedanken = «ευχαριστώ».

Τρεις ομάδες:

• Γνήσια αυτοπαθή. Η αντωνυμία ανήκει στο ρήμα και δεν αντικαθίσταται από άλλο αντικείμενο: sich beeilen, sich erholen, sich erkälten, sich bedanken, sich schämen, sich befinden, sich verlieben, sich erinnern, sich freuen, sich interessieren. Μάθε τα μαζί με το sich, όπως ένα ουσιαστικό με το άρθρο του.
• Μερικώς αυτοπαθή. Κοινά ρήματα με οποιοδήποτε αντικείμενο· η αντωνυμία μπαίνει μόνο όταν το αντικείμενο είναι το ίδιο το υποκείμενο: (sich) waschen, (sich) anziehen, (sich) ausziehen, (sich) kämmen, (sich) rasieren, (sich) verletzen, (sich) setzen. Σύγκρινε Ich ziehe das Kind an (ντύνω το παιδί) / Ich ziehe mich an (ντύνομαι).
• Αλληλοπαθής χρήση. Με wir, ihr και sie η αντωνυμία μπορεί να σημαίνει «ο ένας τον άλλον»: sich treffen, sich streiten, sich unterhalten, sich küssen, sich duzen. Το Wir treffen uns σημαίνει «συναντιόμαστε»· τα einander ή gegenseitig το κάνουν σαφές.

Αιτιατική ή δοτική (Dativ); Η αντωνυμία είναι κανονικά σε αιτιατική (Akkusativ) και περνά στη δοτική (Dativ) μόλις η πρόταση έχει άμεσο αντικείμενο: Ich wasche mich → Ich wasche mir die Hände. Ξεχωριστούς τύπους έχουν μόνο τα ich και du (mich/mir, dich/dir)· τα άλλα πρόσωπα έχουν έναν τύπο. Ένα έμμεσο αντικείμενο σε δοτική δεν προκαλεί την αλλαγή: Ich stelle mich dem Chef vor. Μερικές εκφράσεις θέλουν πάντα δοτική: sich etwas vorstellen (= φαντάζομαι), sich etwas merken, sich etwas ansehen, sich etwas leisten, sich Sorgen machen.

Τύποι και θέση. Το sich καλύπτει τα er/sie/es, το sie (πληθυντικός) και το Sie ευγενείας, και μένει με μικρό γράμμα ακόμη κι εκεί: Setzen Sie sich. Στον Perfekt κάθε αυτοπαθές ρήμα παίρνει haben: Ich habe mich beeilt. Στην κύρια πρόταση η αντωνυμία ακολουθεί αμέσως το κλιτό ρήμα (Gestern hat sich mein Bruder verletzt), αλλά μπαίνει μετά την προσωπική αντωνυμία-υποκείμενο, αν υπάρχει (Gestern hat er sich verletzt). Με ουσιαστικό ως υποκείμενο σωστές είναι και οι δύο σειρές, συχνότερα όμως μπαίνει πρώτα η αντωνυμία. Η προστακτική την κρατά: Beeil dich! Setzt euch! Beeilen Sie sich! Πολλά αυτοπαθή έχουν και σταθερή πρόθεση (sich freuen auf, sich interessieren für, sich erinnern an), θέμα άλλου κεφαλαίου.

Παραδείγματα

• Ich muss mich beeilen, sonst verpasse ich den Zug. — Πρέπει να βιαστώ, αλλιώς θα χάσω το τρένο.
• Wäschst du dir bitte vor dem Essen die Hände? — Πλένεις, σε παρακαλώ, τα χέρια σου πριν από το φαγητό;
• Setzen Sie sich bitte! — Καθίστε, παρακαλώ!
• Im Urlaub haben wir uns gut erholt. — Στις διακοπές ξεκουραστήκαμε καλά.
• Beim Sport hat er sich den Arm verletzt. — Στη γυμναστική χτύπησε το χέρι του.
• Kannst du dir das vorstellen? — Μπορείς να το φανταστείς;
• Meine Eltern interessieren sich für moderne Kunst. — Οι γονείς μου ενδιαφέρονται για τη σύγχρονη τέχνη.
• Wir treffen uns morgen um acht vor dem Kino. — Αύριο στις οχτώ βρισκόμαστε μπροστά στο σινεμά.
• Ich freue mich schon auf das Wochenende. — Χαίρομαι από τώρα για το Σαββατοκύριακο.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Ich wasche mich die Hände. → ✅ Ich wasche mir die Hände. — το die Hände είναι ήδη το άμεσο αντικείμενο, άρα η αυτοπαθής αντωνυμία περνά στη δοτική.
• ❌ Ich muss beeilen. → ✅ Ich muss mich beeilen. — το sich beeilen είναι γνήσιο αυτοπαθές· χωρίς την αντωνυμία η πρόταση μένει ελλιπής.
• ❌ Wir freuen sich auf den Urlaub. → ✅ Wir freuen uns auf den Urlaub. — η αντωνυμία συμφωνεί με το υποκείμενο· το sich υπάρχει μόνο για er/sie/es, sie (πληθυντικός) και Sie.
• ❌ Ich bin mich erkältet. → ✅ Ich habe mich erkältet. — τα αυτοπαθή ρήματα σχηματίζουν τον Perfekt με haben, ακόμη κι όταν περιγράφουν αλλαγή κατάστασης.
• ❌ Ich kann mich das nicht vorstellen. → ✅ Ich kann mir das nicht vorstellen. — το sich etwas vorstellen (= φαντάζομαι) θέλει δοτική· με αιτιατική το sich vorstellen σημαίνει «συστήνομαι».