Περιφραστικά ρήματα στα γερμανικά (Funktionsverbgefüge): ρήμα + ουσιαστικό ως ένα κατηγόρημα

Κανόνας

Τα περιφραστικά ρήματα (Funktionsverbgefüge) είναι παγιωμένα ζεύγη από ένα σημασιολογικά αδύναμο ρήμα και ένα ουσιαστικό που φέρει τη σημασία, συχνά με πρόθεση: eine Entscheidung treffen = entscheiden, zur Verfügung stehen = verfügbar sein. Τα δύο μαζί είναι ένα κατηγόρημα· το ρήμα χάνει σχεδόν όλη τη σημασία του — το treffen εδώ δε σημαίνει «συναντώ». Τα ελληνικά έχουν το ίδιο μοτίβο («παίρνω μια απόφαση», «κάνω μια ερώτηση», «τίθεται σε ισχύ»), αλλά κάθε γλώσσα διαλέγει δικό της ρήμα: eine Entscheidung treffen, όχι nehmen· eine Frage stellen, όχι machen. Μάθε το ρήμα μαζί με το ουσιαστικό.

Δύο σημάδια τα προδίδουν:

• Το ρήμα ανήκει σε μια μικρή ομάδα: bringen, kommen, stehen, nehmen, treffen, leisten, stellen, geraten, setzen, finden, ziehen — επίσης τα treten (in Kraft treten), lassen (außer Acht lassen), üben (Kritik üben), führen (ein Gespräch führen).
• Το ουσιαστικό συνήθως προέρχεται από ρήμα (Entscheidung, Ausdruck, Bewegung, Anspruch), δεν είναι κανονικό αντικείμενο και δεν αντικαθίσταται με αντωνυμία· όλο το σύνολο ισοδυναμεί με ένα ρήμα.

Άρθρο και πρόθεση είναι παγιωμένα. Το zu + der/dem εμφανίζεται μόνο συναιρεμένο (zur Verfügung, zum Ausdruck)· οι ελεύθερες φράσεις δέχονται τον χωριστό τύπο, το zu der Verfügung όμως αποκλείεται. Μετά από in, außer και unter το ουσιαστικό κατά κανόνα δεν παίρνει άρθρο: in Kraft, in Frage (σωστό και το infrage), in Anspruch, außer Acht, unter Druck. Εκεί συνήθως δεν παίρνει ούτε επίθετο ούτε πληθυντικό (τάση, όχι απαγόρευση: unter starken Druck setzen). Τα ουσιαστικά σε Akkusativ είναι πιο ελεύθερα: χωρίς άρθρο (Rücksicht nehmen, Hilfe leisten) ή με άρθρο και επίθετο (eine schwierige Entscheidung treffen). Μερικά έχουν δική τους πρόθεση (Rücksicht nehmen auf, Kritik üben an).

Ζεύγη σημασίας. Το ίδιο ουσιαστικό αλλάζει ρήμα ανάλογα με την οπτική: bringen, stellen, setzen = κάποιος το προκαλεί (με Akkusativ), kommen / geraten = η διαδικασία χωρίς δράστη, κοντά στην παθητική φωνή, stehen = η κατάσταση που προκύπτει.

Σειρά των λέξεων. Το ονοματικό μέρος κλείνει, σαν χωριζόμενο πρόθημα, τη ρηματική παρένθεση (Verbklammer)· το ρήμα μπαίνει στη θέση 2: Das Gesetz tritt am 1. Januar in Kraft. Στον Perfekt μπαίνει ακριβώς πριν από τη μετοχή (ist in Kraft getreten), σε δευτερεύουσα πρόταση όλο το σύνολο πάει στο τέλος. Το nicht μπαίνει μπροστά από το ονοματικό μέρος (kam nicht zur Sprache)· ουσιαστικό με άρθρο παίρνει άρνηση με kein-.

Ύφος. Μεμονωμένα, όπως Rücksicht nehmen, είναι ουδέτερα και καθημερινά. Η πυκνότητά τους χαρακτηρίζει υπηρεσιακά, νομικά, οικονομικά και επιστημονικά κείμενα, όπου ακούγονται ακριβή και αφήνουν τον δράστη έξω. Στην ομιλία το απλό ρήμα είναι συνήθως πιο σαφές.

Παραδείγματα

• Die Regierung hat gestern eine wichtige Entscheidung getroffen. — Η κυβέρνηση πήρε χθες μια σημαντική απόφαση.
• Das neue Gesetz tritt am 1. Januar in Kraft. — Ο νέος νόμος τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου.
• In ihrer Rede brachte sie ihre Zweifel deutlich zum Ausdruck. — Στην ομιλία της εξέφρασε καθαρά τις αμφιβολίες της.
• Niemand stellt seine fachliche Kompetenz in Frage. — Κανείς δε θέτει υπό αμφισβήτηση την επαγγελματική του επάρκεια.
• Bitte nehmen Sie Rücksicht auf die anderen Gäste. — Παρακαλώ, δείξτε σεβασμό στους άλλους επισκέπτες.
• Wir nehmen Bezug auf Ihr Schreiben vom 3. Mai. — Αναφερόμαστε στην επιστολή σας της 3ης Μαΐου.
• Viele Familien nehmen die kostenlose Beratung in Anspruch. — Πολλές οικογένειες κάνουν χρήση της δωρεάν συμβουλευτικής.
• Erst nach dem Gespräch geriet die Sache in Bewegung. — Μόνο μετά τη συζήτηση το θέμα μπήκε σε κίνηση.
• Am Bahnhof nahmen wir Abschied von unseren Gastgebern. — Στον σταθμό αποχαιρετήσαμε τους οικοδεσπότες μας.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Die Regierung hat eine Entscheidung gemacht. → ✅ Die Regierung hat eine Entscheidung getroffen. — το ρήμα είναι παγιωμένο και δεν επιλέγεται από τη σημασία· το Entscheidung πάει με treffen.
• ❌ Das Gesetz tritt in die Kraft. → ✅ Das Gesetz tritt in Kraft. — μετά το in αυτό το ουσιαστικό μένει χωρίς άρθρο.
• ❌ Die Unterlagen stehen Ihnen zu Verfügung. → ✅ Die Unterlagen stehen Ihnen zur Verfügung. — το zur (zu + der) ανήκει στον παγιωμένο τύπο· ούτε σκέτο ουσιαστικό ούτε zu der Verfügung γίνεται εδώ.
• ❌ Wir stehen Ihnen gern einen Raum zur Verfügung. → ✅ Wir stellen Ihnen gern einen Raum zur Verfügung. — stellen = κάποιος διαθέτει κάτι (άμεσο αντικείμενο σε Akkusativ)· stehen = κάτι είναι διαθέσιμο σε κάποιον (χωρίς Akkusativ).
• ❌ Das Thema kam zur Sprache nicht. → ✅ Das Thema kam nicht zur Sprache. — το ονοματικό μέρος κλείνει την παρένθεση, άρα το nicht μπαίνει μπροστά του.