Παθητική φωνή κατάστασης (Zustandspassiv) και παθητική με τροπικά ρήματα στα γερμανικά

Κανόνας

Το sein + Partizip II (μετοχή παρακειμένου) ονομάζει το αποτέλεσμα μιας ενέργειας· το werden + Partizip II την ίδια την ενέργεια. Die Tür wird geöffnet είναι η διαδικασία — κάποιος ανοίγει την πόρτα (παθητική φωνή ενέργειας, Vorgangspassiv). Die Tür ist geöffnet είναι η κατάσταση που ακολουθεί — η παθητική φωνή κατάστασης (Zustandspassiv).

Βοήθεια: το ελληνικό «η πόρτα είναι κλειδωμένη» (είμαι + μετοχή) αντιστοιχεί στο Zustandspassiv. Παγίδα: η ελληνική παθητική σχηματίζεται συνήθως με κατάληξη (-μαι: «επισκευάστηκε»)· η γερμανική θέλει werden + μετοχή.

Χρόνοι. Στην πράξη δύο: Präsens (ενεστώτας) ist geöffnet και Präteritum (≈ ο παρελθοντικός χρόνος του γραπτού λόγου) war geöffnet· το ist geöffnet gewesen είναι ασυνήθιστο, και για άλλους χρόνους χρησιμοποιείται η παθητική ενέργειας. Προσοχή στο worden: Die Tür war geöffnet είναι κατάσταση, Die Tür war geöffnet worden ο Plusquamperfekt (υπερσυντέλικος) της παθητικής ενέργειας. Η μετοχή ως κατηγορούμενο μένει χωρίς κατάληξη.

Χρειάζεσαι μεταβατικό ρήμα που αφήνει μόνιμο αποτέλεσμα στο αντικείμενο: öffnen, schließen, abschließen, reparieren, decken, packen, besetzen, verletzen, ausschalten, sperren. Τα loben, sehen, fragen, lieben δεν αφήνουν κατάσταση, άρα δεν έχουν Zustandspassiv· τα αμετάβατα δεν έχουν ούτε αυτό ούτε προσωπική παθητική. Το sein + Partizip II δεν είναι αυτόματα Zustandspassiv: με ρήματα που σχηματίζουν τον Perfekt (≈ ο παρελθοντικός χρόνος του προφορικού λόγου) με sein είναι απλώς Perfekt (Die Gäste sind angekommen), και πολλές μετοχές είναι πια απλά επίθετα (Ich bin verliebt/verrückt). Το ποιητικό αίτιο (ο δράστης) συνήθως λείπει· αν ειπωθεί, μπαίνει με von + Dativ.

Παθητική με τροπικά ρήματα (Modalverben). Σχήμα: τροπικό + Partizip II + werden· τον χρόνο τον δείχνει το τροπικό: muss repariert werden → musste repariert werden → hat repariert werden müssen. Ο Perfekt παίρνει haben, και το τροπικό μένει απαρέμφατο (διπλό απαρέμφατο), όχι gemusst. Στη δευτερεύουσα το κλιτό ρήμα πάει τελευταίο (…, weil das Auto repariert werden muss), αλλά το διπλό απαρέμφατο το τραβά μπροστά: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. Συνήθως προτιμάται ο Präteritum· ο Perfekt είναι σπάνιος αλλά σωστός.

Υποκατάστατα της παθητικής (Passiversatz), χωρίς werden: man + ενεργητική· sich lassen + απαρέμφατο και επίθετα σε -bar για «μπορεί να γίνει»· sein + zu + απαρέμφατο κυρίως για «πρέπει να γίνει» (με leicht, schwer, kaum σημαίνει «μπορεί»). Στα χωριζόμενα ρήματα το zu μπαίνει ανάμεσα σε πρόθημα και θέμα: abzugeben.

Παραδείγματα

• Der Supermarkt ist bis 22 Uhr geöffnet. — Το σούπερ μάρκετ είναι ανοιχτό ως τις 10 το βράδυ.
• Um 8 Uhr wird das Museum geöffnet, ab 8 Uhr ist es geöffnet. — Στις 8 ανοίγουν το μουσείο· από τις 8 είναι ανοιχτό.
• Als wir ankamen, war der Tisch schon gedeckt. — Όταν φτάσαμε, το τραπέζι ήταν ήδη στρωμένο.
• Die Straße war von der Polizei gesperrt. — Ο δρόμος ήταν αποκλεισμένος από την αστυνομία.
• Alle Plätze waren an diesem Abend besetzt. — Όλες οι θέσεις ήταν πιασμένες εκείνο το βράδυ.
• Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — Το έντυπο πρέπει να συμπληρωθεί ως την Παρασκευή.
• Der Motor musste komplett ausgetauscht werden. — Η μηχανή έπρεπε να αντικατασταθεί ολόκληρη.
• Der Vertrag hat noch einmal geprüft werden müssen. — Το συμβόλαιο χρειάστηκε να ελεγχθεί ξανά.
• Er sagt, dass das Formular heute noch ausgefüllt werden muss. — Λέει ότι το έντυπο πρέπει να συμπληρωθεί σήμερα κιόλας.
• Das Problem lässt sich in zehn Minuten lösen. — Το πρόβλημα μπορεί να λυθεί σε δέκα λεπτά.
• Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — Οι αιτήσεις πρέπει να κατατεθούν ως τη Δευτέρα.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Der Sänger ist von allen gelobt. → ✅ Der Sänger wird von allen gelobt. — το loben δεν αφήνει κατάσταση· μένει μόνο η παθητική με werden.
• ❌ Die Gäste sind angekommen worden. → ✅ Die Gäste sind angekommen. — το ankommen δεν έχει παθητική· το sein + Partizip II είναι ο Perfekt του.
• ❌ Das Auto hat repariert werden gemusst. → ✅ Das Auto hat repariert werden müssen. — στον Perfekt το τροπικό είναι απαρέμφατο, όχι μετοχή.
• ❌ …, weil das Auto repariert werden müssen hat. → ✅ …, weil das Auto hat repariert werden müssen. — το διπλό απαρέμφατο σπρώχνει το κλιτό ρήμα μπροστά από τα απαρέμφατα.
• ❌ Die Anträge sind bis Montag abgeben. → ✅ Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — η δομή θέλει zu, ανάμεσα σε πρόθημα και θέμα στα χωριζόμενα ρήματα.