Ο Plusquamperfekt στα γερμανικά: hatte/war + μετοχή παρακειμένου (Partizip II)

Κανόνας

Ο Plusquamperfekt (≈ υπερσυντέλικος) είναι το παρελθόν πριν από το παρελθόν: δείχνει το προγενέστερο από δύο γεγονότα του παρελθόντος. Σχηματίζεται με hatte ή war — τον Präteritum των haben και sein — και τη μετοχή παρακειμένου (Partizip II) στο τέλος της πρότασης: Ich hatte den Schlüssel vergessen.

Το βοηθητικό είναι απλώς αυτό που παίρνει το ρήμα στον Perfekt: ich habe gearbeitet → ich hatte gearbeitet, ich bin gefahren → ich war gefahren. Το war μπαίνει με κίνηση από το Α στο Β (gehen, kommen, fahren), με αλλαγή κατάστασης (einschlafen, aufstehen, passieren) και με τα sein, bleiben, werden· το hatte με όλα τα άλλα, μαζί και σχεδόν κάθε ρήμα με άμεσο αντικείμενο (Akkusativ) και όλα τα αυτοπαθή ρήματα. Και η μετοχή είναι ίδια με του Perfekt.

Ο χρόνος αυτός χρειάζεται ένα δεύτερο, μεταγενέστερο σημείο στο παρελθόν, στην ίδια πρόταση ή στο κείμενο γύρω της. Για ένα μεμονωμένο γεγονός χρησιμοποίησε τον Perfekt (στην κουβέντα) ή τον Präteritum (στη γραπτή αφήγηση).

Ο ελληνικός υπερσυντέλικος («είχα ξεχάσει») μοιάζει, όμως στο «Αφού φάγαμε, πήγαμε βόλτα» τα ελληνικά αρκούνται στον αόριστο, ενώ τα γερμανικά θέλουν Plusquamperfekt: Nachdem wir gegessen hatten, ….

Ακολουθία των χρόνων. Το nachdem εισάγει το προγενέστερο γεγονός: όταν η κύρια πρόταση είναι στο παρελθόν, η πρόταση με nachdem παίρνει Plusquamperfekt και η κύρια Präteritum — ή Perfekt στον προφορικό λόγο: Nachdem er gegessen hatte, ging er spazieren. Τα bevor και als λειτουργούν αντίστροφα: εισάγουν το μεταγενέστερο γεγονός και μένουν σε Präteritum, ενώ ο Plusquamperfekt πηγαίνει στην κύρια πρόταση: Als wir ankamen, hatte der Film schon angefangen. Στο συνεχές κείμενο αρκούν και επιρρήματα όπως schon, vorher, zuvor.

Σειρά των λέξεων. Στην κύρια πρόταση το hatte/war στέκεται στη 2η θέση και η μετοχή κλείνει την πρόταση (ρηματική παρένθεση, Verbklammer). Μετά από δευτερεύουσα που προηγείται, το κλιτό ρήμα ακολουθεί αμέσως το κόμμα. Στη δευτερεύουσα πρόταση όλο το ρηματικό σύνολο πάει στο τέλος και το hatte/war μπαίνει μετά τη μετοχή: …, nachdem er das Formular ausgefüllt hatte.

Πρόσεξε το Umlaut: hatte = γεγονός, hätte = Konjunktiv II, κάτι μη πραγματικό.

Παραδείγματα

• Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren. — Αφού είχαμε φάει, πήγαμε βόλτα.
• Ich hatte meinen Schlüssel im Büro vergessen und kam nicht in die Wohnung. — Είχα ξεχάσει το κλειδί μου στο γραφείο και δεν μπορούσα να μπω σπίτι.
• Als der Film anfing, war Paul schon eingeschlafen. — Όταν άρχισε η ταινία, ο Πάουλ είχε ήδη αποκοιμηθεί.
• Der Zug war schon abgefahren, als wir am Bahnhof ankamen. — Το τρένο είχε ήδη φύγει όταν φτάσαμε στον σταθμό.
• Sie hatte die Tickets im Internet gekauft, deshalb mussten wir nicht warten. — Είχε αγοράσει τα εισιτήρια στο διαδίκτυο, γι' αυτό δε χρειάστηκε να περιμένουμε.
• Nachdem er die Prüfung bestanden hatte, hat er groß gefeiert. — Αφού είχε περάσει τις εξετάσεις, έκανε μεγάλο γλέντι.
• Nachdem die Gäste gegangen waren, räumte sie die Küche auf. — Αφού είχαν φύγει οι καλεσμένοι, συγύρισε την κουζίνα.
• Ich hatte den Film schon zweimal gesehen, deshalb blieb ich zu Hause. — Είχα δει ήδη δύο φορές την ταινία, γι' αυτό έμεινα σπίτι.
• Bevor sie die neue Stelle bekam, war sie schon nach Berlin gezogen. — Πριν πάρει τη νέα θέση, είχε ήδη μετακομίσει στο Βερολίνο.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Nachdem wir gegessen haben, gingen wir spazieren. → ✅ Nachdem wir gegessen hatten, gingen wir spazieren. — με κύρια πρόταση στο παρελθόν, η πρόταση με nachdem θέλει Plusquamperfekt, όχι Perfekt.
• ❌ Nachdem sie angekommen hatte, rief sie ihre Mutter an. → ✅ Nachdem sie angekommen war, rief sie ihre Mutter an. — το ankommen σχηματίζει τον Perfekt με sein, άρα war.
• ❌ Er war den Brief geschrieben. → ✅ Er hatte den Brief geschrieben. — το schreiben έχει άμεσο αντικείμενο και παίρνει haben, άρα hatte.
• ❌ …, nachdem er das Formular hatte ausgefüllt. → ✅ …, nachdem er das Formular ausgefüllt hatte. — σε δευτερεύουσα πρόταση το hatte/war μπαίνει τελευταίο, μετά τη μετοχή.
• ❌ Nachdem ich gegessen hätte, ging ich los. → ✅ Nachdem ich gegessen hatte, ging ich los. — το hätte είναι Konjunktiv II (κάτι μη πραγματικό)· ένα πραγματικό προγενέστερο γεγονός θέλει hatte.