Η δοτική (Dativ) στα γερμανικά: άρθρα, αντωνυμίες και πότε χρησιμοποιείται

Κανόνας

Η δοτική (Dativ) είναι η πτώση του αποδέκτη: δείχνει το πρόσωπο (ή το πράγμα) στο οποίο δίνουμε, λέμε ή κάνουμε κάτι. Τη βρίσκεις με την ερώτηση Wem? (σε ποιον;), ενώ η αιτιατική (Akkusativ) απαντά στο Wen? / Was? (ποιον; / τι;).

Τα ελληνικά δεν έχουν δοτική, άρα η πτώση αυτή είναι καινούρια. Προσοχή: ο γερμανικός Dativ δεν είναι η ελληνική γενική — στη γενική αντιστοιχεί ο γερμανικός Genitiv. Το ελληνικό έμμεσο αντικείμενο εκφράζεται με γενική ή με σε + αιτιατική («του δίνω», «δίνω στο παιδί»)· στα γερμανικά και τα δύο γίνονται δοτική: dem Kind.

Τέσσερις περιπτώσεις θέλουν δοτική:

• Έμμεσο αντικείμενο (αποδέκτης) με ρήματα όπως geben, schenken, zeigen, erklären: Ich schicke meinem Chef eine E-Mail.
• Ρήματα με δοτική: helfen, danken, gefallen, gehören, folgen, antworten, gratulieren, passen, schmecken, glauben, begegnen, zuhören. Το πρόσωπο μπαίνει σε δοτική· το glauben μπορεί να προσθέσει και ένα πράγμα σε αιτιατική: Ich glaube dir das nicht. Πρόσεξε: «βοηθάω τον πατέρα μου» έχει αιτιατική στα ελληνικά, αλλά Ich helfe meinem Vater.
• Προθέσεις με δοτική: aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber. Οι ελληνικές προθέσεις παίρνουν αιτιατική («με τον πατέρα»)· οι γερμανικές ορίζουν οι ίδιες την πτώση: mit dem Vater.
• Δίπτωτες προθέσεις (in, an, auf, unter, über …), όταν απαντούν στο Wo?: Das Buch liegt auf dem Tisch.

Δύο τεχνικά σημεία. Τα άρθρα και τα κτητικά αλλάζουν κατάληξη (δες τον πίνακα), και τα ουσιαστικά στον πληθυντικό παίρνουν -n στη δοτική, εκτός αν ο πληθυντικός τελειώνει ήδη σε -n ή -s: die Kinder → mit den Kindern, αλλά die Autos → mit den Autos. Τα ασθενή ουσιαστικά (n-Deklination), όπως der Nachbar, der Student, der Kollege, παίρνουν -(e)n σε όλες τις πτώσεις εκτός από την ονομαστική (Nominativ): dem Nachbarn, dem Studenten.

Σειρά των λέξεων: με δύο ουσιαστικά-αντικείμενα πρώτα η δοτική (Ich gebe dem Kind den Ball). Η αντωνυμία μπαίνει κατά κανόνα μπροστά από το ουσιαστικό (Ich gebe ihm den Ball), και αν και τα δύο αντικείμενα είναι αντωνυμίες, πρώτα η αιτιατική (Ich gebe es ihm) — ανάποδα από το ελληνικό «του το δίνω».

Παραδείγματα

• Ich schenke meiner Schwester ein Buch. — Χαρίζω ένα βιβλίο στην αδελφή μου.
• Der Film gefällt den Kindern. — Η ταινία αρέσει στα παιδιά.
• Kannst du mir bitte helfen? — Μπορείς να με βοηθήσεις, σε παρακαλώ;
• Das Auto gehört meinem Onkel. — Το αυτοκίνητο ανήκει στον θείο μου.
• Ich habe dem Nachbarn die Post gebracht. — Πήγα την αλληλογραφία στον γείτονα.
• Wir fahren mit dem Bus zum Bahnhof. — Πηγαίνουμε με το λεωφορείο στον σταθμό.
• Nach dem Kurs gehe ich zu einem Freund. — Μετά το μάθημα πηγαίνω σε έναν φίλο.
• Sie wohnt seit einem Jahr bei ihren Eltern. — Μένει εδώ και έναν χρόνο στους γονείς της.
• Ich habe es ihm schon gegeben. — Του το έδωσα ήδη.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Das Buch gehört meinen Bruder. → ✅ Das Buch gehört meinem Bruder. — το gehören θέλει δοτική· το meinen Bruder είναι αιτιατική.
• ❌ Ich spiele mit den Kinder. → ✅ Ich spiele mit den Kindern. — στη δοτική πληθυντικού το ουσιαστικό παίρνει -n.
• ❌ Ich fahre mit meine Freundin. → ✅ Ich fahre mit meiner Freundin. — το mit παίρνει δοτική, άρα meine → meiner· το ελληνικό «με» + αιτιατική εδώ παρασύρει.
• ❌ Ich gebe meiner Mutter es. → ✅ Ich gebe es meiner Mutter. — η αντωνυμία-αντικείμενο μπαίνει μπροστά από το ουσιαστικό-αντικείμενο.
• ❌ Ich bin in die Küche. → ✅ Ich bin in der Küche. — για θέση (wo?) δοτική· αιτιατική μόνο για κατεύθυνση (wohin?). Στα ελληνικά και τα δύο είναι «στην κουζίνα».

Σχετικά θέματα

Σύγκρινε τις καταλήξεις με την αιτιατική, και δες τις δίπτωτες προθέσεις (Wechselpräpositionen) αν δεν είσαι σίγουρος αν λέγεται in dem Kino ή in das Kino.