Przysłówki spójnikowe (deshalb, trotzdem, außerdem): pozycja i szyk zdania
deshalb, trotzdem, außerdem to przysłówki, nie spójniki: na pozycji 1 czasownik stoi jako drugi, a podmiot dopiero po nim.
Reguła
Przysłówki spójnikowe (Konjunktionaladverbien), takie jak deshalb, trotzdem, außerdem, dann, sonst, łączą zdanie z tym, co zostało powiedziane wcześniej — ale są przysłówkami, a nie spójnikami. Z tego jednego faktu wynika cały szyk: przysłówek jest pełnoprawną częścią zdania i zajmuje w nim miejsce, a spójnik nie.
Możliwe są dwa ustawienia:
- Pozycja 1 (miejsce przed czasownikiem). Przysłówek ją zajmuje, czasownik osobowy stoi na pozycji 2, a podmiot przesuwa się za czasownik (szyk przestawny): Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.
- Pole środkowe (miejsce za czasownikiem osobowym). Zdanie zaczyna się normalnie od podmiotu, a przysłówek stoi wcześnie — zaraz za czasownikiem i za zaimkami: Ich bleibe deshalb zu Hause. Na koniec zdania go nie odsuwamy.
Warto zestawić trzy typy łączników. Spójnik współrzędny (und, aber, oder, denn, sondern) stoi na pozycji 0 i niczego nie zmienia; przysłówek spójnikowy zajmuje pozycję 1 i dlatego wymusza szyk przestawny; spójnik podrzędny (weil, obwohl) wprowadza zdanie podrzędne z czasownikiem osobowym na końcu. Na jedno połączenie zwykle wystarczy jeden łącznik: po wysuniętym zdaniu z weil pozycja 1 jest już zajęta, więc deshalb nie może tam stanąć.
Znaczeniowo grupa dzieli się na pięć części: przyczynowo-skutkowa (deshalb, deswegen, darum, daher, folglich, also — skutek), przyzwalająco-przeciwstawna (trotzdem, dennoch, allerdings, jedoch, stattdessen — kontrast, ograniczenie, zastąpienie), dołączająca (außerdem), czasowa (dann, danach) i warunkowa (sonst — co się stanie, jeśli warunek nie zostanie spełniony).
Interpunkcja: obie części to pełne zdania główne, więc oddziela je przecinek, średnik albo kropka — sam przysłówek nie zastępuje znaku. Dwie uwagi na koniec: jedoch może — jak aber — stać także przed podmiotem, bez szyku przestawnego (…, jedoch er kam nicht), niemieckie also znaczy tu „a więc“, a nie „także“; polskie odpowiedniki (dlatego, mimo to) nie zmieniają szyku, więc w niemieckim trzeba to zrobić świadomie.
Przykłady
- Der Bus fährt heute nicht, deshalb nehme ich das Fahrrad. — Autobus dzisiaj nie jeździ, dlatego biorę rower.
- Das Wetter war schlecht, trotzdem sind wir spazieren gegangen. — Pogoda była zła, mimo to poszliśmy na spacer.
- Die Wohnung ist teuer, außerdem ist sie zu klein. — Mieszkanie jest drogie, a poza tym za małe.
- Zuerst räume ich die Küche auf, danach mache ich die Wäsche. — Najpierw sprzątam kuchnię, potem robię pranie.
- Beeil dich, sonst verpassen wir den Zug. — Pospiesz się, bo inaczej spóźnimy się na pociąg.
- Ich habe deine Nachricht gelesen, allerdings hatte ich keine Zeit zu antworten. — Przeczytałem twoją wiadomość, tyle że nie miałem czasu odpisać.
- Der Laden war geschlossen, also sind wir ins Café gegangen. — Sklep był zamknięty, a więc poszliśmy do kawiarni.
- Wir fahren nicht mit dem Auto, stattdessen nehmen wir den Zug. — Nie jedziemy samochodem, zamiast tego weźmiemy pociąg.
- Ich bin erkältet; ich bleibe deshalb heute im Homeoffice. — Jestem przeziębiony, dlatego pracuję dziś z domu.
Tabela
| Grupa | Przysłówki | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|---|
| przyczynowo-skutkowa | deshalb, deswegen, darum, daher, folglich, also | skutek tego, co powiedziano wcześniej | Es hat geschneit, deshalb fahren keine Busse. |
| przyzwalająco-przeciwstawna | trotzdem, dennoch, allerdings, jedoch, stattdessen | kontrast, ograniczenie, zastąpienie | Es hat geschneit, trotzdem fahren die Busse. |
| dołączająca | außerdem | dodatkowy argument | Der Zug ist teuer, außerdem ist er langsam. |
| czasowa | dann, danach | kolejny krok | Ich frühstücke, dann fahre ich ins Büro. |
| warunkowa | sonst | skutek niespełnienia warunku | Nimm einen Schirm, sonst wirst du nass. |
| Typ | Przykłady | Pozycja łącznika | Miejsce czasownika | Przykład |
|---|---|---|---|---|
| spójnik współrzędny | und, aber, oder, denn, sondern | pozycja 0 (nie liczy się) | podmiot na pozycji 1, czasownik na 2 | Ich bleibe zu Hause, denn ich bin krank. |
| przysłówek spójnikowy | deshalb, trotzdem, außerdem, dann, sonst | pozycja 1 — albo pole środkowe | czasownik na pozycji 2, podmiot za nim | Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. |
| spójnik podrzędny | weil, obwohl, wenn, dass | wprowadza zdanie podrzędne | czasownik osobowy na końcu | Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin. |
Typowe błędy
- ❌ Ich bin krank, deshalb ich bleibe zu Hause. → ✅ Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. — deshalb zajmuje pozycję 1, więc czasownik osobowy stoi na drugim miejscu, a podmiot dopiero po nim.
- ❌ Der Zug ist teuer, außerdem er langsam ist. → ✅ Der Zug ist teuer, außerdem ist er langsam. — przysłówek spójnikowy nie otwiera zdania podrzędnego, więc czasownik nie idzie na koniec; robią to tylko spójniki podrzędne, np. obwohl i weil.
- ❌ Weil ich krank bin, deshalb bleibe ich zu Hause. → ✅ Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause. — wysunięte zdanie podrzędne zajmuje już pozycję 1 i podaje już przyczynę.
- ❌ Ich bleibe zu Hause deshalb. → ✅ Ich bleibe deshalb zu Hause. — w polu środkowym łącznik stoi wcześnie, zaraz za czasownikiem, a nie na końcu zdania.
- ❌ Ich bin krank deshalb bleibe ich zu Hause. → ✅ Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. — dwa zdania główne wymagają przecinka; średnik albo kropka też są poprawne, ale sam przysłówek nie wystarczy.
Powiązane tematy
Tę grupę najlepiej ćwiczyć w zestawieniu z dwoma sąsiednimi rozdziałami: ze spójnikami, które nie ruszają szyku, i ze spójnikami wprowadzającymi zdanie podrzędne, które wysyłają czasownik na koniec.
Najczęstsze pytania
Dlaczego mówimy „deshalb bleibe ich“, a nie „deshalb ich bleibe“?
Bo deshalb jest przysłówkiem i zajmuje pierwszą pozycję w zdaniu. Czasownik w formie osobowej zostaje na drugiej pozycji, więc podmiot przesuwa się za niego. Tak samo działają trotzdem, außerdem, dann, sonst i pozostałe wyrazy z tej grupy.
Czym różni się deshalb od weil, a trotzdem od obwohl?
weil i obwohl to spójniki podrzędne: wprowadzają zdanie podrzędne z przyczyną albo z okolicznością przyzwolenia i wysyłają czasownik osobowy na koniec. deshalb i trotzdem to przysłówki w zdaniu głównym i wprowadzają skutek albo kontrast. Nie da się użyć obu na pozycji 1 zdania głównego; w polu środkowym przysłówek może zostać: Obwohl es regnet, gehen wir trotzdem spazieren.
Czy taki wyraz musi stać na początku zdania?
Nie. Może też stać w polu środkowym, wcześnie — zaraz po czasowniku osobowym i po zaimkach: Ich bleibe deshalb zu Hause. Wtedy podmiot zostaje na pierwszej pozycji i nie ma szyku przestawnego. Nie stawiamy go natomiast na końcu zdania.
Przecinek, średnik czy kropka przed deshalb?
Wszystkie trzy warianty są poprawne, bo obie części to pełne zdania główne: Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause. / Ich bin krank. Deshalb bleibe ich zu Hause. Błędem jest tylko pominięcie znaku interpunkcyjnego.
deshalb, deswegen, darum, daher — czy jest między nimi różnica?
W znaczeniu są wymienne. deshalb jest neutralne, deswegen i darum brzmią bardziej potocznie, daher i folglich bardziej oficjalnie, a also wprowadza wniosek. Uwaga: niemieckie also znaczy „a więc“, a nie „także“.