Odmiana czasownika w Präsens: końcówki i zmiana samogłoski

Reguła

Niemieckie czasowniki odmieniamy przez końcówki. Od bezokolicznika odcinamy -en (a w sammeln, ändern, tun samo -n) i do powstałego tematu dodajemy końcówkę osobową: mach-en → ich mache, du machst, er macht, wir machen, ihr macht, sie/Sie machen. Formy dla wir, sie i Sie są takie same jak bezokolicznik — jedyny wyjątek to sein — więc do zapamiętania zostają właściwie cztery.

Trzy reguły ortograficzne pilnują, żeby formy dały się wymówić:

• Tematy zakończone na -d lub -t oraz na spółgłoskę + -m/-n (arbeiten, warten, finden, antworten, atmen, rechnen, öffnen) dostają dodatkowe -e-: du arbeitest, er arbeitet, ihr arbeitet. Są dwa wyjątki: nie wstawiamy -e-, gdy przed -m/-n stoi l, r albo h (lernen → du lernst, wohnen → du wohnst, filmen → du filmst), ani w czasownikach mocnych ze zmianą samogłoski (halten → du hältst, er hält; raten → du rätst, er rät).
• Tematy zakończone na -s, -ß, -z, -x (reisen, heißen, tanzen, sitzen, putzen, mixen) skracają końcówkę drugiej osoby do -t, przez co formy du i er są identyczne: du heißt / er heißt.
• Bezokoliczniki na -eln (sammeln, lächeln) gubią w formie ich samogłoskę e z tematu: ich sammle, ich lächle. Bezokoliczniki na -ern (ändern, wandern) ją zachowują: ich ändere, ich wandere (krótkie ich ändre to forma poboczna).

Druga rzecz to zmiana samogłoski tematu w czasownikach mocnych. Zachodzi ona wyłącznie w formach du i er/sie/es, nigdy przy ich, wir, ihr ani sie/Sie:

• a → ä: fahren, schlafen, tragen, fallen, halten (du hältst, er hält), raten (du rätst, er rät)
• au → äu: laufen (du läufst, er läuft)
• e → i: sprechen, helfen, essen (du isst), geben (du gibst), treffen, nehmen (du nimmst, er nimmt)
• e → ie: sehen, lesen (du liest), empfehlen

Po samym bezokoliczniku nie poznasz, czy dany czasownik zmienia samogłoskę — ucz się więc formy du razem z bezokolicznikiem. Własne wzory mają sein, haben, werden i möchten oraz czasowniki modalne; z kolei w czasownikach rozdzielnie złożonych przedrostek wędruje na koniec zdania, a odmieniona część zostaje na drugim miejscu.

Präsens wyraża wiele treści: teraźniejszość, czynności powtarzalne, fakty ogólne, a wraz z określeniem czasu również przyszłość. Stoi też po przyimku seit, gdy czynność zaczęła się wcześniej i nadal trwa.

Przykłady

• Ich lerne jeden Tag zwanzig neue Wörter. — Uczę się codziennie dwudziestu nowych słówek.
• Arbeitest du auch am Wochenende? — Pracujesz też w weekend?
• Er fährt jeden Morgen mit dem Rad ins Büro. — Codziennie rano jeździ do biura rowerem.
• Was liest du gerade? — Co teraz czytasz?
• Wir sprechen zu Hause nur Deutsch. — W domu mówimy tylko po niemiecku.
• Ihr wartet schon eine halbe Stunde. — Czekacie już pół godziny.
• Wie heißt deine Schwester? — Jak ma na imię twoja siostra?
• Sie sammelt alte Postkarten. — Ona zbiera stare pocztówki.
• Morgen beginnt der Kurs um neun Uhr. — Jutro kurs zaczyna się o dziewiątej.
• Ich wohne seit zwei Jahren in Hamburg. — Mieszkam w Hamburgu od dwóch lat.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Du arbeitst heute lange. → ✅ Du arbeitest heute lange. — po temacie na -d lub -t przed końcówką wstawiamy dodatkowe -e-.
• ❌ Er sprecht sehr schnell. → ✅ Er spricht sehr schnell. — sprechen to czasownik mocny, więc w formie er e przechodzi w i.
• ❌ Wie heißst du? → ✅ Wie heißt du? — po -s, -ß, -z, -x końcówka drugiej osoby skraca się do -t.
• ❌ Ihr fährt nach Wien. → ✅ Ihr fahrt nach Wien. — zmiana samogłoski dotyczy tylko form du i er/sie/es; ihr zachowuje zwykły temat.
• ❌ Ich habe seit zwei Jahren in Hamburg gewohnt. → ✅ Ich wohne seit zwei Jahren in Hamburg. — czynność, która wciąż trwa, wyrażamy po seit w Präsens, nie w czasie Perfekt.

Powiązane tematy

Końcówek najlepiej uczyć się razem z zaimkami osobowymi — to one nazywają sześć form odmiany. Kolejny krok to czasowniki o własnym wzorze: sein, haben i möchten, czasowniki modalne oraz rozdzielnie złożone. O tym, gdzie dokładnie stoi odmieniony czasownik, mówi rozdział o szyku zdania.