Zustandspassiv (strona bierna stanu) i strona bierna z modalnymi

Reguła

sein + Partizip II nazywa rezultat czynności, a werden + Partizip II samą czynność. Die Tür wird geöffnet to proces — ktoś właśnie otwiera drzwi. Die Tür ist geöffnet to stan, który po nim następuje; ta forma nazywa się Zustandspassiv (strona bierna stanu).

Używa się jej w dwóch czasach: Präsens ist geöffnet i Präteritum war geöffnet. Dłuższe formy w rodzaju ist geöffnet gewesen są nietypowe; gdy potrzebny jest inny czas, Niemcy wracają do strony biernej procesu. O znaczeniu decyduje jedno słowo: Die Tür war geöffnet opisuje stan w danym momencie, a Die Tür war geöffnet worden to Plusquamperfekt strony biernej procesu — otwieranie zdarzyło się wcześniej. Imiesłów stoi tu w orzeczeniu (nie przed rzeczownikiem), więc nigdy nie dostaje końcówki przymiotnikowej.

Nie każdy czasownik na to pozwala. Potrzebny jest czasownik przechodni, którego czynność zostawia na dopełnieniu trwały rezultat: öffnen, schließen, abschließen, reparieren, decken, packen, besetzen, verletzen, ausschalten, sperren. Czasowniki takie jak loben, sehen, fragen czy lieben nie zostawiają na dopełnieniu żadnego śladu, więc nie mają strony biernej stanu. Odwrotnie też: sein + Partizip II to nie zawsze Zustandspassiv — przy czasownikach tworzących Perfekt z sein jest to zwykły Perfekt (Die Gäste sind angekommen), a wiele imiesłowów to dziś zwykłe przymiotniki (Ich bin müde/verliebt). Wykonawcy zwykle się nie podaje, bo liczy się rezultat; jeśli już, stoi on po von + Dativ (celownik).

Strona bierna z czasownikami modalnymi. Schemat to czasownik modalny + Partizip II + werden, a czas niesie modalny: muss repariert werden → musste repariert werden → hat repariert werden müssen. Perfekt tworzy się z haben, a modalny występuje jako bezokolicznik (podwójny bezokolicznik), nigdy jako gemusst. W zdaniu podrzędnym forma osobowa stoi zwykle na końcu (…, weil das Auto repariert werden muss), ale podwójny bezokolicznik wypycha ją do przodu: …, weil das Auto hat repariert werden müssen. W codziennym języku tę rolę przejmuje Präteritum.

Zamienniki strony biernej. Cztery konstrukcje mówią to samo bez werden: man + strona czynna; sich lassen + bezokolicznik oraz przymiotniki na -bar dla możliwości; sein + zu + bezokolicznik najczęściej dla konieczności (z leicht, schwer, kaum — dla możliwości). W czasownikach rozdzielnie złożonych zu stoi między przedrostkiem a tematem: abzugeben.

Przykłady

• Der Supermarkt ist bis 22 Uhr geöffnet. — Supermarket jest otwarty do 22.
• Um 8 Uhr wird das Museum geöffnet, ab 8 Uhr ist es geöffnet. — O 8 muzeum jest otwierane, a od 8 jest otwarte.
• Als wir ankamen, war der Tisch schon gedeckt. — Kiedy przyszliśmy, stół był już nakryty.
• Die Straße war von der Polizei gesperrt. — Ulica była zamknięta przez policję.
• Alle Plätze waren an diesem Abend besetzt. — Tego wieczoru wszystkie miejsca były zajęte.
• Das Formular muss bis Freitag ausgefüllt werden. — Formularz musi zostać wypełniony do piątku.
• Der Motor musste komplett ausgetauscht werden. — Silnik musiał zostać wymieniony w całości.
• Der Vertrag hat noch einmal geprüft werden müssen. — Umowa musiała zostać jeszcze raz sprawdzona.
• Er sagt, dass das Formular heute noch ausgefüllt werden muss. — Mówi, że formularz musi zostać wypełniony jeszcze dziś.
• Das Problem lässt sich in zehn Minuten lösen. — Problem da się rozwiązać w dziesięć minut.
• Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — Wnioski trzeba oddać do poniedziałku.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Der Sänger ist von allen gelobt. → ✅ Der Sänger wird von allen gelobt. — loben nie zostawia na dopełnieniu żadnego stanu, więc nie ma strony biernej stanu; możliwa jest tylko strona bierna procesu.
• ❌ Die Gäste sind angekommen worden. → ✅ Die Gäste sind angekommen. — ankommen nie tworzy strony biernej; sein + Partizip II to tutaj zwykły Perfekt.
• ❌ Das Auto hat repariert werden gemusst. → ✅ Das Auto hat repariert werden müssen. — w Perfekcie strony biernej z modalnym czasownik modalny stoi jako bezokolicznik, nie jako imiesłów.
• ❌ …, weil das Auto repariert werden müssen hat. → ✅ …, weil das Auto hat repariert werden müssen. — podwójny bezokolicznik przesuwa formę osobową przed całą grupę bezokoliczników.
• ❌ Die Anträge sind bis Montag abgeben. → ✅ Die Anträge sind bis Montag abzugeben. — ta konstrukcja wymaga zu, a w czasowniku rozdzielnie złożonym zu stoi między przedrostkiem a tematem.