Emrat e numërueshëm dhe të panumërueshëm në gjermanisht: viel apo viele?

Rregulla

Një emër gjerman është i numërueshëm kur mund të vësh një numër para tij: ka shumës dhe në njëjës merr ein/eine – ein Apfel – zwei Äpfel. Një emër është i panumërueshëm kur emërton një lëndë ose një ide abstrakte, që e mat në vend që ta numërosh: Milch, Wasser, Kaffee, Tee, Reis, Fleisch, Zucker, Salz, Mehl, Butter, Käse dhe Geld, Zeit, Musik, Glück, Arbeit.

Emrat e panumërueshëm zakonisht nuk kanë shumës dhe në kuptimin e përgjithshëm nuk marrin fare nyjë (Nullartikel, nyja zero): Ich trinke Milch. – Pi qumësht. Nyja kthehet në dy situata: die/der/das kur ke parasysh një sasi të caktuar (Die Milch im Kühlschrank ist alt), dhe ein/eine kur ke parasysh një porcion ose një lloj (ein Bier = një gotë birrë).

Fjalët e sasisë ndahen në dy grupe:

• me emra të panumërueshëm: viel, wenig, etwas, ein bisschen, wie viel
• me shumës të numërueshëm: viele, wenige, ein paar, wie viele

Në këtë pikë shqipja nuk të ndihmon, sepse shumë, pak dhe sa vlejnë për të dyja grupet (shumë kohë, shumë mollë). Para një emri të panumërueshëm viel dhe wenig nuk marrin mbaresë: viel Milch, por viele Äpfel. kein qëndron jashtë kësaj ndarjeje: shkon me të dy grupet dhe përshtatet me emrin – kein Geld, keine Zeit, keine Äpfel.

Për të numëruar një emër të panumërueshëm, vendos një fjalë mase ose ene drejtpërdrejt para tij. Këtu shqipja të ndihmon, sepse edhe ajo thotë një gotë ujë pa parafjalë: ein Glas Wasser, eine Tasse Kaffee, ein Kilo Reis – pa von. Pas një numri, njësitë mashkullore dhe asnjanëse mbeten në njëjës (zwei Glas Wasser, drei Stück Kuchen, 100 Gramm Käse, fünf Euro), ndërsa femëroret marrin shumësin (zwei Tassen Kaffee, drei Flaschen Milch). Të dyja format e Glas janë të sakta, por me kuptim të ndryshëm: zwei Glas Wasser tregon sasinë, zwei Gläser Wasser numëron gotat.

Grupet ndryshojnë nga gjuha në gjuhë. Gjermanishtja numëron eine Information – zwei Informationen, dhe die Möbel, die Nachrichten, die Hausaufgaben, die Ratschläge zakonisht janë në shumës – shumë prej tyre i numëron edhe shqipja (lajme, detyra, këshilla). Kurthi i vërtetë është në drejtimin tjetër: das Obst dhe das Gemüse janë të panumërueshëm në gjermanisht, ndërsa shqip zakonisht themi fruta, perime në shumës. Pra viel Obst, jo viele Obste.

Shembuj

• Ich kaufe einen Apfel und zwei Bananen. — Blej një mollë dhe dy banane.
• Ich trinke morgens Kaffee und abends Tee. — Në mëngjes pi kafe dhe në mbrëmje çaj.
• Die Milch im Kühlschrank ist alt. — Qumështi në frigorifer është i vjetër.
• Er hat viel Zeit, aber wenig Geld. — Ai ka shumë kohë, por pak para.
• Wir haben keine Eier und kein Mehl mehr. — Nuk kemi më as vezë, as miell.
• Wie viel Milch brauchst du für den Kuchen? — Sa qumësht të duhet për kekun?
• Wie viele Eier brauchst du für den Kuchen? — Sa vezë të duhen për kekun?
• Bitte ein Glas Wasser und zwei Tassen Kaffee! — Një gotë ujë dhe dy filxhanë kafe, ju lutem!
• Sie kauft ein Kilo Reis und hundert Gramm Käse. — Ajo blen një kilogram oriz dhe njëqind gramë djathë.
• Wir bestellen zwei Bier und zwei Stück Kuchen. — Porosisim dy birra dhe dy copë kek.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Ich kaufe eine Milch. → ✅ Ich kaufe Milch. — qumështi në përgjithësi nuk merr nyjë; eine Milch në të folur do të thotë një pako qumësht.
• ❌ Ich habe viele Zeit. → ✅ Ich habe viel Zeit. — viel nuk merr mbaresë para një emri të panumërueshëm; viele i përket shumësit të numërueshëm.
• ❌ Ich habe kein Zeit. → ✅ Ich habe keine Zeit. — kein ndjek gjininë e emrit: die Zeit → keine, das Geld → kein.
• ❌ Ich möchte ein Glas von Wasser. → ✅ Ich möchte ein Glas Wasser. — fjala e masës qëndron drejtpërdrejt para emrit, si shqip «një gotë ujë»; gjermanishtja këtu nuk ka von.
• ❌ Ich brauche zwei Kilos Reis. → ✅ Ich brauche zwei Kilo Reis. — njësitë mashkullore dhe asnjanëse mbeten në njëjës pas një numri, ndërsa femëroret marrin shumësin (zwei Tassen).