Foljet modale subjektive në gjermanisht: müssen, dürfte, könnte, sollen, wollen

Rregulla

Në përdorimin subjektiv foljet modale nuk tregojnë më çfarë mund ose duhet të bëjë dikush, por sa i sigurt është folësi ose nga vjen informacioni. Prova është parafrazimi: Ich bin sicher, dass … («jam i sigurt se …») ose Man sagt, dass … («thonë se …»).

• Shkalla e sigurisë: müssen = pothuajse siguri nga shenjat; dürfte (vetëm në Konjunktiv II: dürfte, dürften) = gjasë; können / könnte = mundësi e hapur; kann nicht = e përjashtuar. mögen = pranim në stil të lartë (Das mag ja stimmen, aber …). müsste dhe könnte janë format e zbutura të muss dhe kann.
• Burimi i informacionit, pa shkallë sigurie: sollen = e thonë të tjerët; wollen = e pretendon vetë kryefjala. Folësi nuk garanton për vërtetësinë.

Koha shprehet te paskajorja. E tashmja: folja modale + paskajore e thjeshtë (Er muss krank sein). E kaluara: modalja + Infinitiv Perfekt = Partizip II + haben ose sein (Er muss krank gewesen sein); ndihmësja është ajo e foljes kryesore (verpassen → verpasst haben) dhe del e fundit. Modalja mbetet në të tashme (në tregime edhe në Präteritum), jo në Perfekt: Er hat zum Arzt gehen müssen shpreh domosdoshmëri reale.

Një fjali mund të ketë dy kuptime: Er muss zu Hause sein = «duhet të rrijë në shtëpi» ose «me siguri është në shtëpi»; Er will Arzt sein = «dëshiron të jetë mjek» ose, zakonisht, «pretendon se është mjek». Shenja të kuptimit subjektiv: parafrazimi funksionon, pas foljes modale vjen folje gjendjeje ose Infinitiv Perfekt, kryefjala nuk mund të veprojë (Es muss geregnet haben), pjesëzat wohl, ja, doch.

Shqip duhet të jetë dhe mund të jetë kanë po këtë dykuptimësi; sollen ≈ thonë se / gjoja, wollen ≈ pretendon se. Habitorja (qenka) ngjan vetëm së largu, sepse nuk dallon sollen nga wollen.

Rendi është korniza foljore (Verbklammer): folja modale e zgjedhuar zë vendin e dytë, grupi i paskajores në fund, nicht dhe pjesëzat (wohl, bestimmt) para tij; në fjalinë e nënrenditur modalja del e fundit (…, weil sie den Zug verpasst haben muss). Alternativa pa dykuptimësi: sicher (müssen), wahrscheinlich (dürfte), vielleicht (könnte), angeblich (sollen), nach eigenen Angaben (wollen), si dhe Futur I me wohl (Er wird wohl krank sein).

Shembuj

• Er muss krank sein, denn er hustet seit Tagen. — Duhet të jetë i sëmurë, sepse kollitet prej ditësh.
• Sie muss den Zug verpasst haben, sonst wäre sie längst hier. — Duhet ta ketë humbur trenin, përndryshe do të ishte këtu prej kohësh.
• Das Paket dürfte morgen ankommen. — Pakoja ka gjasa të mbërrijë nesër.
• Der Fehler könnte im Vertrag stehen. — Gabimi mund të jetë në kontratë.
• Das kann nicht stimmen – die Rechnung geht nicht auf. — Kjo nuk mund të jetë e vërtetë – shifrat nuk përputhen.
• Das mag ja stimmen, aber es hilft uns im Moment nicht weiter. — Kjo mund të jetë e vërtetë, por për momentin nuk na ndihmon.
• Der Minister soll von den Zahlen nichts gewusst haben. — Thonë se ministri nuk ka ditur asgjë për shifrat.
• Sie will den Bericht schon vor Wochen abgeschickt haben. — Ajo pretendon se e ka dërguar raportin qysh para disa javësh.

Tabela

Gabime të shpeshta

• ❌ Er hat krank sein müssen (synohet: me siguri ishte i sëmurë). → ✅ Er muss krank gewesen sein. — gramatikisht e saktë, por shpreh domosdoshmëri reale; për hamendësim e kaluara shkon te paskajorja.
• ❌ Er darf um die fünfzig sein (synohet: ka gjasa). → ✅ Er dürfte um die fünfzig sein. — gramatikisht e saktë, por darf jep leje; si hamendësim dürfen ekziston vetëm si dürfte.
• ❌ Er soll nichts davon gewusst haben (synohet: kështu thotë ai vetë). → ✅ Er will nichts davon gewusst haben. — gramatikisht e saktë, por soll përcjell fjalët e të tjerëve; pretendimi i vetë kryefjalës kërkon wollen.
• ❌ Sie muss den Zug verpasst sein. → ✅ Sie muss den Zug verpasst haben. — Infinitiv Perfekt ruan ndihmësen e foljes kryesore (verpassen → haben).
• ❌ Das muss nicht stimmen (synohet: është e pamundur). → ✅ Das kann nicht stimmen. — gramatikisht e saktë, por muss nicht = «jo domosdoshmërisht»; përjashtimi kërkon kann nicht.