Konjunktiv I dhe ligjërata e zhdrejtë në gjermanisht: format, kohët, rendi
Ligjërata e zhdrejtë e shkruar: tema e paskajores + -e (er sage, er habe; sein: er sei); kur forma përputhet me dëftoren, hyn Konjunktiv II.
Rregulla
Konjunktiv I përcjell fjalët e dikujt tjetër pa garantuar për to – mënyra e lajmeve, raporteve dhe citimeve në ligjëratën e zhdrejtë (indirekte Rede).
Kurthi: shqipja e ruan mënyrën e fjalisë origjinale (tha se vjen), gjermanishtja e shkruar e ndërron (er sagt, er komme). Habitorja (qenka) nuk është mjet i ligjëratës së zhdrejtë: shpreh kryesisht habi ose dyshim.
Formimi: tema e paskajores (pa -en) + -e, -est, -e, -en, -et, -en: sagen → er sage, können → er könne. Foljet e forta e ruajnë zanoren e temës: er fährt → er fahre, er gibt → er gebe. Vetëm sein është i parregullt: ich sei, du sei(e)st, er sei, wir seien, ihr seiet, sie seien.
Përdoren format që dallohen nga dëftorja: veta e tretë njëjës, gjithë format e sein dhe veta e parë njëjës e foljeve modale e wissen (ich könne, ich wisse). Format e du dhe ihr (du habest) janë të vjetruara; aty hyn Konjunktiv II.
Zëvendësimi: kur Konjunktiv I = dëftore (wir haben, sie kommen) → Konjunktiv II (sie hätten, sie kämen); kur edhe ky = Präteritum (e kryera e thjeshtë), si te foljet e dobëta (sie arbeiteten) → würde + Infinitiv (sie würden arbeiten).
Kohët: e tashmja er arbeite; e shkuara habe/sei + Partizip II (er habe gearbeitet, er sei gekommen) për Perfekt, Präteritum dhe Plusquamperfekt, me ndihmësen e Perfektit; e ardhmja werde + Infinitiv (er werde anrufen).
Rendi: pas dass folja shkon në fund (Er sagt, dass er müde sei); pa dass zë vendin e dytë (Er sagt, er sei müde). Presja është gjithmonë e detyrueshme; në tekste të gjata dass zakonisht bie.
Pyetjet dhe urdhrat: pyetja po-jo → ob, W-Frage → fjala pyetëse, folja në fund; urdhri → sollen, lutja → mögen. Kur situata ndryshon, përshtaten përemrat dhe fjalët e kohës e vendit (ich → er, mein → sein/ihr, du → ich, morgen → am nächsten Tag, gestern → am Tag zuvor, heute → an diesem Tag, hier → dort).
Në bisedë përdoren dass + dëftore ose Konjunktiv II; mbeten shprehjet e ngurosura Es lebe die Freiheit!, Man nehme drei Eier …, Gott sei Dank.
Shembuj
- Sie schreibt, sie sei krank und könne morgen nicht kommen. — Ajo shkruan se është e sëmurë dhe nuk mund të vijë nesër.
- Der Sprecher sagte, die Regierung plane keine neuen Steuern. — Zëdhënësi tha se qeveria nuk planifikon taksa të reja.
- Er behauptet, er habe davon nichts gewusst. — Ai pohon se nuk ka ditur asgjë për këtë.
- Die Zeugin erklärte, sie sei um acht Uhr nach Hause gegangen. — Dëshmitarja deklaroi se kishte shkuar në shtëpi në tetë.
- Der Minister betonte, man werde die Ergebnisse im Mai veröffentlichen. — Ministri theksoi se rezultatet do të publikohen në maj.
- Mein Kollege sagt, dass er die Zahlen noch prüfen müsse. — Kolegu im thotë se ende duhet t'i kontrollojë shifrat.
- Sie fragte, ob er noch Zeit habe. — Ajo pyeti nëse ai kishte ende kohë.
- Der Arzt sagte, ich solle mich zwei Tage ausruhen. — Mjeku tha se duhet të pushoj dy ditë.
- Die Nachbarn behaupten, sie hätten nichts gehört. — Fqinjët pohojnë se nuk kanë dëgjuar asgjë.
Tabela
| Veta | sein | haben | werden | können | gehen |
|---|---|---|---|---|---|
| ich | sei | habe = |
werde = |
könne | gehe = |
| du | sei(e)st | habest | werdest | könnest | gehest |
| er/sie/es | sei | habe | werde | könne | gehe |
| wir | seien | haben = |
werden = |
können = |
gehen = |
| ihr | seiet | habet | werdet = |
könnet | gehet |
| sie/Sie | seien | haben = |
werden = |
können = |
gehen = |
= = e njëjtë me dëftoren → Konjunktiv II (hätte, hätten, könnten, kämen) ose würde + Infinitiv (sie würden gehen), kurrë gingen (= Präteritum).
| Ligjërata e drejtë | Çfarë ndryshon | Ligjërata e zhdrejtë |
|---|---|---|
| „Ich arbeite in Berlin.“ | e tashmja → Konjunktiv I | Er sagt, er arbeite in Berlin. |
| „Ich habe lange gewartet.“ / „Ich wartete lange.“ | Perfekt, Präteritum, Plusquamperfekt → një formë e së shkuarës | Er sagt, er habe lange gewartet. |
| „Ich bin zu spät gekommen.“ | e shkuara me sein | Er sagt, er sei zu spät gekommen. |
| „Ich werde morgen anrufen.“ | e ardhmja | Er sagte, er werde am nächsten Tag anrufen. |
| „Hast du Zeit?“ | pyetje po-jo → ob | Er fragte, ob sie Zeit habe. |
| „Wann beginnt der Film?“ | W-Frage → fjala pyetëse, folja në fund | Er fragte, wann der Film beginne. |
| „Ruf mich an!“ | urdhërore → sollen | Er sagte, ich solle ihn anrufen. |
| „Wir haben nichts gehört.“ | Konjunktiv I = dëftore → Konjunktiv II | Sie sagen, sie hätten nichts gehört. |
Gabime të shpeshta
- ❌ Er sagt, er seie krank. → ✅ Er sagt, er sei krank. — veta e parë dhe e tretë njëjës e sein janë pa -e.
- ❌ Sie sagt, sie fähre nach Wien. → ✅ Sie sagt, sie fahre nach Wien. — Konjunktiv I merr temën e paskajores, pa ndërrim zanoreje (er fährt).
- ❌ Sie schreibt, sie habe gestern nach Berlin gefahren. → ✅ Sie schreibt, sie sei gestern nach Berlin gefahren. — e shkuara merr ndihmësen e Perfektit.
- ❌ Er fragte, dass sie Zeit habe. → ✅ Er fragte, ob sie Zeit habe. — pyetja po-jo e përcjellë merr ob; dass hap një pohim.
- ❌ Er fragte, wann beginnt der Film. → ✅ Er fragte, wann der Film beginne. — pyetja e përcjellë është fjali e nënrenditur: folja në fund, në Konjunktiv I.
Pyetje të shpeshta
Si formohet Konjunktiv I në gjermanisht?
Tema e paskajores + -e, -est, -e, -en, -et, -en: sagen → er sage, können → er könne. Foljet e forta e ruajnë zanoren e temës (er fahre, er gebe), dhe sein është i parregullt: sei, sei(e)st, sei, seien, seiet, seien. Në tekstet e vërteta pothuajse gjithë punën e bën veta e tretë njëjës.
Çfarë bëj kur forma e Konjunktiv I duket njësoj si dëftorja?
Përdor Konjunktiv II në vend të saj: wir haben → wir hätten, sie kommen → sie kämen. Nëse edhe Konjunktiv II përputhet me Präteritum, si te të gjitha foljet e dobëta (sie arbeiteten), përdor würde + Infinitiv: sie würden arbeiten.
Si e tregoj në ligjëratë të zhdrejtë diçka që ka ndodhur në të shkuarën?
Me një formë të vetme: habe ose sei + Partizip II – Er sagt, er habe gearbeitet; Er sagt, er sei gekommen. Nuk ka rëndësi nëse fjalia origjinale ishte në Perfekt, Präteritum apo Plusquamperfekt; ndihmësja është ajo që folja merr në Perfekt.
Si përcillen pyetjet dhe urdhrat në gjermanisht?
Pyetjet po-jo marrin ob, pyetjet me fjalë pyetëse (W-Frage) e ruajnë fjalën pyetëse, dhe në të dyja folja shkon në fund: Er fragte, ob sie Zeit habe / wann der Film beginne. Urdhërorja bëhet sollen për një urdhër dhe mögen për një lutje të sjellshme.
A më duhet Konjunktiv I kur flas gjermanisht?
Jo. Ai i përket lajmeve, raporteve dhe shkrimit zyrtar, ku tregon se shkruesi vetëm e përcjell një pohim. Në bisedë gjermanët e përcjellin me dass + dëftore ose me Konjunktiv II, dhe disa shprehje të ngurosura e ruajnë formën e vjetër: Es lebe die Freiheit!, Man nehme …, Gott sei Dank.