Gösterme zamirleri: dieser, der/die/das ve jener — ekler ve kullanım

Kural

Gösterme sözcüğü bir şeyi işaret eder: birkaç şeyin arasından birini seçer ya da az önce anılanı yeniden ele alır. Almancada gündelik iki biçim vardır: bir ismin önünde dieser, bir ismin yerine vurgulu der/die/das.

dieser, diese, dieses belirli artikelin eklerini aynen alır: der Zug → dieser Zug, das Auto → dieses Auto, mit dem Kollegen → mit diesem Kollegen. Türkçede artikel ve cins olmadığı için bu ekler yenidir; artikeli biliyorsan dieser’i de bilirsin. Türkçe uzaklığı üç ayrı sözcükle gösterir (bu, şu, o); Almancada dieser hepsini karşılar ve uzaklık hier, da, dort ile eklenir (dieser Mantel hier), başka bir kökle değil. Yönelme hâli (Dativ) çoğulunda isim yine -n alır: mit diesen Leuten.

der, die, das tek başına zamir olarak da kullanılabilir. Vurgulanır ve genellikle cümleyi açar: Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. Biçimleri artikelinkilerle aynıdır, iki farkla: yönelme hâli çoğulu denen, tamlayan hâli (Genitiv) dessen / deren. Sahibin kim olduğu karışmasın diye sein/ihr yerine dessen/deren kullan: Türkçedeki «onun» gibi sein de belirsiz kalabilir, Paul und dessen Bruder ise kesinlikle Paul’un kardeşidir.

Birini tanıtırken ya da bir şeyin ne olduğunu söylerken das çekimsiz kalır, ardından ne gelirse gelsin: Das ist meine Kollegin. — «Bu benim meslektaşım (kadın).» Das sind meine Eltern. (Diese ist … yanlış değildir, ama birkaç kişinin arasından birini seçer; düz bir tanıtma için biçim Das ist … olur.) Resmî yazıda kısa biçim dies de kullanılır.

jener, jene, jenes dieser ile aynı ekleri alır, ama konuşmada pek duymazsın: resmî ve edebî metinlerde, dieser … jener (ikincisi … birincisi) çiftinde ve zaman ifadelerinde yaşar. Konuşmada der da ya da der dort denir; yani jener Türkçedeki «o»nun gündelik karşılığı değildir.

derselbe (aynısı) ve derjenige (… olan) bitişik yazılır: artikel kısmı der gibi çekilir, ikinci kısım -e ya da -en alır — denselben, demselben, desselben. Kısımlar yalnızca kaynaşmış bir edattan sonra ayrı yazılır: im selben Haus, am selben Tag.

Örnekler

• Dieser Zug fährt nach Köln. — Bu tren Köln’e gidiyor.
• Ich nehme diese Jacke. — Bu ceketi alıyorum.
• Mit diesem Kollegen arbeite ich gern zusammen. — Bu meslektaşla çalışmayı seviyorum.
• Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. — Onun erkek kardeşini tanıyor musun? Onu hiç görmedim.
• Ich habe Frau Berger gefragt. Die wusste auch nichts. — Bayan Berger’e sordum. O da bir şey bilmiyordu.
• Meine Nachbarn sind sehr nett. Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — Komşularım çok iyi. Anahtarlarımı onlara verdim.
• Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — Paul’u ve onun (Paul’un) kardeşini davet ettim.
• Das ist meine Kollegin Frau Berger. — Bu, meslektaşım Bayan Berger.
• In jenen Jahren gab es noch kein Internet. — O yıllarda henüz internet yoktu.
• Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — Hâlâ aynı dairede oturuyoruz.
• Diejenigen, die schon bezahlt haben, können hineingehen. — Ücreti ödemiş olanlar içeri girebilir.

Tablo

İsimle birlikte dieser (jener aynı ekleri alır):

Tek başına duran der/die/das (artikelden farklı biçimler kalın):

derselbe (derjenige de aynı çekilir: derjenige, denjenigen, demjenigen …):

Sık yapılan hatalar

• ❌ Diese Zug fährt nach Köln. → ✅ Dieser Zug fährt nach Köln. — dieser artikelin ekini kopyalar: der Zug → dieser Zug.
• ❌ Ich fahre mit diese Bahn. → ✅ Ich fahre mit dieser Bahn. — mit yönelme hâli ister; dişil yönelme hâli artikeli der olduğu için biçim dieser olur.
• ❌ Meine Nachbarn sind sehr nett. Den habe ich meine Schlüssel gegeben. → ✅ … Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — tek başına duran gösterme zamirinin yönelme hâli çoğulu denen’dir; den yalnızca bir ismin önünde görülür.
• ❌ Ich habe Paul und deren Bruder eingeladen. → ✅ Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — dessen eril ya da nötr bir tekile, deren dişil bir tekile ya da çoğula işaret eder.
• ❌ Wir wohnen immer noch in der selben Wohnung. → ✅ Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — derselbe bitişik yazılır; kısımlar yalnızca kaynaşmış bir edattan sonra ayrılır (im selben Haus).

İlgili konular

dieser’in ekleri artikelin ekleridir, bu yüzden en hızlı tekrar belirli artikel bölümüdür; dem, denen, dessen, deren ilgi zamiri olarak yeniden karşına çıkar.