BRAGIflash
Download on the App StoreGet it on Google Play
B2Orta üstü3 dk okumaGüncellendi

Almancada iki parçalı bağlaçlar: sowohl … als auch, weder … noch, je … desto

sowohl … als auch (hem … hem de) çoğul fiil alır; oder, sondern, aber dizilişi değiştirmez, noch, desto, andererseits ise fiili öne çeker.

Kural

İki parçalı bağlaçlar, Türkçedeki «hem … hem de», «ne … ne de» gibi sabit bir çift olarak çalışır; bir parça düşerse bağ kopar. Neyi bağladıkları farklıdır:

  • sowohl … als auch, weder … noch, nicht nur … sondern auch — çoğunlukla tek bir cümle içindeki iki sözcüğü ya da öbeği, ama iki cümleyi de bağlayabilir;
  • entweder … oder, zwar … aber, einerseits … andererseits, mal … mal, teils … teils — öbekleri ya da bütün cümleleri;
  • je … desto/umso — yalnızca iki cümleyi (kısa kalıp Je mehr, desto besser kabul gören bir eksiltidir).

Bir parça cümle açıyorsa dizilişi onun türü belirler:

  • oder, sondern, aber 0. konumdaki bağlaçlardır. Arkalarındaki cümle ana cümle düzenini korur: önce özne, çekimli fiil 2. sırada.
  • noch, andererseits, desto/umso, mal, teils 1. konumdaki zarflardır. İlk yeri doldururlar; çekimli fiil hemen arkadan gelir, özne onun arkasına geçer (özne-fiil yer değiştirmesi, Inversion).
  • entweder 0. konumda (Entweder wir nehmen den Zug) ya da 1. konumda (Entweder nehmen wir den Zug) durabilir; weder 1. konumda cümle açabilir, ardından yer değiştirme gelir (Weder hat er angerufen …); zwar ve einerseits 1. konumda ya da çekimli fiilden sonra orta alanda (Mittelfeld) durur (Die Wohnung ist zwar klein). Hepsi standarttır.
  • je … desto/umso’da je-cümlesi bir yan cümledir ve normalde önce gelir: karşılaştırma biçimi hemen je’nin arkasında, çekimli fiil sonda. Ana cümlede desto (ya da umso) karşılaştırma biçimiyle 1. konumu doldurur, fiil 2. sırada kalır. Türkçede bu «ne kadar … o kadar» ya da «-dıkça» ile söylenir.

Uyum. İki tekil özneyle sowohl … als auch çoğul fiil alır; Türkçede «hem … hem de» ile tekil fiil doğaldır, dikkat et. weder … noch’tan sonra tekil de çoğul da doğrudur, bugün çoğul daha yaygındır.

Olumsuzluk. weder … noch kendisi olumsuzdur; yanına nicht ya da kein eklenmez. Türkçedeki «ne … ne de» de fiili olumlu bırakır: ne aradı ne de yazdı.

Virgül. Öbek bağlayan sowohl … als auch ve weder … noch’un içinde virgül yoktur (weder Zeit noch Lust); sondern ve aber’den önce ve je-cümlesiyle desto-cümlesi arasında virgül zorunludur; entweder … oder iki ana cümleyi bağlarken virgül isteğe bağlıdır ama genellikle konur.

Örnekler

  • Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. — Hem erkek kardeşim hem de kız kardeşim Berlin’de oturuyor.
  • Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben. — Ne aradı ne de mesaj yazdı.
  • Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. — Sadece Fransızca değil, Rusça da konuşuyor.
  • Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. — Ya trene bineriz ya da arabayla gideriz.
  • Die Wohnung ist zwar klein, aber sehr hell. — Daire gerçi küçük ama çok aydınlık.
  • Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. — Ne kadar uzun beklersem o kadar gerginleşirim.
  • Einerseits möchte ich mehr verdienen, andererseits will ich weniger arbeiten. — Bir yandan daha çok kazanmak isterim, öte yandan daha az çalışmak istiyorum.
  • Mal kommt der Bus zu früh, mal kommt er zu spät. — Otobüs bazen çok erken geliyor, bazen çok geç.
  • Der Vortrag war teils interessant, teils langweilig. — Sunum kısmen ilginç, kısmen sıkıcıydı.

Tablo

Bağlaç Anlam Neyi bağlar İkinci parça Örnek
sowohl … als auch hem … hem de çoğunlukla sözcük ve öbek tek cümlenin içinde, dizilişi etkilemez Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin.
nicht nur … sondern auch sadece … değil, … de öbek ve cümle sondern = 0. konum, yer değiştirme yok Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch.
weder … noch ne … ne de öbek ve cümle noch = 1. konum → yer değiştirme Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben.
entweder … oder ya … ya da öbek ve cümle oder = 0. konum, yer değiştirme yok Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto.
zwar … aber gerçi … ama öbek ve cümle aber = 0. konum, yer değiştirme yok Die Wohnung ist zwar klein, aber sehr hell.
einerseits … andererseits bir yandan … öte yandan cümle andererseits = 1. konum → yer değiştirme Einerseits möchte ich mehr verdienen, andererseits will ich weniger arbeiten.
mal … mal bazen … bazen cümle ve öbek mal = 1. konum → yer değiştirme Mal kommt der Bus zu früh, mal kommt er zu spät.
teils … teils kısmen … kısmen öbek ve cümle teils = 1. konum → cümle açtığında yer değiştirme Der Vortrag war teils interessant, teils langweilig.
je … desto / umso ne kadar … o kadar yalnızca iki cümle desto/umso + karşılaştırma 1. konumda → yer değiştirme Je länger ich warte, desto nervöser werde ich.
Sözcük Tür Cümleye etkisi Örnek
oder, sondern, aber (ikinci parça) bağlaç, 0. konum yok: önce özne, çekimli fiil 2. sırada Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto.
noch, andererseits, desto/umso, mal, teils (ikinci parça) zarf, 1. konum yer değiştirme: çekimli fiil, sonra özne Er hat weder angerufen, noch hat er geschrieben.
entweder (ilk parça) 0. konum ya da 1. konum ikisi de standart Entweder wir nehmen den Zug … / Entweder nehmen wir den Zug …
weder (ilk parça) zarf, 1. konum ikinci parçası noch gibi yer değiştirme Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben.
zwar, einerseits (ilk parça) 1. konum ya da orta alan 1. konum → yer değiştirme; orta alan → değişiklik yok Zwar ist die Wohnung klein … / Die Wohnung ist zwar klein …

Sık yapılan hatalar

  • ❌ Ich habe weder keine Zeit noch keine Lust. → ✅ Ich habe weder Zeit noch Lust. — weder … noch olumsuzluğun kendisidir; ek bir nicht ya da kein olumsuzluğu ikiler.
  • ❌ Zwar die Wohnung ist klein, aber sie ist sehr hell. → ✅ Zwar ist die Wohnung klein, aber sie ist sehr hell. — zwar 1. konumu doldurur; çekimli fiil 2. sıraya gelir.
  • ❌ Je länger ich warte, desto ich werde nervöser. → ✅ Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. — desto + karşılaştırma biçimi 1. konumda tek bir bloktur; fiil 2. sırada kalır.
  • ⚠️ Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnt in Berlin. → ✅ Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. — yanlış değil, ama seyrek: sowohl … als auch ile kural çoğuldur (Duden).
  • ❌ Sie spricht nicht nur Französisch, aber auch Russisch. → ✅ Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. — nicht nur’dan sonra ikinci parça sondern ile başlar; aber onun yerini tutamaz.

Sık sorulan sorular

sowohl … als auch ve weder … noch’tan sonra fiil tekil mi, çoğul mu?

İki tekil özneyle sowohl … als auch çoğul fiil alır: Sowohl mein Bruder als auch meine Schwester wohnen in Berlin. weder … noch’tan sonra ikisi de doğrudur — Weder mein Bruder noch meine Schwester hat Zeit. ve … haben Zeit. — bugün çoğul daha yaygındır.

weder … noch ile ayrıca nicht ya da kein gerekir mi?

Hayır. Bu çift zaten olumsuzdur: Ich habe weder Zeit noch Lust. İkinci bir olumsuzluk standart Almanca değildir. noch yeni bir cümle açarsa çekimli fiil hemen arkasından gelir: Weder hat er angerufen, noch hat er eine Nachricht geschrieben.

entweder fiilden önce mi gelir, sonra mı?

İkisi de olur. Entweder wir nehmen den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. (0. konum) ve Entweder nehmen wir den Zug, oder wir fahren mit dem Auto. (1. konum, özne-fiil yer değiştirmesi) standarttır. İkinci parça oder 0. konumdaki bir bağlaçtır ve dizilişi hiç değiştirmez.

Neden «desto nervöser werde ich» deniyor?

Çünkü desto ve karşılaştırma biçimi birlikte 1. konumu dolduran tek bir bloktur; çekimli fiil 2. sırada kalır. je-cümlesi ise fiili sonda olan bir yan cümledir: Je länger ich warte, desto nervöser werde ich. desto yerine anlam değişmeden umso da kullanılabilir.

«nicht nur …, aber auch» denir mi?

Hayır, Almancadaki çift nicht nur … sondern auch’tur ve sondern’den önce virgül zorunludur: Sie spricht nicht nur Französisch, sondern auch Russisch. Öbek bağlayan sowohl … als auch ve weder … noch’un içine ise virgül konmaz. İki değişke de bilinmeli: zwar … aber’deki aber yerine doch ya da jedoch gelebilir, sowohl … als auch yanında sowohl … wie auch de doğrudur.