Câu mệnh lệnh tiếng Đức (Imperativ): dạng du, ihr và Sie

Quy tắc

Câu mệnh lệnh (Imperativ) dùng để ra lệnh, hướng dẫn và nhờ vả. Tiếng Đức có ba dạng, ứng với ba cách xưng hô — du, ihr và Sie — và ở cả ba, động từ đứng đầu câu; bitte hoặc tên người được gọi vẫn có thể đứng trước.

Bẫy với người Việt: tiếng Việt dùng động từ trơn hoặc «hãy …» cho mọi người nghe, còn độ lịch sự nằm ở từ xưng hô và «ạ», «nhé». Tiếng Đức phải chọn dạng động từ theo người nghe, và ở dạng Sie đại từ không được bỏ.

• du: gốc động từ ở Präsens, không đuôi, không đại từ: Komm!, Geh!, Mach! (động từ e → i đổi cả nguyên âm, xem dưới)
• ihr: dạng ihr ở Präsens, chỉ bỏ đại từ: Kommt!, Geht!, Macht!
• Sie: nguyên mẫu + Sie; đại từ đứng ngay sau động từ: Kommen Sie!

Ba chi tiết quyết định dạng du:

• Đuôi -e là dạng chuẩn khi gốc tận cùng bằng -d hoặc -t (Arbeite!, Warte!, Rede!, Antworte!) hoặc -ig (Entschuldige!) — dạng ngắn như Red nicht! là khẩu ngữ — và bắt buộc sau phụ âm + -m/-n (Öffne!, Atme!, Rechne!), trừ khi -m/-n đứng sau l, r, h hoặc viết đôi (lernen → Lern!). Động từ -eln giữ -e và bỏ e của gốc: sammeln → Sammle!, lächeln → Lächle!
• Động từ đổi e → i/ie ở ngôi du giữ nguyên âm đó và không thêm -e: geben → Gib!, nehmen → Nimm!, essen → Iss!, lesen → Lies!, sehen → Sieh!, sprechen → Sprich!, helfen → Hilf!, vergessen → Vergiss!
• Động từ có Umlaut ở ngôi du (a → ä, au → äu) thì mất Umlaut: fahren → Fahr!, schlafen → Schlaf!, tragen → Trag!, laufen → Lauf!

Với động từ khác, -e là tùy chọn (Sag! / Sage!) và thường bị bỏ khi nói.

sein bất quy tắc: Sei! – Seid! – Seien Sie! Động từ tách được đưa tiền tố xuống cuối (Steh auf!), động từ phản thân giữ đại từ ngay sau động từ (Setz dich! – Setzt euch! – Setzen Sie sich!).

Để phủ định, đặt nicht sau động từ và tân ngữ nhưng trước tiền tố tách được (Vergiss das nicht!, Ruf mich nicht an!), hoặc dùng kein trước danh từ (Mach keinen Lärm!). Tiểu từ bitte, mal, doch làm giọng mềm hơn. Muốn nói «chúng ta hãy …», dùng dạng wir: Gehen wir! Lời nhờ lịch sự hơn thường là câu hỏi với động từ khiếm khuyết (Können Sie bitte warten?).

Ví dụ

• Komm bitte um acht! — Bạn đến lúc tám giờ nhé!
• Wartet hier auf mich! — Các bạn đợi tôi ở đây nhé! (số nhiều)
• Nehmen Sie bitte Platz! — Mời ông/bà ngồi! (lịch sự)
• Sprich bitte langsamer! — Bạn nói chậm hơn một chút nhé!
• Fahr nicht so schnell! — Bạn đừng lái nhanh thế!
• Öffne bitte das Fenster! — Bạn mở cửa sổ giúp tôi nhé!
• Ruf mich morgen an! — Mai bạn gọi điện cho tôi nhé!
• Setzen Sie sich bitte! — Xin mời anh/chị ngồi xuống! (lịch sự)
• Sei bitte pünktlich! — Bạn hãy đến đúng giờ nhé!
• Vergiss deinen Ausweis nicht! — Bạn đừng quên thẻ căn cước nhé!

Bảng

Lỗi thường gặp

• ❌ Gebe mir bitte das Buch! → ✅ Gib mir bitte das Buch! — động từ đổi e → i giữ nguyên âm đã đổi và không thêm -e.
• ❌ Fähr langsamer! → ✅ Fahr langsamer! — câu mệnh lệnh không giữ Umlaut của ngôi du.
• ❌ Arbeit nicht so viel! → ✅ Arbeite nicht so viel! — trong tiếng Đức chuẩn, gốc tận cùng bằng -t hoặc -d nhận đuôi -e.
• ❌ Warten bitte einen Moment! → ✅ Warten Sie bitte einen Moment! — ở dạng Sie, đại từ bắt buộc và đứng ngay sau động từ, dù tiếng Việt «Đợi một chút ạ!» không cần chủ ngữ.
• ❌ Anruf mich heute Abend! → ✅ Ruf mich heute Abend an! — động từ tách được đưa tiền tố xuống cuối.