Liên từ phụ thuộc tiếng Đức: dass, weil, wenn, ob, als — động từ ở cuối

Quy tắc

Liên từ phụ thuộc biến mệnh đề của nó thành mệnh đề phụ (Nebensatz) và đẩy động từ chia xuống vị trí cuối cùng. Dấu phẩy luôn ngăn hai mệnh đề, dù mệnh đề nào đứng trước (khác với und/oder).

Bẫy với người Việt: «rằng», «vì», «nếu … thì», «khi» không làm động từ di chuyển, và dấu phẩy không bắt buộc như trong tiếng Đức.

Mười liên từ ở A2: dass (rằng), weil (vì), wenn (nếu, mỗi khi), ob (liệu … có … không), als (khi — một lần trong quá khứ), obwohl (mặc dù), damit (để), bevor (trước khi), nachdem (sau khi), während (trong khi). Chủ ngữ thường đứng ngay sau liên từ.

Ba mẫu khác ở cuối mệnh đề:

• Động từ tách được — viết liền thành một từ: …, weil ich aufstehe.
• Động từ khuyết thiếu — nguyên mẫu trước, động từ khuyết thiếu cuối: …, weil ich einkaufen muss.
• Perfekt (≈ «đã») — Partizip II trước, trợ động từ cuối: …, weil ich den Film gesehen habe. (Ngoại lệ: ở Perfekt của động từ khuyết thiếu, trợ động từ đứng trước hai nguyên mẫu — weil ich habe arbeiten müssen.)

Mệnh đề phụ đứng trước thì chiếm vị trí 1, nên mệnh đề chính mở đầu bằng động từ chia — động từ, dấu phẩy, động từ: Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause.

wenn, als hay wann? Tiếng Việt chỉ có «khi». als = một sự việc hoặc giai đoạn trong quá khứ; wenn = việc lặp lại trong quá khứ («mỗi khi»), điều kiện, hiện tại và tương lai; wann chỉ là từ để hỏi, kể cả trong câu hỏi gián tiếp: Ich weiß nicht, wann er kommt.

ob hay wenn? ob mở câu hỏi có-không được lồng vào; wenn nêu điều kiện hoặc thời gian.

Mệnh đề nachdem lùi một bậc thì (Plusquamperfekt + Präteritum/Perfekt, hoặc Perfekt + Präsens), bevor và während giữ cùng thì. damit chỉ mục đích, bắt buộc khi hai chủ ngữ khác nhau; cùng chủ ngữ thì um … zu thường tự nhiên hơn, nhưng damit vẫn đúng. Sau động từ nói và nghĩ có thể bỏ dass, khi đó giữ trật tự mệnh đề chính: Ich glaube, er kommt später.

Ví dụ

• Ich weiß, dass du recht hast. — Tôi biết rằng bạn nói đúng.
• Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. — Chúng tôi ở nhà vì trời mưa to.
• Wenn ich Zeit habe, rufe ich dich an. — Khi tôi có thời gian, tôi sẽ gọi cho bạn.
• Ich weiß nicht, ob der Zug pünktlich kommt. — Tôi không biết liệu tàu có đến đúng giờ không.
• Als ich zehn Jahre alt war, sind wir nach Hamburg umgezogen. — Khi tôi mười tuổi, chúng tôi đã chuyển đến Hamburg.
• Er geht ins Büro, obwohl er Fieber hat. — Anh ấy vẫn đến văn phòng mặc dù bị sốt.
• Ich schreibe alles auf, damit ich nichts vergesse. — Tôi ghi lại mọi thứ để không quên gì.
• Bevor ich zur Arbeit fahre, bringe ich die Kinder in die Schule. — Trước khi đi làm, tôi đưa các con đến trường.
• Nachdem wir gegessen hatten, sind wir spazieren gegangen. — Sau khi ăn xong, chúng tôi đã đi dạo.
• Während ich koche, deckt mein Sohn den Tisch. — Trong khi tôi nấu ăn, con trai tôi dọn bàn.

Bảng

Lỗi thường gặp

• ❌ Wir bleiben zu Hause, weil es regnet stark. → ✅ Wir bleiben zu Hause, weil es stark regnet. — động từ chia phải đứng cuối mệnh đề phụ.
• ❌ Weil es stark regnet, wir bleiben zu Hause. → ✅ Weil es stark regnet, bleiben wir zu Hause. — mệnh đề phụ chiếm vị trí 1, nên mệnh đề chính bắt đầu bằng động từ chia.
• ❌ Ich weiß, dass er kann gut Deutsch sprechen. → ✅ Ich weiß, dass er gut Deutsch sprechen kann. — nguyên mẫu đứng trước, động từ khuyết thiếu đứng cuối.
• ❌ Ich weiß nicht, wenn er heute kommt. → ✅ Ich weiß nicht, ob er heute kommt. — câu hỏi có-không lồng vào dùng ob; wenn chỉ nêu điều kiện hoặc thời gian.
• ❌ Wenn ich gestern nach Hause kam, war niemand da. → ✅ Als ich gestern nach Hause kam, war niemand da. — một lần duy nhất trong quá khứ dùng als; wenn ở quá khứ nghĩa là «mỗi khi».