Câu hỏi W trong tiếng Đức: wer, was, wo, wann, wie, warum và trật tự từ

Quy tắc

Câu hỏi có từ để hỏi (W-Frage) là câu hỏi mở: nó bắt đầu bằng một từ để hỏi — gần như tất cả đều bắt đầu bằng chữ w — và không trả lời được bằng ja hay nein. Trật tự cố định: từ để hỏi (vị trí 1) – động từ chia (vị trí 2) – chủ ngữ – phần còn lại.

Tiếng Việt giữ từ để hỏi ở nguyên vị trí («Bạn đi đâu?»); tiếng Đức đưa nó lên đầu, động từ theo ngay sau, rồi mới đến chủ ngữ: Wohin fährst du? Với câu hỏi có-không, tiếng Việt thêm «… không?» ở cuối, tiếng Đức đưa động từ chia lên vị trí 1 (Kommst du morgen?); thêm từ để hỏi thì động từ lùi về vị trí 2 (Wann kommst du?).

Ngoại lệ: khi chính từ để hỏi là chủ ngữ (wer, was), không có chủ ngữ khác theo sau và động từ ở ngôi thứ ba số ít — Wer kommt heute? Was passiert hier?

Ba nhóm từ để hỏi:

• Người và vật: wer (chủ ngữ), wen (tân ngữ trực tiếp, Akkusativ), wem (tân ngữ gián tiếp, Dativ), was.
• Nơi chốn và thời gian: wo (vị trí), wohin (hướng), woher (xuất xứ), wann.
• Cách thức và lý do: wie, warum; wieso và weshalb cùng nghĩa, cùng trật tự từ.

wie hay đi thành cặp: wie alt, wie lange, wie oft, wie weit, wie spät, wie viel, wie viele — wie viel + danh từ không đếm được số ít (wie viel Zeit), wie viele + danh từ đếm được số nhiều (wie viele Kinder).

Khung động từ (Verbklammer): động từ chia ở vị trí 2, phần thứ hai ở cuối câu (nguyên mẫu, tiền tố tách được, Partizip II): Was möchtest du trinken? Wann fängt der Kurs an? Wen hast du getroffen? Từ để hỏi không thuộc khung.

Hỏi về người sau giới từ: giới từ quyết định cách — mit, zu, von, bei, nach, aus + wem; für, ohne, gegen, um + wen (Mit wem? Für wen?). Hỏi về vật: ghép với wo(r)- (Womit? Wofür? Worauf?); auf was chỉ là khẩu ngữ.

welcher / welche / welches chọn trong nhóm đã biết, mang đuôi như der (Welchen Zug nimmst du?). was für ein hỏi loại, tính chất, ở số ít mang đuôi như ein; ở số nhiều và với danh từ không đếm được thì bỏ ein: Was für Bücher? Was für Musik? für ở đây không phải giới từ, nên cách do vai trò trong câu quyết định: Was für ein Mann ist das? (Nominativ).

Câu hỏi gián tiếp (Ich weiß nicht, wann er kommt) đưa động từ xuống cuối — bài riêng.

Ví dụ

• Wie heißt du? — Bạn tên là gì?
• Woher kommst du? — Bạn từ đâu đến?
• Wo wohnt deine Familie? — Gia đình bạn sống ở đâu?
• Wann fängt der Kurs an? — Khi nào khóa học bắt đầu?
• Warum lernst du Deutsch? — Tại sao bạn học tiếng Đức?
• Wen hast du gestern getroffen? — Hôm qua bạn đã gặp ai?
• Wem gehört diese Jacke? — Chiếc áo khoác này của ai?
• Wie lange wartest du schon? — Bạn đợi bao lâu rồi?
• Welchen Zug nimmst du? — Bạn đi chuyến tàu nào?
• Mit wem fährst du nach Berlin? — Bạn đi Berlin với ai?

Bảng

Lỗi thường gặp

• ❌ Wann du kommst? → ✅ Wann kommst du? — động từ chia đứng ngay sau từ để hỏi, chủ ngữ theo sau.
• ❌ Wer hast du eingeladen? → ✅ Wen hast du eingeladen? — wer hỏi chủ ngữ, wen hỏi tân ngữ trực tiếp (Akkusativ).
• ❌ Wo fährst du am Wochenende? → ✅ Wohin fährst du am Wochenende? — hướng đi cần wohin, wo chỉ hỏi vị trí.
• ❌ Auf was wartest du? → ✅ Worauf wartest du? — với vật, giới từ ghép với wo(r)-; auf was chỉ là khẩu ngữ. Với người thì giới từ đứng riêng và quyết định cách: Auf wen wartest du?
• ❌ Wie viele Zeit hast du? → ✅ Wie viel Zeit hast du? — wie viel + danh từ không đếm được, wie viele + danh từ đếm được số nhiều.