Σύνθετα με da- και wo- (Pronominaladverbien: darauf, womit) στα γερμανικά: σχηματισμός και χρήση

Κανόνας

Για πράγματα και γεγονότα τα γερμανικά δε λένε πρόθεση + προσωπική αντωνυμία· τα δύο ενώνονται σε μία λέξη: da(r)- + πρόθεση για αναφορά σε κάτι που ειπώθηκε (darauf, damit, davon) και wo(r)- + πρόθεση για ερώτηση (worauf, womit, wovon). Για πρόσωπα δεν ενώνεται τίποτα: η πρόθεση μένει και η αντωνυμία ή η ερωτηματική λέξη κλίνεται (auf ihn, mit ihr, von ihm· auf wen, mit wem, von wem). Το ελληνικό «με τι;» ή «γι' αυτό» γίνεται εδώ μία λέξη.

• Σχηματισμός. Μπαίνει -r- όταν η πρόθεση αρχίζει από φωνήεν: an, auf, aus, in, über, um, unter → daran, darauf, daraus, darin, darüber, darum, darunter, και αντίστοιχα woran, worauf, woraus, worin, worüber, worum, worunter. Οι άλλες (bei, für, gegen, mit, nach, von, vor, zu) προστίθενται απευθείας: dabei, dafür, damit, davon, dazu.
• Πράγμα ή πρόσωπο; Ich warte auf den Bus → Ich warte darauf. Αλλά: Ich warte auf meinen Bruder → Ich warte auf ihn.
• wo(r)- σε ερωτήσεις, ευθείες και πλάγιες: Womit kann ich Ihnen helfen? – Weißt du, worum es in dem Film geht?
• wo(r)- ως αναφορική λέξη μετά από ολόκληρη πρόταση ή μετά τα das, etwas, nichts, alles, vieles: Sie hat mir sofort geholfen, wofür ich sehr dankbar bin. Μετά από συγκεκριμένο ουσιαστικό τα πρότυπα γερμανικά βάζουν πρόθεση + αναφορική αντωνυμία (das Thema, über das wir gesprochen haben)· ο τύπος με wo- εκεί είναι προφορικός ή παρωχημένος.
• da(r)- που δείχνει μπροστά. Με ρήματα με σταθερή πρόθεση το σύνθετο προαναγγέλλει πρόταση με dass ή απαρέμφατο με zu: Ich freue mich darauf, dass du kommst. / Ich denke daran, ein Jahr im Ausland zu studieren. Με το warten auf είναι υποχρεωτικό.

Το σύνθετο με da- μπαίνει στη θέση 1 (Davon weiß ich nichts.) ή μέσα στην πρόταση (Ich weiß nichts davon.)· αυτό με wo- ανοίγει την ερώτηση ή τη δευτερεύουσα. Στον προφορικό λόγο, κυρίως στη βόρεια Γερμανία, ο τύπος διασπάται (Da weiß ich nichts von.)· στον γραπτό λόγο δε χρησιμοποιείται.

Μερικές προθέσεις, ανάμεσά τους τα ohne και außer, δε σχηματίζουν σύνθετα· μπαίνει δεικτική αντωνυμία (ohne das, außer diesem). Το darum έχει και δεύτερη, αιτιολογική σημασία («γι' αυτό», = deshalb), που ανήκει στα συνδετικά επιρρήματα (Konjunktionaladverbien).

Παραδείγματα

• Worauf wartest du? – Auf den Bus. — Τι περιμένεις; – Το λεωφορείο.
• Ich warte schon zehn Minuten darauf. — Το περιμένω εδώ και δέκα λεπτά.
• Auf wen wartest du? – Ich warte auf ihn. — Ποιον περιμένεις; – Αυτόν περιμένω.
• Womit kann ich Ihnen helfen? — Σε τι μπορώ να σας βοηθήσω;
• Wir haben lange darüber diskutiert. — Το συζητήσαμε πολλή ώρα.
• Ich freue mich darauf, dass du am Wochenende kommst. — Ανυπομονώ να έρθεις το Σαββατοκύριακο.
• Ich denke daran, ein Jahr im Ausland zu studieren. — Σκέφτομαι να σπουδάσω έναν χρόνο στο εξωτερικό.
• Davon weiß ich leider nichts. — Δυστυχώς δεν ξέρω τίποτα γι' αυτό.
• Sie hat mir sofort geholfen, wofür ich sehr dankbar bin. — Με βοήθησε αμέσως, πράγμα για το οποίο είμαι πολύ ευγνώμων.
• Weißt du, worum es in dem Film geht? — Ξέρεις για τι πράγμα είναι η ταινία;
• Da weiß ich nichts von. — Δεν ξέρω τίποτα γι' αυτό. (προφορικό· γραπτά: Davon weiß ich nichts.)

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Ich warte auf es. → ✅ Ich warte darauf. — για πράγμα η πρόθεση και η αντωνυμία ενώνονται σε σύνθετο με da(r)-.
• ❌ Wo ist Anna? Ich warte darauf. → ✅ Wo ist Anna? Ich warte auf sie. — η Άννα είναι πρόσωπο· τα σύνθετα δείχνουν μόνο πράγματα και γεγονότα.
• ❌ Woauf wartest du? → ✅ Worauf wartest du? — το auf αρχίζει από φωνήεν, άρα μπαίνει -r- (όπως στα woran, worüber, worum).
• ❌ Wir warten, dass der Regen aufhört. → ✅ Wir warten darauf, dass der Regen aufhört. — το warten auf κρατά την πρόθεση ως darauf πριν από την πρόταση με dass (και πριν από απαρέμφατο με zu).
• ❌ Warum geht es in dem Buch? (gemeint: der Inhalt) → ✅ Worum geht es in dem Buch? — το worum ρωτά για το περιεχόμενο («για τι»), το warum για την αιτία («γιατί»)· μόνο του, το Warum …? είναι σωστή ερώτηση αιτίας.