Οι αναφορικές προτάσεις στα γερμανικά (Relativsätze): der, die, das, dessen, deren, wo

Κανόνας

Η αναφορική πρόταση (Relativsatz) περιγράφει ένα ουσιαστικό· η αναφορική αντωνυμία της επιλέγεται σε δύο βήματα: γένος και αριθμός από το ουσιαστικό στο οποίο αναφέρεται, πτώση από τον ρόλο της μέσα στην αναφορική πρόταση. Η πτώση του ουσιαστικού στην κύρια πρόταση δεν παίζει ρόλο. Πέντε ρόλοι, τέσσερις πτώσεις:

• υποκείμενο → ονομαστική (Nominativ)
• άμεσο αντικείμενο → αιτιατική (Akkusativ)
• αντικείμενο σε δοτική, με ρήματα όπως helfen, gehören, zeigen → δοτική (Dativ)
• κτήση → γενική (Genitiv) dessen (αρσενικό/ουδέτερο) ή deren (θηλυκό/πληθυντικός)· το επόμενο ουσιαστικό μένει χωρίς άρθρο και το επίθετό του παίρνει ισχυρές καταλήξεις: dessen neues Auto.
• μετά από πρόθεση → η πτώση της πρόθεσης, που μπαίνει μπροστά από την αντωνυμία: die Firma, für die ich arbeite.

Το σύστημα θυμίζει το ο οποίος / η οποία / το οποίο, που κι αυτό παίρνει πτώση από τη δική του πρόταση (τον οποίο, για την οποία)· την πτώση όμως την ορίζει το γερμανικό ρήμα: das Kind, dem ich geholfen habe (helfen + Dativ), ενώ «το παιδί το οποίο βοήθησα». Η παγίδα είναι το άκλιτο που. Όπως στα ελληνικά, η αναφορική αντωνυμία δεν παραλείπεται ποτέ και η πρόθεση δε μένει ποτέ στο τέλος.

Η αναφορική είναι δευτερεύουσα πρόταση: το κλιτό ρήμα μπαίνει τελευταίο (στον Perfekt μετά τη μετοχή), κόμματα την κλείνουν και από τις δύο πλευρές, και στέκεται αμέσως μετά το ουσιαστικό της — εκτός αν έτσι αποκόπτεται το τελευταίο ρηματικό μέρος της κύριας· τότε πάει στο τέλος: Ich habe gestern einen Film gesehen, der mir sehr gefallen hat.

Εναλλακτικές: για τόπο wo (die Stadt, wo ich wohne = …, in der ich wohne), για κατεύθυνση wohin, για προέλευση woher. Πόλεις και χώρες χωρίς άρθρο (Leipzig, Deutschland) παίρνουν μόνο wo· με άρθρο γίνεται και in der (die Schweiz), in dem (der Iran), in denen (die USA). Το χρονικό der Tag, wo … είναι προφορικό (πρότυπο: an dem). Μετά τα alles, nichts, etwas, vieles, das, τα ουδέτερα υπερθετικά (das Beste, das Schönste, das Einzige, das Erste) και για όλη την κύρια πρόταση μπαίνει was· με πρόθεση γίνεται wo(r)-: worüber, womit, wofür, worauf. Το welcher/welche/welches ακούγεται επίσημο ή παρωχημένο.

Παραδείγματα

• Der Mann, der dort wartet, ist mein Nachbar. — Ο άντρας που περιμένει εκεί είναι ο γείτονάς μου.
• Die Kollegin, die ich gestern angerufen habe, ist krank. — Η συνάδελφος που πήρα τηλέφωνο χθες είναι άρρωστη.
• Das Kind, dem ich geholfen habe, wohnt nebenan. — Το παιδί που βοήθησα μένει δίπλα.
• Die Freunde, denen wir die Wohnung zeigen, kommen aus Wien. — Οι φίλοι στους οποίους δείχνουμε το διαμέρισμα είναι από τη Βιέννη.
• Der Student, dessen Fahrrad gestohlen wurde, hat die Polizei gerufen. — Ο φοιτητής του οποίου το ποδήλατο κλάπηκε κάλεσε την αστυνομία.
• Die Firma, für die ich arbeite, eröffnet ein Büro in Hamburg. — Η εταιρεία για την οποία δουλεύω ανοίγει γραφείο στο Αμβούργο.
• Ich habe gestern einen Film gesehen, der mir sehr gefallen hat. — Χθες είδα μια ταινία που μου άρεσε πολύ.
• Ich fahre nach Leipzig, wo meine Schwester studiert. — Πηγαίνω στη Λειψία, όπου σπουδάζει η αδελφή μου.
• Er erzählt uns alles, was er weiß. — Μας λέει όλα όσα ξέρει.
• Sie hat die Stelle bekommen, worüber sich alle gefreut haben. — Πήρε τη θέση, πράγμα για το οποίο χάρηκαν όλοι.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Ich kenne den Mann, den dort wartet. → ✅ Ich kenne den Mann, der dort wartet. — η αντωνυμία είναι υποκείμενο της αναφορικής, άρα ονομαστική· η αιτιατική της κύριας πρότασης (den Mann) δεν παίζει ρόλο.
• ❌ Der Film, der läuft gerade im Kino, ist neu. → ✅ Der Film, der gerade im Kino läuft, ist neu. — δευτερεύουσα πρόταση: το κλιτό ρήμα στο τέλος.
• ❌ Die Firma, die ich für arbeite, eröffnet ein Büro. → ✅ Die Firma, für die ich arbeite, eröffnet ein Büro. — η πρόθεση μπαίνει μπροστά από την αντωνυμία και ορίζει την πτώση της.
• ❌ Die Freunde, die wir die Wohnung zeigen, kommen aus Wien. → ✅ Die Freunde, denen wir die Wohnung zeigen, kommen aus Wien. — το zeigen θέλει το πρόσωπο σε δοτική· στον πληθυντικό denen.
• ❌ Das ist das Beste, das mir passieren konnte. → ✅ Das ist das Beste, was mir passieren konnte. — μετά από ουδέτερο υπερθετικό και μετά τα alles, nichts, etwas, das μπαίνει was.