Οι γερμανικές προθέσεις ανά πτώση: αιτιατική, δοτική, δίπτωτες και γενική

Κανόνας

Στα γερμανικά η πρόθεση αποφασίζει την πτώση — όχι το νόημα της πρότασης. Γι' αυτό μαθαίνεις κάθε πρόθεση μαζί με την πτώση που επιβάλλει στο άρθρο ή στο κτητικό: für den Freund, αλλά mit dem Freund. Οι ελληνικές προθέσεις (σε, με, από, για) παίρνουν αιτιατική, γι' αυτό η επιλογή αιτιατικής (Akkusativ) ή δοτικής (Dativ) είναι η μεγάλη παγίδα.

Υπάρχουν τέσσερις ομάδες:

• Πάντα αιτιατική: durch, für, gegen, ohne, um. Ορατά αλλάζει μόνο το αρσενικό: der → den, ein → einen, mein → meinen. Ειδικές περιπτώσεις: το entlang θέλει αιτιατική μόνο μετά το ουσιαστικό (den Fluss entlang), μπροστά δοτική ή γενική (Genitiv: entlang dem Fluss, entlang des Flusses)· το bis συνήθως προηγείται δεύτερης πρόθεσης, που ορίζει την πτώση (bis zum Bahnhof), ενώ μόνο του παίρνει αιτιατική (bis nächsten Montag).
• Πάντα δοτική: aus, außer, bei, mit, nach, seit, von, zu, gegenüber — για τόπο, χρόνο ή τρόπο. Το gegenüber μπαίνει μετά από προσωπική αντωνυμία (mir gegenüber)· με ουσιαστικό ισχύουν και οι δύο σειρές (gegenüber dem Bahnhof / dem Bahnhof gegenüber).
• Δίπτωτες προθέσεις (Wechselpräpositionen): an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen. Κατεύθυνση (wohin?) → αιτιατική: in die Stadt· θέση (wo?) → δοτική: in der Stadt. Το τεστ ισχύει μόνο για τόπο· στις χρονικές εκφράσεις η πτώση είναι σταθερή: am Montag, im Mai, in einer Woche, vor einem Jahr — όλες με δοτική.
• Γενική (Genitiv): während, wegen, trotz, (an)statt, innerhalb, außerhalb — während des Kurses. Μετά τα wegen και trotz η δοτική (wegen dem Wetter) είναι συνηθισμένη στην ομιλία και σε πολλές περιοχές, αλλά ο γραπτός κανόνας είναι η γενική. Όπου η γενική δε θα είχε κατάληξη, η δοτική είναι υποχρεωτική: wegen Geschäften.

Συναιρέσεις. Πρόθεση + das συναιρούνται κανονικά και στον γραπτό λόγο: ans, ins, aufs, durchs, fürs, ums, übers. Με dem κανονικές είναι μόνο οι am, beim, im, vom, zum και με der η zur (zu + der)· οι aufm, hinterm, überm, unterm, vorm είναι προφορικές. Η συναίρεση είναι η ουδέτερη επιλογή, σε σταθερές εκφράσεις η μόνη (zum Beispiel, am besten)· η χωριστή μορφή προτιμάται όταν τονίζεται το άρθρο ή ακολουθεί αναφορική πρόταση (in dem Haus, in dem ich wohne).

Παραδείγματα

• Wir gehen durch den Park. — Περπατάμε μέσα από το πάρκο.
• Ich kaufe ein Geschenk für meine Schwester. — Αγοράζω ένα δώρο για την αδελφή μου.
• Ohne meinen Ausweis darf ich nicht ins Büro. — Χωρίς την ταυτότητά μου δεν επιτρέπεται να μπω στο γραφείο.
• Wir laufen den Fluss entlang. — Περπατάμε κατά μήκος του ποταμού.
• Sie fährt mit dem Fahrrad zur Arbeit. — Πηγαίνει με το ποδήλατο στη δουλειά.
• Seit einem Jahr wohne ich bei meinen Eltern. — Εδώ και έναν χρόνο μένω στους γονείς μου.
• Nach dem Essen gehen wir ins Kino. — Μετά το φαγητό πάμε στο σινεμά. (wohin?)
• Das Bild hängt an der Wand. — Ο πίνακας κρέμεται στον τοίχο. (wo?)
• Häng das Bild bitte an die Wand. — Κρέμασε, σε παρακαλώ, τον πίνακα στον τοίχο. (wohin?)
• Trotz des Regens spielen die Kinder draußen. — Παρά τη βροχή τα παιδιά παίζουν έξω.
• Am Montag muss ich zum Arzt. — Τη Δευτέρα πρέπει να πάω στον γιατρό.
• Der Bus fährt bis zum Hauptbahnhof. — Το λεωφορείο πηγαίνει μέχρι τον κεντρικό σταθμό.

Πίνακας

Συχνά λάθη

• ❌ Ich fahre mit meinen Schwester. → ✅ Ich fahre mit meiner Schwester. — το mit παίρνει πάντα δοτική· το θηλυκό στη δοτική τελειώνει σε -r.
• ❌ Das Geschenk ist für meinem Vater. → ✅ Das Geschenk ist für meinen Vater. — το für παίρνει πάντα αιτιατική, και το αρσενικό στην αιτιατική τελειώνει σε -en.
• ❌ Ich wohne in die Stadt. → ✅ Ich wohne in der Stadt. — στις δίπτωτες θέση (wo?) = δοτική, κατεύθυνση (wohin?) = αιτιατική.
• ❌ Das Buch liegt aufm Tisch. → ✅ Das Buch liegt auf dem Tisch. — με το dem κανονικές είναι μόνο οι am, beim, im, vom και zum· το aufm είναι προφορικό.
• ⚠️ Wegen dem Wetter bleiben wir zu Hause. → ✅ Wegen des Wetters bleiben wir zu Hause. — δεν είναι λάθος στον προφορικό λόγο, αλλά ανήκει στην καθομιλουμένη· ο πρότυπος γραπτός λόγος θέλει γενική μετά το wegen.