Konjunktiv I και πλάγιος λόγος στα γερμανικά: er sage, er habe, er sei

Κανόνας

Ο Konjunktiv I μεταφέρει τι είπε κάποιος άλλος, χωρίς ο συντάκτης να εγγυάται γι' αυτό — ο τρόπος των ειδήσεων, των αναφορών και των παραθεμάτων.

Παγίδα: ο ελληνικός πλάγιος λόγος κρατά την οριστική («γράφει ότι είναι άρρωστη»)· τα γραπτά γερμανικά αλλάζουν τύπο: sie sei krank.

Σχηματισμός: θέμα του απαρεμφάτου (απαρέμφατο χωρίς -en) + -e, -est, -e, -en, -et, -en: sagen → er sage, können → er könne. Τα ισχυρά ρήματα κρατούν το φωνήεν του θέματος: er fährt → er fahre, er gibt → er gebe. Ανώμαλο είναι μόνο το sein: ich sei, du sei(e)st, er sei, wir seien, ihr seiet, sie seien.

Χρήσιμοι είναι οι τύποι που διαφέρουν από την οριστική: το γ΄ ενικό κάθε ρήματος, όλοι οι τύποι του sein και το α΄ ενικό των τροπικών ρημάτων και του wissen (ich könne, ich wisse). Τα du habest, ihr habet ακούγονται παρωχημένα· εκεί μπαίνει Konjunktiv II.

Αντικατάσταση: Konjunktiv I = οριστική (wir haben, sie kommen) → Konjunktiv II (sie hätten, sie kämen)· Konjunktiv II = Präteritum (≈ ο παρελθοντικός χρόνος του γραπτού λόγου), όπως στα ασθενή ρήματα (sie arbeiteten) → würde + απαρέμφατο (sie würden arbeiten).

Χρόνοι, μόνο τρία επίπεδα: παρόν er arbeite· παρελθόν habe/sei + Partizip II (μετοχή παρακειμένου: er habe gearbeitet, er sei gekommen) για Perfekt (≈ ο παρελθοντικός του προφορικού λόγου), Präteritum ή Plusquamperfekt (υπερσυντέλικος), με το βοηθητικό του Perfekt· μέλλον werde + απαρέμφατο (er werde anrufen).

Σειρά των λέξεων: με dass το κλιτό ρήμα πάει στο τέλος (Er sagt, dass er müde sei), χωρίς dass στη θέση 2 (Er sagt, er sei müde)· το κόμμα μπαίνει και στις δύο. Σε μεγάλα κείμενα το dass συνήθως λείπει· ο Konjunktiv αρκεί.

Ερωτήσεις και προσταγές: ερώτηση ολικής άγνοιας (ναι/όχι) → ob, ερώτηση με ερωτηματική λέξη → η ίδια λέξη, ρήμα στο τέλος· η προστακτική γίνεται sollen (εντολή) ή mögen (ευγενική παράκληση). Μετατοπίσεις, μόνο όταν αλλάζει η περίσταση: ich → er, mein → sein, du → ich· morgen → am nächsten Tag, gestern → am Tag zuvor, heute → an diesem Tag, hier → dort.

Στον προφορικό λόγο: dass + οριστική ή Konjunktiv II. Σταθερές εκφράσεις με τον παλιό ευχετικό τύπο: Es lebe die Freiheit!, Man nehme drei Eier …, Gott sei Dank.

Παραδείγματα

• Sie schreibt, sie sei krank und könne morgen nicht kommen. — Γράφει ότι είναι άρρωστη και δεν μπορεί να έρθει αύριο.
• Der Sprecher sagte, die Regierung plane keine neuen Steuern. — Ο εκπρόσωπος είπε ότι η κυβέρνηση δε σχεδιάζει νέους φόρους.
• Er behauptet, er habe davon nichts gewusst. — Ισχυρίζεται ότι δεν ήξερε τίποτα γι' αυτό.
• Die Zeugin erklärte, sie sei um acht Uhr nach Hause gegangen. — Η μάρτυρας δήλωσε ότι πήγε σπίτι στις οκτώ.
• Der Minister betonte, man werde die Ergebnisse im Mai veröffentlichen. — Ο υπουργός τόνισε ότι τα αποτελέσματα θα δημοσιευτούν τον Μάιο.
• Mein Kollege sagt, dass er die Zahlen noch prüfen müsse. — Ο συνάδελφός μου λέει ότι πρέπει να ελέγξει ακόμη τα νούμερα.
• Sie fragte, ob er noch Zeit habe. — Τον ρώτησε αν έχει ακόμη χρόνο.
• Der Arzt sagte, ich solle mich zwei Tage ausruhen. — Ο γιατρός μού είπε να ξεκουραστώ δύο μέρες.
• Die Nachbarn behaupten, sie hätten nichts gehört. — Οι γείτονες ισχυρίζονται ότι δεν άκουσαν τίποτα.

Πίνακας

Έντονα: οι τύποι του πλάγιου λόγου. =: ίδιο με την οριστική → Konjunktiv II (hätte, hätten, könnten, kämen) ή, όπου κι αυτός = Präteritum, würde + απαρέμφατο (sie würden gehen, όχι gingen).

Συχνά λάθη

• ❌ Er sagt, er seie krank. → ✅ Er sagt, er sei krank. — το sein είναι ανώμαλο: α΄ και γ΄ ενικό χωρίς -e.
• ❌ Sie sagt, sie fähre nach Wien. → ✅ Sie sagt, sie fahre nach Wien. — θέμα του απαρεμφάτου, χωρίς την αλλαγή φωνήεντος του er fährt.
• ❌ Sie schreibt, sie habe gestern nach Berlin gefahren. → ✅ Sie schreibt, sie sei gestern nach Berlin gefahren. — στο habe/sei + Partizip II μπαίνει το βοηθητικό του Perfekt.
• ❌ Er fragte, dass sie Zeit habe. → ✅ Er fragte, ob sie Zeit habe. — η πλάγια ερώτηση ολικής άγνοιας θέλει ob· το dass εισάγει δήλωση.
• ❌ Er fragte, wann beginnt der Film. → ✅ Er fragte, wann der Film beginne. — η πλάγια ερώτηση είναι δευτερεύουσα: ρήμα στο τέλος, σε Konjunktiv.