Zaimki wskazujące: dieser, der/die/das, jener, derselbe

Reguła

Zaimek wskazujący pokazuje na coś: wyróżnia jedną rzecz spośród kilku albo podejmuje to, co przed chwilą padło. Na co dzień używa się dwóch: dieser przed rzeczownikiem i akcentowanego der/die/das zamiast rzeczownika.

dieser, diese, dieses ma dokładnie końcówki rodzajnika określonego: der Zug → dieser Zug, das Auto → dieses Auto, mit dem Kollegen → mit diesem Kollegen. Odpowiada polskiemu ten niezależnie od odległości — dystans dodaje się słowami hier, da, dort (dieser Mantel hier), a nie innym zaimkiem. W celowniku liczby mnogiej rzeczownik nadal dostaje -n: mit diesen Leuten.

der, die, das może też stać samodzielnie. Jest wtedy akcentowane i zwykle otwiera zdanie: Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. Formy są jak w rodzajniku, z dwoma wyjątkami: celownik liczby mnogiej denen i dopełniacz dessen / deren. Dessen/deren zastępuje sein/ihr, gdy właściciel musi być jednoznaczny: Paul und dessen Bruder to brat Paula, a nie czyjś inny.

Gdy kogoś przedstawiamy lub coś identyfikujemy, das pozostaje nieodmienne, bez względu na to, co następuje: Das ist meine Kollegin. Das sind meine Eltern. (Diese ist … nie jest błędem, ale wybiera jedną osobę spośród kilku; przy zwykłym przedstawianiu mówi się Das ist …) W stylu oficjalnym pojawia się też krótkie dies.

jener, jene, jenes ma te same końcówki co dieser, ale w rozmowie prawie nie występuje. Żyje w tekstach oficjalnych i literackich, w parze dieser … jener oraz w wyrażeniach czasowych. W mowie mówi się zamiast tego der da albo der dort.

derselbe (ten sam egzemplarz) i derjenige (ten, który …) pisze się łącznie: część rodzajnikowa odmienia się jak der, druga część dostaje -e albo -en — denselben, demselben, desselben. Rozdzielnie pisze się tylko po ściągniętym przyimku: im selben Haus, am selben Tag.

Przykłady

• Dieser Zug fährt nach Köln. — Ten pociąg jedzie do Kolonii.
• Ich nehme diese Jacke. — Wezmę tę kurtkę.
• Mit diesem Kollegen arbeite ich gern zusammen. — Z tym kolegą chętnie pracuję.
• Kennst du seinen Bruder? Den habe ich noch nie gesehen. — Znasz jego brata? Tego jeszcze nigdy nie widziałem.
• Ich habe Frau Berger gefragt. Die wusste auch nichts. — Zapytałem panią Berger. Ta też nic nie wiedziała.
• Meine Nachbarn sind sehr nett. Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — Moi sąsiedzi są bardzo mili. Tym właśnie dałem klucze.
• Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — Zaprosiłem Paula i jego brata (brata Paula).
• Das ist meine Kollegin Frau Berger. — To jest moja koleżanka, pani Berger.
• In jenen Jahren gab es noch kein Internet. — W tamtych latach nie było jeszcze internetu.
• Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — Nadal mieszkamy w tym samym mieszkaniu.
• Diejenigen, die schon bezahlt haben, können hineingehen. — Ci, którzy już zapłacili, mogą wejść.

Tabela

dieser przed rzeczownikiem (jener ma te same końcówki):

der/die/das stojące samodzielnie:

derselbe (derjenige odmienia się tak samo: derjenige, denjenigen, demjenigen …):

Typowe błędy

• ❌ Diese Zug fährt nach Köln. → ✅ Dieser Zug fährt nach Köln. — dieser przejmuje końcówkę rodzajnika: der Zug → dieser Zug.
• ❌ Ich fahre mit diese Bahn. → ✅ Ich fahre mit dieser Bahn. — mit wymaga celownika, a w rodzaju żeńskim rodzajnik brzmi der, czyli dieser.
• ❌ Meine Nachbarn sind sehr nett. Den habe ich meine Schlüssel gegeben. → ✅ … Denen habe ich meine Schlüssel gegeben. — samodzielny zaimek ma własny celownik liczby mnogiej: denen.
• ❌ Ich habe Paul und deren Bruder eingeladen. → ✅ Ich habe Paul und dessen Bruder eingeladen. — dessen odsyła do rodzaju męskiego lub nijakiego w liczbie pojedynczej, deren do żeńskiego lub do liczby mnogiej.
• ❌ Wir wohnen immer noch in der selben Wohnung. → ✅ Wir wohnen immer noch in derselben Wohnung. — derselbe pisze się łącznie; rozdzielnie tylko po ściągniętym przyimku (im selben Haus).

Powiązane tematy

Końcówki dieser to końcówki rodzajnika określonego — rozdział o rodzajnikach jest najszybszą powtórką. Samodzielne formy dem, denen, dessen, deren wracają jako zaimki względne w rozdziale o zdaniach względnych, a rozdział o dopełniaczu wyjaśnia końcówkę -(e)s, którą po dieses dostają rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego.