Genitiv (dopełniacz): des/der, końcówki -s i -es oraz przyimki
Dopełniacz wyraża przynależność i odpowiada na pytanie wessen?: der/das → des plus -s lub -es, die i liczba mnoga → der bez końcówki.
Reguła
Genitiv (dopełniacz) to przypadek przynależności i przydawki rzeczownej: łączy dwa rzeczowniki i odpowiada na pytanie wessen? (czyj?) — das Auto meines Vaters. Zwykle nie zależy od czasownika, tylko od rzeczownika — wyjątkiem jest niewielka, formalna grupa czasowników — i stoi po tym rzeczowniku. Przed nim stawiamy tylko imię: Annas Auto.
Zmieniają się dwie rzeczy: rodzajnik (męski i nijaki des, żeński i mnogi der, tak samo eines/meines) oraz rzeczownik — formy męskie i nijakie w liczbie pojedynczej dostają -s albo -es, żeńskie i mnogie zostają bez zmian.
- -es jest obowiązkowe po -s, -ß, -z, -tz, -x, przy czym pojedyncze -s po krótkiej samogłosce się podwaja: des Hauses, des Platzes, ale des Busses, des Ergebnisses. Zwykle mają je też rzeczowniki jednosylabowe zakończone na spółgłoskę (des Mannes, des Kindes; poprawne są obie formy: des Tages i des Tags), a jednosylabowe na samogłoskę dostają -s: des Sees, des Knies.
- -s dostają rzeczowniki dłuższe, przede wszystkim na nieakcentowane -er, -el, -en (des Lehrers, des Fensters) oraz większość pozostałych wielosylabowych (des Urlaubs; des Erfolgs lub des Erfolges). Rzeczowniki pochodzenia łacińskiego i greckiego na -us/-os pozostają bez zmian: des Rhythmus, des Zirkus.
- Rzeczowniki N-deklinacji mają -en: des Studenten, des Nachbarn.
Imiona i nazwy własne dodają -s bez apostrofu: Annas Fahrrad, Deutschlands Hauptstadt. Jeśli nazwa kończy się już na -s, -ß, -x, -z albo -tz, piszemy sam apostrof: Max' Auto, Hans' Buch. Poza tym apostrof jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy pozwala rozpoznać formę podstawową (Andrea's Blumenladen).
Sześć najczęstszych przyimków z dopełniaczem to während, wegen, trotz, statt (anstatt), innerhalb, außerhalb (w tekstach formalnych dochodzą aufgrund, angesichts, mithilfe). Formy z celownikiem, np. wegen dem Wetter, są potoczne lub regionalne, a nie błędne; celownik jest konieczny, gdy rzeczownik bez rodzajnika nie pokazałby dopełniacza: wegen Geschäften. Niewielka, formalna grupa czasowników wymaga dopełniacza: gedenken, bedürfen, sich erfreuen oraz prawnicze jemanden einer Sache beschuldigen.
W mowie dopełniacz zastępuje von + Dativ: das Auto von meinem Bruder. W piśmie neutralny jest Genitiv, ale von to jedyne wyjście, gdy końcówki nie ma na czym pokazać: der Import von Waren.
Przykłady
- Das ist das Auto meines Vaters. — To jest samochód mojego ojca.
- Die Farbe des Hauses gefällt mir nicht. — Nie podoba mi się kolor tego domu.
- Der Vorschlag des Studenten wurde angenommen. — Propozycja tego studenta została przyjęta.
- Die Meinung der Kinder ist uns wichtig. — Zdanie dzieci jest dla nas ważne.
- Annas Fahrrad steht im Hof. — Rower Anny stoi na podwórku.
- Max' Auto ist schon wieder kaputt. — Samochód Maxa znowu się zepsuł.
- Während der Pause habe ich telefoniert. — Podczas przerwy rozmawiałem przez telefon.
- Trotz des Regens sind wir spazieren gegangen. — Mimo deszczu poszliśmy na spacer.
- Innerhalb einer Woche bekommen Sie eine Antwort. — W ciągu tygodnia otrzyma Pan/Pani odpowiedź.
- Wir gedenken der Opfer. — Czcimy pamięć ofiar.
- Das ist das Auto von meinem Bruder. — To samochód mojego brata. (wersja mówiona zamiast meines Bruders)
Tabela
| Przypadek | męski | nijaki | żeński | mnoga |
|---|---|---|---|---|
| Nominativ | der/ein/mein Mann | das/ein/mein Kind | die/eine/meine Frau | die/keine/meine Kinder |
| Genitiv | des/eines/meines Mannes | des/eines/meines Kindes | der/einer/meiner Frau | der/keiner/meiner Kinder |
| Rzeczownik (m/n, poza N-deklinacją) | końcówka | przykład |
|---|---|---|
| jednosylabowy na spółgłoskę | -es | der Mann → des Mannes, das Kind → des Kindes |
| jednosylabowy na samogłoskę | -s | der See → des Sees, das Knie → des Knies |
| zakończony na -s, -ß, -z, -tz, -x | -es (pojedyncze -s się podwaja) | das Haus → des Hauses, der Bus → des Busses |
| wielosylabowy na -er, -el, -en | -s | der Lehrer → des Lehrers, das Fenster → des Fensters |
| inny wielosylabowy | -s (także -es) | der Urlaub → des Urlaubs, der Erfolg → des Erfolgs |
| na -us, -os (łac./gr.) | brak końcówki | der Rhythmus → des Rhythmus, der Zirkus → des Zirkus |
| N-deklinacja (m) | -en | der Student → des Studenten |
| żeński i liczba mnoga | brak końcówki | die Frau → der Frau, die Kinder → der Kinder |
Typowe błędy
- ❌ Das ist das Auto meines Vater. → ✅ Das ist das Auto meines Vaters. — rzeczowniki męskie i nijakie potrzebują też końcówki -s/-es; sam rodzajnik nie wystarczy.
- ❌ Das ist die Tasche meiner Schwesters. → ✅ Das ist die Tasche meiner Schwester. — rzeczowniki żeńskie nie mają w dopełniaczu końcówki; zmienia się tylko rodzajnik.
- ❌ Anna's Fahrrad steht im Hof. → ✅ Annas Fahrrad steht im Hof. — dopełniaczowe -s przy nazwie własnej piszemy bez apostrofu; apostrof jest standardem po -s, -ß, -x, -z, -tz (Max' Auto), a poza tym dopuszczalny tylko dla rozpoznania formy podstawowej (Andrea's).
- ❌ Trotz des Regen sind wir spazieren gegangen. → ✅ Trotz des Regens sind wir spazieren gegangen. — po przyimku z dopełniaczem cała grupa stoi w Genitiv, więc rzeczownik zachowuje końcówkę.
- ❌ Das ist das Auto von die Eltern. → ✅ Das ist das Auto von den Eltern. — von łączy się z celownikiem; wersja z dopełniaczem brzmi der Eltern.
Powiązane tematy
Jak zachowuje się przymiotnik w dopełniaczu (meines älteren Bruders), wyjaśnia rozdział o deklinacji przymiotnika, a dlaczego mówimy des Studenten — rozdział o N-deklinacji. Zaimki względne dessen/deren przenoszą dopełniacz do zdania względnego.
Najczęstsze pytania
Kiedy używa się w niemieckim dopełniacza?
Do wyrażania przynależności i do tworzenia przydawki rzeczownej — pytamy wessen? (czyj?) — po przyimkach während, wegen, trotz, statt, innerhalb, außerhalb oraz przy kilku formalnych czasownikach. W mowie potocznej zastępuje go von + Dativ.
Kiedy rzeczownik dostaje -s, a kiedy -es?
-es po -s, -ß, -z, -tz, -x, przy czym pojedyncze -s po krótkiej samogłosce się podwaja (des Busses), i zwykle przy rzeczownikach jednosylabowych zakończonych na spółgłoskę (des Kindes, des Mannes). -s dostają rzeczowniki dłuższe, zwłaszcza na -er, -el, -en (des Lehrers), oraz jednosylabowe na samogłoskę (des Sees). Rzeczowniki na -us/-os pozostają bez zmian (des Rhythmus), a rodzaj żeński i liczba mnoga nie mają końcówki.
Jak tworzy się dopełniacz od imion i nazw własnych?
Imię + s, bez apostrofu: Annas Auto, Peters Freundin, Deutschlands Hauptstadt. Imiona zakończone na -s, -ß, -x, -z lub -tz dostają sam apostrof (Max' Auto, Hans' Buch) albo używamy formy z von: das Auto von Max. Poza tym apostrof jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy pozwala rozpoznać formę podstawową (Andrea's Blumenladen).
Po jakich przyimkach stoi Genitiv?
Sześć najczęstszych to während, wegen, trotz, statt (anstatt), innerhalb i außerhalb; w tekstach formalnych także aufgrund, angesichts, mithilfe. Wersje z celownikiem (wegen dem Wetter) są potoczne lub regionalne, a celownik jest konieczny, gdy rzeczownik bez rodzajnika nie pokazuje dopełniacza: wegen Geschäften.
Czy zamiast meines Bruders można powiedzieć von meinem Bruder?
Tak, von + Dativ to normalna forma mówiona, a w piśmie lepszy jest dopełniacz. Gdy rzeczownik stoi bez rodzajnika i bez przymiotnika, von jest jedyną możliwością: der Import von Waren.