Przyimki zmienne (Wechselpräpositionen): biernik czy celownik?

Reguła

Dziewięć niemieckich przyimków łączy się z dwoma przypadkami: an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen. O przypadku nie decyduje sam przyimek, tylko sytuacja opisana w zdaniu.

• wohin? (dokąd?) — coś zmienia miejsce, jest kierunek → biernik: Ich hänge das Bild an die Wand.
• wo? (gdzie?) — zdanie podaje tylko położenie → celownik: Das Bild hängt an der Wand.

Biernik oznacza więc zmianę miejsca, a celownik stałe położenie. Uwaga: ruch wewnątrz jednego miejsca to wciąż położenie. Wir laufen im Park (wo? — park się nie zmienia) w przeciwieństwie do Wir laufen in den Park (wohin? — wbiegamy do niego z zewnątrz).

Formy są zwykłe: biernik den / das / die / die, celownik dem / dem / der / den, a w celowniku liczby mnogiej rzeczownik dostaje jeszcze -n: zwischen den Häusern.

Pary czasowników. Do wielu czynności niemiecki ma parę: czasownik czynności z dopełnieniem w bierniku i czasownik położenia bez dopełnienia — stellen/stehen, legen/liegen, setzen/sitzen oraz hängen w dwóch wariantach (regularny hängte z dopełnieniem, nieregularny hing bez dopełnienia). Wybór czasownika zwykle przesądza już o przypadku. Czasownik stecken działa w obie strony.

Ściągnięcia. Przyimek często zlewa się z rodzajnikiem. Połączenie z das jest standardowe: ans, aufs, hinters, ins, übers, unters, vors. Z formą dem standardowy jest tylko zamknięty zestaw am, beim, im, vom, zum, zur — spośród przyimków zmiennych więc am (an dem) i im (in dem). Formy aufm, hinterm, überm, unterm, vorm są potoczne i w piśmie ich nie używaj. Przyimki neben i zwischen nie ściągają się nigdy.

Użycia nielokalne. Gdy nie chodzi o miejsce, przypadek jest z góry ustalony i pytanie wo?/wohin? nic nie da: am Montag („w poniedziałek”), am Abend („wieczorem”) — an + celownik przy dniach i porach dnia; im Sommer („latem”), in einer Woche („za tydzień”) — in + celownik przy miesiącach i okresach; vor drei Jahren („trzy lata temu”); oraz über den Film sprechen („rozmawiać o filmie”) — über + biernik nazywa temat.

Przykłady

• Das Bild hängt an der Wand. — Obraz wisi na ścianie.
• Ich hänge das Bild an die Wand. — Wieszam obraz na ścianie.
• Der Schlüssel liegt auf dem Tisch. — Klucz leży na stole.
• Leg den Schlüssel bitte auf den Tisch. — Połóż klucz na stole.
• Die Kinder spielen im Garten. — Dzieci bawią się w ogrodzie.
• Die Kinder laufen in den Garten. — Dzieci biegną do ogrodu.
• Der Hund schläft unter dem Sofa. — Pies śpi pod kanapą.
• Der Ball rollt unter das Sofa. — Piłka toczy się pod kanapę.
• Wir warten vor dem Kino. — Czekamy przed kinem.
• Setz dich bitte neben mich! — Usiądź obok mnie!
• Am Freitag fahren wir ans Meer. — W piątek jedziemy nad morze.
• Wir haben lange über den Film gesprochen. — Długo rozmawialiśmy o tym filmie.

Tabela

Typowe błędy

• ❌ Ich stelle die Vase auf dem Tisch. → ✅ Ich stelle die Vase auf den Tisch. — stellen przenosi wazon w nowe miejsce (wohin?), więc biernik; z celownikiem zdanie wymagałoby czasownika położenia stehen.
• ❌ Das Buch liegt auf den Tisch. → ✅ Das Buch liegt auf dem Tisch. — liegen podaje położenie (wo?), a położenie wymaga celownika.
• ❌ Ich liege das Handy auf den Tisch. → ✅ Ich lege das Handy auf den Tisch. — liegen nie ma dopełnienia; czasownikiem czynności jest legen.
• ❌ Setz dich neben mir! → ✅ Setz dich neben mich! — sich setzen to zmiana miejsca (wohin?), dlatego zaimek stoi w bierniku.
• ❌ Wir sprechen über dem Film. → ✅ Wir sprechen über den Film. — w znaczeniu „o czymś” przyimek über ma stały przypadek: zawsze biernik.

Powiązane tematy

Jeśli problemem są same końcówki, a nie wybór między nimi, wróć najpierw do celownika i biernika. Przyimki z jednym stałym przypadkiem oraz zasady wyboru nach, zu i in przy miastach i krajach mają osobne rozdziały; odpowiedzi na wo? i wohin? bez przyimka (hier, dorthin, rein, raus) znajdziesz przy przysłówkach miejsca.